Đất Hồng Lam nở hoa nhân kiệt

(Baohatinh.vn) - Tự bao đời, Hà Tĩnh được nhắc đến là miền “địa linh, nhân kiệt”, nơi hội tụ những giá trị bền sâu về lịch sử, văn hóa và con người. Nơi đây đã sản sinh ra nhiều văn nhân, hào kiệt, trong đó, tiêu biểu là Đại thi hào Nguyễn Du.

9.jpg
Núi Hồng, sông Lam. Ảnh: Đậu Hà

Theo nhiều cứ liệu lịch sử và khảo cổ học, cách đây hàng ngàn năm, cư dân đã sinh sống trên vùng đất Hà Tĩnh. Vùng Hồng Lĩnh - linh sơn giữa trời đất từng là Kinh đô Ngàn Hống, được xem là thủ đô đầu tiên của nước Xích Quỷ (tên gọi cũ của nước ta) dưới thời Kinh Dương Vương.

Đến thời Hùng Vương dựng nước Văn Lang, vùng đất này thuộc Bộ Cửu Đức. Suốt thời Bắc thuộc và các triều đại phong kiến độc lập, địa giới và tên gọi Hà Tĩnh liên tục thay đổi, phản ánh sự biến chuyển của lịch sử.

Dấu mốc quan trọng nhất phải kể đến năm 1831, khi vua Minh Mạng cải cách hành chính toàn quốc và tách 2 phủ Hà Hoa, Đức Thọ của trấn Nghệ An để lập tỉnh Hà Tĩnh. Từ đây, Hà Tĩnh chính thức trở thành một đơn vị hành chính trực thuộc triều đình Trung ương, khẳng định vị thế của một vùng đất đã phát triển mạnh mẽ, sánh với các tỉnh thành trên cả nước. Qua các thời kỳ, đơn vị hành chính ở Hà Tĩnh tiếp tục thay đổi, nhiều địa danh được xác lập.

image-2025-12-16t164352301.jpg
Đại thi hào Nguyễn Du - danh nhân văn hóa thế giới.

Không chỉ có trầm tích lịch sử phong phú, Hà Tĩnh còn được biết đến là cái nôi của truyền thống hiếu học, của những thế hệ trí thức, học giả, danh nhân văn hóa kiệt xuất. Từ miền ngược đến miền xuôi, đâu đâu cũng thấy bóng dáng những dòng họ khoa bảng, những mái trường với bề dày thành tích đáng nể, những bậc hiền tài đã góp công lớn trong công cuộc “khai dân trí, chấn dân khí”.

Đặc biệt, Nghi Xuân - mảnh đất bên dòng Lam hiền hòa từ lâu đã được xem là cái nôi văn hóa bậc nhất của xứ Nghệ. Đây là quê hương của Đại thi hào Nguyễn Du - danh nhân văn hóa thế giới, cũng là nơi lưu dấu những thành tích trong con đường công danh rạng rỡ của Uy Viễn tướng công Nguyễn Công Trứ - một bậc kỳ tài với phương châm sống “Đã mang tiếng ở trong trời đất/ Phải có danh gì với núi sông”…

image-2025-12-16t164419832.jpg
Mảnh đất Nghi Xuân đã sản sinh ra nhiều bậc văn nhân, hào kiệt.

Ngoài vùng “đất thiêng” Nghi Xuân, trên mảnh đất Hà Tĩnh, còn có biết bao vùng quê văn hóa, sản sinh ra những bậc danh nhân lỗi lạc ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Đó là Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác - tổ sư của ngành y học cổ truyền; là La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp - người đặt nền tảng “Học pháp” thời Tây Sơn. Là những học giả, nhà nghiên cứu uyên bác, những nhà văn, nhà thơ kỳ tài như: Hoàng Xuân Hãn, Lê Văn Thiêm, Phan Huy Chú, Phan Huy Ích, Nguyễn Khắc Viện, Hoàng Ngọc Phách, Huy Cận, Xuân Diệu…

Trong tiến trình lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, Hà Tĩnh còn là vùng đất ghi danh nhiều tên tuổi như: Đặng Tất, Đặng Dung, Nguyễn Biểu, Phan Đình Phùng, Trần Phú, Hà Huy Tập, Lý Tự Trọng… cùng hàng vạn người con anh dũng, kiên trung đã ngã xuống trong các cuộc kháng chiến vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Mỗi tên tuổi đều để lại những dấu ấn khó phai mờ trong từng địa hạt riêng, góp phần làm giàu có thêm giá trị văn hóa, trí tuệ của quê hương, của dân tộc.

sgasga.jpg
Tượng Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác.

Truyền thống hiếu học - một trong những giá trị cốt lõi của người Hà Tĩnh đã và đang tiếp tục được các thế hệ bồi đắp mạnh mẽ. Những năm gần đây, Hà Tĩnh luôn nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về thành tích học sinh giỏi quốc gia, quốc tế. Nhiều học sinh đạt thành tích xuất sắc trong các cuộc thi trên các lĩnh vực; nhiều em giành được học bổng từ các trường đại học danh giá hàng đầu thế giới.

Không ít người trẻ Hà Tĩnh đang là chuyên gia trong các viện nghiên cứu lớn, kỹ sư trong các tập đoàn công nghệ toàn cầu, vận động viên đạt thứ hạng cao châu lục hay doanh nhân khởi nghiệp sáng tạo, đóng góp vào sự lan tỏa vị thế của quê hương trên bản đồ tri thức và hội nhập quốc tế. Sự vươn lên ấy không chỉ cho thấy tố chất vượt khó, thông minh của người Hà Tĩnh, mà còn khẳng định sức sống mạnh mẽ của truyền thống hiếu học ngàn đời.

image-2025-12-16t163637888.jpg
Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhì cho em Trần Minh Hoàng - chàng trai "vàng" của đất học Hà Tĩnh.

