Tháng 10/2025, trong một lần tham gia hỗ trợ thu hoạch mùa màng và giao lưu cùng bà con tại bản Pha Bò (huyện Viêng Thong, tỉnh Bolikhămxay, Lào), các thành viên Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ (gọi tắt là Đội Quy tập) có dịp gặp gỡ ông Pheng Xung Yuavaxong. Trong những câu chuyện đậm tình quân dân, ông cho biết bộ đội Việt Nam từng nhiều lần hành quân qua bản Nậm Khén (cũ) và có một lần bị địch phục kích. Nhiều chiến sĩ đã hy sinh tại vách đá ở sườn núi Pha Khén vào năm 1969.
Ông Pheng Xung Yuavaxong chia sẻ: “Thông tin này do bố vợ tôi là ông Mai Ninh, nguyên Chỉ huy trưởng Ban CHQS huyện Viêng Thong kể lại nhiều lần cho con cháu nghe. Trước lúc mất, ông ấy vẫn luôn đau đáu, thương cảm những người lính Việt Nam hy sinh ở nơi này chưa được cất bốc về quê hương."
Từ manh mối quan trọng ấy, Đội Quy tập nhanh chóng tổ chức xác minh. Các thành viên chia nhau tìm đến già làng, trưởng bản để đối chiếu và mở rộng thông tin. Tuy nhiên, phần lớn nhân chứng ở Nậm Khén đã di cư, qua đời hoặc tuổi cao. Các câu chuyện chỉ được nhớ lại một cách chắp vá nên việc xác minh gặp rất nhiều khó khăn. Dẫu vậy, bằng sự kiên trì của từng thành viên, những nguồn thông tin thu thập được ngày càng nhiều và đều củng cố thêm cơ sở cho lời kể của ông Pheng Xung Yuavaxong.
Bắt tay vào “trận đánh” lớn, Đội Quy tập nhanh chóng xây dựng kế hoạch khảo sát thực địa chi tiết, rồi tiến hành tìm kiếm. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, những thành viên trong đội phải đối mặt với địa hình rừng núi hiểm trở, di chuyển hàng giờ trên những con đường đất dốc cao phủ đầy bụi đỏ, leo trèo qua các vách đá cheo leo giữa điều kiện thời tiết nắng nóng khắc nghiệt. Nhưng tất cả khó khăn ấy không thể làm chùn bước những người lính mang trên mình nhiệm vụ tri ân.
Trung tá Nguyễn Hồng Thoan kể lại: “Khu vực tìm kiếm nằm sâu trong núi đá vôi, không có dân cư sinh sống, xa nguồn nước, không có sóng điện thoại, mọi thứ đều thiếu thốn. Vì vậy, chúng tôi phải đi bộ nhiều giờ, mang theo lương thực, thuốc men, võng, nồi niêu, lều bạt để ăn ở trong rừng gần 10 ngày đêm. Vất vả, cực nhọc không kể xiết, nhưng khi tiếp cận một hang đá bị sập, phát hiện nhiều mảnh xương cùng các di vật còn sót lại thì ai nấy đều vỡ òa xúc động”.
Quá trình cất bốc được triển khai liên tục trong nhiều ngày với muôn vàn khó khăn bởi địa tầng bị bom đạn chiến tranh cày xới, sạt lở do mưa lũ, thời gian bào mòn. Những người lính quy tập phải đào bới thủ công trong lớp đất đá dày đặc, cẩn trọng thu nhặt từng mảnh xương nhỏ, từng chiếc cúc áo, mảnh tăng cùng nhiều di vật khác để tránh thất lạc. Mọi người luôn cố gắng tìm kiếm các manh mối thông tin về các liệt sĩ, về đơn vị, nhưng bất thành vì thời gian đã quá lâu.
Trung tá Bùi Đình Quân - Tiểu đội trưởng Tiểu đội tìm kiếm cho biết: “Yếu tố quyết định giúp đơn vị hoàn thành nhiệm vụ là tinh thần đoàn kết và ý chí không bỏ cuộc. Trong mọi hoàn cảnh, toàn đội đều xác định phải nỗ lực đến cùng, dù gian khó đến đâu cũng không nản chí. Anh em luôn động viên nhau vượt qua thử thách, bởi phía sau nhiệm vụ là niềm mong mỏi của thân nhân liệt sĩ và trách nhiệm thiêng liêng đối với những người lính đã hy sinh vì nhiệm vụ quốc tế cao cả”.
Mấy tháng nay, các hài cốt liệt sĩ đã được quy tập, hương khói tại Nhà thờ các anh hùng liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Lào, thuộc tỉnh Bolikhămxay. Dự kiến cuối tháng 5 này, các anh sẽ được đưa về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Nầm (xã Tứ Mỹ, Hà Tĩnh), được trở về trong lòng đất mẹ sau hàng chục năm nằm lại giữa rừng sâu, núi thẳm của đất nước Triệu Voi.
Những hài cốt liệt sĩ được tìm thấy và cất bốc trong hang đá ở Viêng Thong không chỉ là kết quả của hành trình tìm kiếm đầy gian nan giữa đại ngàn, mà còn là minh chứng cho nghĩa tình, lòng tri ân của những người lính quy tập hôm nay. Cuộc quy tập thành công không chỉ mở đường để các liệt sĩ được trở về với đất mẹ, vơi bớt nỗi đau đáu chờ mong của thân nhân, mà còn nhắc nhớ về giá trị của hòa bình và khẳng định tình hữu nghị thủy chung, son sắt Việt – Lào.
Thượng tá Đặng Xuân Hà – Chính trị viên Đội Quy tập cho biết: “Mùa khô năm nay, chúng tôi hoàn thành 100% chỉ tiêu được giao khi tìm kiếm, cất bốc và quy tập được 8 hài cốt liệt sĩ, trong đó có 7 hài cốt trong hang đá ở sườn núi Pha Khén. Để có kết quả này, cán bộ, chiến sĩ vừa phải băng rừng, vượt núi, ăn ở tạm bợ, đối diện với nhiều hiểm nguy. Quá trình bám bản, gần dân, cùng ăn ở, sẵn sàng hỗ trợ cư dân bản địa đã giúp đơn vị nhận được sự tin yêu và cung cấp nhiều nguồn tin giá trị phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ”.
