"Chắp cánh" cho di sản Nguyễn Du và Truyện Kiều lan tỏa

Cuối tháng 11/2025 vừa qua, Tọa đàm “Dịch Truyện Kiều” do Quỹ Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Nguyễn Du và Truyện Kiều phối hợp với Sở VH-TT&DL tỉnh tổ chức đã trở thành sự kiện được nhiều người quan tâm.

Buổi tọa đàm có sự tham dự của nhóm giáo sư, nhà nghiên cứu văn hóa từ Mỹ đang thực hiện dự án dịch Truyện Kiều sang tiếng Anh, gồm: GS.TS John Stauffer – Quyền Trưởng khoa Anh văn, Đại học Harvard; GS Paul Hoove - Quyền Trưởng khoa Viết sáng tạo, Đại học San Francisco và ông Nguyễn Đỗ – nhà thơ, dịch giả và nghiên cứu văn học Việt Nam hiện sinh sống tại Mỹ.

Tại tọa đàm, các học giả trao đổi về những thách thức trong việc dịch Truyện Kiều sang ngôn ngữ khác. Các nhà nghiên cứu đều cho rằng, mỗi bản dịch dù chưa trọn vẹn đều mở ra cánh cửa kết nối Truyện Kiều với độc giả quốc tế, góp phần giới thiệu văn học, văn hóa Việt Nam tới thế giới, đồng thời làm sáng hơn giá trị nhân văn và tư tưởng lớn của Nguyễn Du. Đến nay, Truyện Kiều đã được chuyển ngữ sang khoảng 20 ngôn ngữ với gần 80 bản dịch khác nhau, trong đó tiếng Anh, Pháp, Trung, Nhật, Hàn có số lượng nhiều nhất. Tuy nhiên, các bản dịch thật sự làm nổi bật giá trị nguyên tác vẫn còn khiêm tốn. Việc có một bản dịch tiếng Anh - ngôn ngữ phổ biến toàn cầu, toát lên tinh hoa kiệt tác của Nguyễn Du đang là nhu cầu bức thiết.

GS Trần Nho Thìn (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết: “Chủ đề dịch Truyện Kiều không phải bây giờ mới nói đến, nhưng để có một tọa đàm khoa học nơi các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước cùng bàn luận thì đây là lần đầu tiên. Quỹ đã làm tốt vai trò cầu nối, thúc đẩy lan tỏa giá trị di sản Nguyễn Du và kiệt tác Truyện Kiều một cách hiệu quả”.

Ra đời từ năm 2020, Quỹ Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Nguyễn Du và Truyện Kiều là quỹ xã hội phi lợi nhuận, với tôn chỉ gìn giữ, lan tỏa và làm giàu thêm giá trị di sản văn hóa, văn học của Nguyễn Du. Quỹ không chỉ tổ chức nghiên cứu, sưu tầm, xuất bản, hội thảo, tọa đàm, mà còn đưa Truyện Kiều vào giáo dục, bồi đắp tình yêu di sản cho các thế hệ trẻ. Bằng việc kết nối cộng đồng yêu văn hóa và mở rộng hợp tác quốc tế, Quỹ xây dựng một không gian văn hóa bền vững, nơi di sản Nguyễn Du và Truyện Kiều được tôn vinh và sống động trong đời sống hôm nay và mai sau.

Sau 5 năm hoạt động, Quỹ đã vận động hàng tỷ đồng, triển khai nhiều chương trình ý nghĩa. Trong đó, Quỹ đã phối hợp tài trợ quảng bá Truyện Kiều qua chương trình “Nguyễn Du và Truyện Kiều” trên Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Tĩnh (mỗi tháng 4–5 số); hỗ trợ các hoạt động của Hội Kiều học Việt Nam và các cuộc thi thường niên như: “Đọc thuộc Truyện Kiều”, “Viết văn tế Đại thi hào Nguyễn Du”; tổ chức các chương trình diễn xướng Truyện Kiều.... Bên cạnh đó, Quỹ còn phối hợp và tổ chức nhiều hội thảo, tọa đàm khoa học thu hút hàng trăm nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Tiêu biểu như các hội thảo: “Nguyễn Du – Puskin, tương đồng và khác biệt”, “Tiếng Việt trong Truyện Kiều”, “Truyện Kiều – Những giá trị vượt thời gian” cùng các tọa đàm: “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Nguyễn Du và Truyện Kiều”, “Xây dựng lễ hội về Đại thi hào Nguyễn Du”, “Dịch Truyện Kiều”...

Các chương trình, hoạt động không chỉ bảo tồn, gìn giữ di sản, mà còn đưa Truyện Kiều đến với mọi tầng lớp nhân dân và bạn bè quốc tế, tạo nên sức sống mạnh mẽ kiệt tác của Đại thi hào Nguyễn Du.

Ông Hà Văn Thạch (Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ) chia sẻ: “Thời gian tới, chúng tôi sẽ nỗ lực vận động nguồn tài trợ, đồng hành cùng cơ quan truyền thông quảng bá mạnh mẽ hơn di sản Nguyễn Du và Truyện Kiều, hỗ trợ lan tỏa Truyện Kiều trong trường học. Đặc biệt, Quỹ đang chuẩn bị Hội thảo khoa học quốc tế về Nguyễn Du và Goethe (Đức), mời các nhà nghiên cứu đầu ngành từ các đại học lớn tham dự, đồng thời phối hợp nhóm giáo sư Mỹ hoàn thành dự án dịch Truyện Kiều sang tiếng Anh”.

Với nhiều nỗ lực, Quỹ Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Nguyễn Du và Truyện Kiều không chỉ giữ gìn mà còn là nhịp cầu góp phần làm sáng lên và đưa giá trị di sản của dân tộc vượt ra biên giới, kết nối văn hóa Việt với thế giới.