Khẳng định vai trò của Nhân dân trong thực thi quyền tư pháp

Tại Kỳ họp thứ Nhất, nhiệm kỳ 2026 - 2031 diễn ra vào sáng 30/3, HĐND tỉnh khóa XIX đã bầu ra 21 vị Hội thẩm nhân dân (HTND) Tòa án nhân dân (TAND) tỉnh và 173 HTND tại 5 tòa án khu vực. HĐND tỉnh cũng đã ban hành các Nghị quyết về việc xác nhận kết quả bầu cử HTND TAND tỉnh và các khu vực nhiệm kỳ 2026-2031.

Đến ngày 8/4, Thường trực HĐND tỉnh Hà Tĩnh phối hợp với Ban Thường trực Ủy ban MTTQ tỉnh và TAND tỉnh tổ chức hội nghị bầu Trưởng đoàn, Phó Trưởng đoàn HTND TAND tỉnh nhiệm kỳ 2026-2031. Kết quả, 100% HTND đã bầu ông Lê Văn Vinh - Phó ban Công tác Cựu chiến binh, Cơ quan Ủy ban MTTQ tỉnh giữ chức Trưởng đoàn HTND và ông Nguyễn Văn Tuấn - Phó Trưởng ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh giữ chức Phó Trưởng đoàn HTND nhiệm kỳ 2026-2031.

Ông Lê Văn Vinh - Trưởng đoàn HTND TAND tỉnh cho biết: "Việc kiện toàn các chức danh là bước khởi đầu quan trọng nâng cao hiệu quả hoạt động của Đoàn Hội thẩm, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới. Chúng tôi sẽ tiếp tục phát huy tinh thần trách nhiệm, phối hợp chặt chẽ với TAND trong hoạt động xét xử, đảm bảo khách quan, công tâm, góp phần quan trọng vào các bản án nghiêm minh, được dư luận xã hội đồng tình, thể hiện rõ nét cơ chế Nhân dân tham gia hoạt động tư pháp".

Cũng trong các ngày từ 8/4 - 10/4, trưởng đoàn, phó trưởng đoàn HTND các tòa án khu vực đã được kiện toàn. Theo đó, đoàn HTND TAND mỗi khu vực gồm có 3 người là 1 trưởng đoàn, 2 phó trưởng đoàn. "Đoàn HTND sẽ tiếp tục triển khai các nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội về công tác cải cách tư pháp, gắn việc thực hiện các nhiệm vụ công tác của ngành. Đồng thời, tăng cường mối quan hệ thông tin, phối hợp thực hiện tốt nhiệm vụ xét xử; chú trọng nâng cao trình độ nghiệp vụ, kỹ năng xét xử đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong tình hình mới", ông Nguyễn Văn Cường - Trưởng đoàn HTND khu vực 1 trao đổi.

Bà Nguyễn Thị Nhuần - Trưởng ban Pháp chế HĐND tỉnh cho biết: "Các đoàn HTND cần tăng cường bồi dưỡng kỹ năng nghiệp vụ, giữ vững bản lĩnh chính trị, đảm bảo mỗi bản án đúng pháp luật, thấu tình đạt lý, củng cố niềm tin của người dân vào công lý. Mỗi hội thẩm nâng cao tinh thần trách nhiệm; chú trọng rèn luyện, nâng cao kỹ năng tham gia phiên tòa như: kỹ năng xét hỏi, lắng nghe, đánh giá chứng cứ và phát biểu quan điểm độc lập, đúng pháp luật".

Là bộ phận trực tiếp tham gia tiến hành tố tụng tại phiên tòa, HTND có địa vị pháp lý đặc biệt quan trọng, chiếm tới 2/3 thành phần HĐXX. Khi tham gia xét xử, HTND có quyền ngang Thẩm phán trong việc đánh giá chứng cứ, thảo luận và quyết định bản án. Nếu ý kiến biểu quyết của HTND giống nhau nhưng khác ý kiến thẩm phán, quyết định của HĐXX phải theo ý kiến HTND. Thẩm phán có quyền bảo lưu ý kiến và đề nghị tòa án cấp trên xem xét. Với sự am hiểu kiến thức pháp lý, có uy tín trong cộng đồng dân cư… sự hiện diện của HTND thể hiện quyền giám sát của Nhân dân đối với hoạt động tư pháp, đảm bảo bản án được thi hành chính xác, khách quan, phù hợp với lợi ích, nguyện vọng của Nhân dân.

Nếu Thẩm phán là những người am hiểu pháp luật và giàu kiến thức chuyên môn, thì HTND sở hữu vốn sống và kinh nghiệm xã hội phong phú. Sự kết hợp hài hoà giữa kiến thức pháp lý và thực tiễn đời sống giúp các bản án, quyết định của Tòa án đảm bảo thấu tình đạt lý".

Ông Nguyễn Thành Nhân - Chánh án TAND khu vực 1 nhấn mạnh: "Thời gian qua, tỷ lệ HTND tham gia hoạt động xét xử tại TAND khu vực 1 đạt 100%; các hội thẩm đã dành nhiều thời gian nghiên cứu hồ sơ, nắm chắc nội dung vụ án; đồng thời, chủ động tham gia xét hỏi, làm rõ các tình tiết liên quan, đánh giá khách quan và toàn diện chứng cứ, giúp hội đồng xét xử đưa ra phán quyết đúng người, đúng tội. Hoạt động của hội thẩm còn góp phần tuyên truyền, phổ biến pháp luật trong Nhân dân".

Năm 2025, tổng số vụ việc TAND hai cấp tỉnh Hà Tĩnh thụ lý và giải quyết là 3.720/3.775 vụ việc, đạt tỷ lệ 98,5%, vượt chỉ tiêu TAND tối cao đề ra. Chất lượng xét xử đã được nâng cao, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp. Đội ngũ HTND cơ bản đáp ứng yêu cầu công tác xét xử; việc phân công hội thẩm tham gia phiên tòa đảm bảo tính thống nhất, khoa học.

Ông Bùi Văn Lam - Phó Chánh án TAND tỉnh cho biết: "HTND là thiết chế quan trọng, phản ánh rõ nét tính dân chủ trong tổ chức và hoạt động của TAND. Sự tham gia của hội thẩm trong quá trình xét xử vừa thể hiện quyền làm chủ của Nhân dân, vừa góp phần đảm bảo công lý được thực thi một cách công bằng, minh bạch và nhân văn. Thời gian tới, TAND tỉnh sẽ tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ, kỹ năng xét xử cho HTND TAND hai cấp tỉnh Hà Tĩnh; đồng thời trao đổi kinh nghiệm thực tiễn nhằm đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới".