Chuyện nghề thẩm phán

21 năm gắn bó với ngành Toà án, thẩm phán Lê Thanh Huyền (SN 1982) - Phó Chánh án TAND khu vực 1 - Hà Tĩnh không thể nhớ những lần "cầm cân nảy mực" tại phiên xử. Phía sau cánh cửa pháp đình luôn để lại câu chuyện đáng suy ngẫm. Thế nhưng, nghiệt ngã và đau lòng nhất vẫn là cảnh "giá đất lên, tình người xuống"; vì tranh chấp, thừa kế, người thân ruột thịt bỗng hoá người dưng.

Thẩm phán Huyền nhớ lại vụ án tranh chấp về thừa kế tài sản xảy ra vào năm 2024, nguyên đơn là ông D.K.M. (SN 1957) và bị đơn không ai khác, là con trai duy nhất của ông - anh D.K.H. (SN 1985). Theo trình bày của nguyên đơn, ông và vợ là bà T.T.L. (SN 1958) kết hôn năm 1975 và sinh được 7 người con (gồm anh H. và 6 người con gái). Thời kỳ hôn nhân, vợ chồng tạo dựng được khối tài sản chung là căn nhà xây 2 tầng gắn liền với thửa đất có diện tích 370 m². Năm 2020, bà L. qua đời, không để lại di chúc. Do anh H. không thống nhất phân chia di sản của mẹ và cố tình gây khó khăn cho bố trong sử dụng tài sản chung nên ông yêu cầu tòa án phân chia di sản thừa kế; đồng thời công nhận 1/2 căn nhà 2 tầng gắn liền với thửa đất 370 m² là tài sản của ông.

Trong khi đó, bị đơn cho rằng, anh là con trai duy nhất trong gia đình nên đương nhiên được hưởng phần thừa kế của mẹ. Dù không đóng góp về tiền nhưng anh lại bỏ công rất lớn trong quá trình xây dựng căn nhà 2 tầng.

Trái ngược với cậu em út, 6 chị gái khẳng định tài sản trên do bố mẹ tạo dựng, các con không đóng góp công sức, tiền bạc; đồng thời đề nghị toà án giao nhà, đất cho bố, chia phần di sản thừa kế cho H. theo luật định.

Để đảm bảo hài hoà giữa "lý" và "tình", thẩm phán Lê Thanh Huyền đã dành phần lớn thời gian xem xét, nghiên cứu thấu đáo, toàn diện hồ sơ, tài liệu và lời khai của người liên quan. "Nút thắt" được tháo gỡ khi vợ anh H. khai nhận, thời điểm mới kết hôn, vợ chồng không có việc làm nên được bố mẹ chồng hỗ trợ rất nhiều. Đối với căn nhà 2 tầng, vợ chồng không có đóng góp.

Sau khi đánh giá toàn diện, Hội đồng xét xử nhận định: theo quy định của Bộ luật Dân sự, hàng thừa kế thứ nhất của bà L. gồm chồng và 7 người con. Đối với di sản bà để lại, nếu chia cho 8 đồng thừa kế, phần anh H. được hưởng không đủ đảm bảo theo quyết định về hạn mức giao đất, hạn mức đô thị diện tích tối thiểu. Mặt khác, trên đất có nhà 2 tầng xây dựng kiên cố, không thể chia và 6 người con gái đều thống nhất để kỷ phần thừa kế được hưởng cho bố. Do vậy, ông M. có nghĩa vụ thanh toán cho anh H. khoản tiền tương ứng với di sản thừa kế anh được hưởng.

Ngoài nỗi trăn trở khi "nồi da nấu thịt" do tranh chấp đất đai, chốn pháp đình còn là nơi chứng kiến câu chuyện đau lòng trong vụ án hôn nhân gia đình. Thẩm phán Trần Đức Chính (Chánh án TAND khu vực 4 - Hà Tĩnh) trăn trở: "Những người từng thề non, hẹn biển, gắn bó tới "đầu bạc răng long" khi ra toà đều hoá người lạ. Họ mải miết giữ lấy cái tôi cá nhân mà vô tình quên rằng, điều đó hằn sâu thêm sự tổn thương đối với những đứa trẻ".

Gần 30 năm trong nghề, thẩm phán Trần Đức Chính đã chứng kiến rất nhiều vụ án với những câu chuyện khác nhau. Trong đó, ông nhớ nhất vụ án do mâu thuẫn gia đình, người chồng dùng chai thủy tinh đánh vào các vị trí nguy hiểm trên cơ thể vợ như đầu, bụng... gây tổn thương với tỷ lệ 19%. Ngày xét xử, cặp vợ chồng đứng ở hai vai trò bị cáo - bị hại, sẵn sàng làm tổn thương người còn lại. Tuy nhiên, điều khiến những người có mặt xót xa nhất là sự hiện diện của con gái họ. Cháu bé mới lên 7, đáng lẽ được sống trong tình yêu thương lại phải chứng kiến cảnh đổ vỡ của gia đình.

Hay như trong vụ án khác, hai vợ chồng trẻ ly hôn nhưng người mẹ đành nuốt nước mắt vào trong giao lại đứa con chỉ vừa tròn 1 tuổi cho bố. Bản thân không có nghề nghiệp, không nhà cửa, không có bất cứ tài sản nào nên vì tương lai của cháu bé, người mẹ phải hy sinh tình mẫu tử.

Trong một số vụ án hôn nhân, phần phân chia tài sản diễn ra gọn nhẹ và được sự đồng thuận của các bên nhưng riêng thủ tục giải quyết quyền nuôi con lại khiến Hội đồng xét xử hết sức trăn trở. Mong muốn lớn nhất của Hội đồng xét xử là làm thế nào để hạn chế tối đa tranh chấp giữa người lớn với nhau, tránh con trẻ bị tổn thương. Chính vì vậy, thẩm phán đã nỗ lực, kiên trì phân tích “được - mất” để nguyên đơn, bị đơn cùng nhìn nhận, cân nhắc.

Trực tiếp xét xử nhiều vụ án lớn, có tính chất phức tạp, ông Bùi Quang Năng - Thẩm phán TAND tỉnh trao đổi: "Mỗi thẩm phán phải có bản lĩnh vững vàng, luôn giữ một cái đầu "lạnh" và một trái tim "nóng". Trái tim "nóng" để thấu hiểu, đồng cảm với mỗi số phận và cái đầu "lạnh" để đưa ra phán quyết khách quan, không bị cảm xúc chi phối. Có những vụ án gây chấn động dư luận, áp lực đối với thẩm phán là rất lớn, do vậy, mọi phán quyết được đưa ra phải rất thận trọng".

Tháng 9/2025, thẩm phán Bùi Quang Năng xét xử bị cáo Đỗ Hạnh (SN 1987) và vợ là Trần Thị Quỳnh Nhi (SN 1991, cùng trú xã An Phú, tỉnh Quảng Ngãi) về tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản". Theo cáo trạng, các bị cáo đã bàn bạc, thống nhất sử dụng pháp nhân của nhiều công ty hoạt động trong lĩnh vực bất động sản để đưa ra thông tin gian dối nhằm huy động tiền từ các nhà đầu tư. Với thủ đoạn gian dối, Hạnh và Nhi đã sử dụng pháp nhân các công ty bất động sản ký kết 415 hợp đồng với 202 nhà đầu tư, chiếm đoạt tổng số tiền 71,2 tỷ đồng.

Riêng tại Hà Tĩnh, Hạnh và Nhi đã thuê Phan Hoài Ph. (SN 1988, trú phường Thành Sen) làm trưởng văn phòng đại diện, có nhiệm vụ quản lý văn phòng, tìm kiếm khách hàng, đón tiếp, tư vấn giới thiệu. Quá trình làm việc, Ph. không biết Hạnh và Nhi đã đưa ra các thông tin gian dối để lừa đảo nên đã giới thiệu, ký kết hợp đồng với 21 khách hàng với tổng số tiền hơn 6,3 tỷ đồng.

Hành vi của Hạnh và Nhi khiến nhiều bị hại rơi vào cảnh khánh kiệt, trong số đó, phần lớn là người cao tuổi, người có hoàn cảnh khó khăn. ​Tại phiên toà, vai trò của từng bị cáo được xác định, Hội đồng xét xử tuyên phạt Đỗ Hạnh mức án chung thân và Trần Thị Quỳnh Nhi 19 năm tù về tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản". Vụ án cũng là lời cảnh báo sâu sắc đối với mọi người khi quyết định tham gia đầu tư.

Trong vô vàn tình huống pháp lý xảy ra, thẩm phán luôn mang theo sự cẩn trọng nghề nghiệp, sự kiên nhẫn và tinh thần trách nhiệm với xã hội. Và từ đó, công lý không chỉ được bảo vệ bằng bản án nghiêm minh, mà còn được gìn giữ bằng sự thấu hiểu và nhân văn trong từng quyết định của người làm công tác xét xử.​