Bước vào thời kỳ đổi mới, truyền thống ấy tiếp tục được bồi đắp, là nền tảng vững chắc cho sự phát triển mạnh mẽ của tỉnh nhà trên nhiều lĩnh vực. Trong bối cảnh mới, yêu cầu đặt ra đối với Hà Tĩnh là gìn giữ, phát huy những giá trị của vùng “địa linh nhân kiệt”, đồng thời xây dựng con người đáp ứng yêu cầu hội nhập, phát triển.

Nghị quyết 18-NQ/TU ngày 22/12/2023 của BTV Tỉnh ủy Hà Tĩnh về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Hà Tĩnh giai đoạn mới” (gọi tắt là Nghị quyết 18) ra đời trong bối cảnh đó, mang ý nghĩa như một sự nối dài và khẳng định mạch nguồn văn hóa - lịch sử lâu đời của tỉnh.

Nghị quyết 18 nhấn mạnh: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, sức mạnh nội sinh, mục tiêu, động lực quan trọng thúc đẩy phát triển KT-XH, củng cố QP-AN, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị vững mạnh. Phát triển văn hóa phải hài hòa với chính trị, KT-XH.

image-2025-12-16t165015788.jpg
Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Ban (thứ 3 từ trái sang) được Ban Tuyên giáo Trung ương trao giải cá nhân vì đã có thành tích xuất sắc trong hoạt động quảng bá tác phẩm văn học, nghệ thuật, báo chí về chủ đề “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” giai đoạn 2021-2023.

Xây dựng, phát triển văn hóa và con người Hà Tĩnh đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và các tầng lớp nhân dân... Trọng tâm xây dựng, phát triển văn hóa là xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và xây dựng con người phát triển toàn diện, có nhân cách cao đẹp”.

Nghị quyết 18 đồng thời cũng nhấn mạnh nhiệm vụ tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức, sự hiểu biết và niềm tự hào về lịch sử - văn hóa - con người Hà Tĩnh. Đó cũng chính là cách khơi dậy nội lực, biến sức mạnh tinh thần thành nguồn lực vật chất, đưa Hà Tĩnh tiếp tục bứt phá trong chặng đường phía trước.

8.jpg
Hoành Sơn Quan. Ảnh: Huy Tùng

Vùng đất Hồng Lam - từng là Kinh đô Ngàn Hống, nơi sản sinh nhiều bậc hiền tài và hun đúc chí khí dân tộc, hôm nay vẫn tiếp tục hành trình ấy bằng việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, nuôi dưỡng tâm hồn và trí tuệ con người, giữ gìn bản sắc, đồng thời mở rộng cánh cửa hội nhập.

Từ truyền thống đến hiện đại, Hà Tĩnh luôn minh chứng cho một vùng “địa linh sinh nhân kiệt”. Chính con người Hà Tĩnh, với tinh thần tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên sẽ tiếp tục viết nên những trang sử mới, xứng đáng với động lực từ Nghị quyết 18.

Chủ đề KỶ NIỆM 260 NĂM NGÀY SINH ĐẠI THI HÀO NGUYỄN DU

Đọc thêm

Lan tỏa văn hóa quê hương bằng văn học - nghệ thuật

Lan tỏa văn hóa quê hương bằng văn học - nghệ thuật

Từ câu chuyện sáng tạo của những văn nghệ sĩ tham gia Giải thưởng VHNT Nguyễn Du lần thứ VIII cho thấy, mỗi tác phẩm không chỉ kết tinh sáng tạo, tâm huyết mà còn chuyên chở tình yêu, trách nhiệm với quê hương. Qua đó, những giá trị văn hóa và vẻ đẹp con người Hà Tĩnh tiếp tục được gìn giữ, bồi đắp và lan tỏa.
Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Cuộc đời đồng chí Dương Lung (quê xã Thạch Khê, Hà Tĩnh) là tấm gương cao đẹp của người cộng sản hết lòng vì dân, vì nước. Đồng chí đã được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý.
Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Ở tuổi 80, bà Lê Thị Sinh (thôn Xuân Hoa, xã Cổ Đạm, Hà Tĩnh) vẫn miệt mài nhào đất, nặn nồi, gìn giữ ký ức về một nghề truyền thống từng nổi tiếng khắp vùng.
Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Thông qua các hoạt động khảo sát, trải nghiệm và sáng tạo nội dung trên nền tảng số, các KOL, KOC đang góp phần đưa cảnh sắc, văn hóa, ẩm thực và con người Hà Tĩnh đến gần hơn với công chúng, mở thêm hướng quảng bá và kết nối du lịch địa phương.
Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Đợt kiểm kê được triển khai trên phạm vi toàn tỉnh nhằm rà soát, đánh giá đầy đủ hiện trạng di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu và hệ thống di tích. Qua đó, Hà Tĩnh có cơ sở dữ liệu khoa học phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trong giai đoạn mới.
Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (24/10/1926 – 24/10/2026), người thân, đồng nghiệp và thế hệ tiếp nối càng thêm trân trọng những công trình khảo cứu văn hóa giá trị của ông, kính trọng một trí tuệ uyên bác cùng tấm lòng nhân hậu, trọn nghĩa, trọn tình với quê hương Hà Tĩnh.
Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Có những người đi qua cuộc đời bằng những dấu mốc công danh, sự nghiệp; cũng có những người lưu giữ hành trình của mình bằng trang sách, vần thơ và sự bền bỉ của một tấm lòng đối với con người, quê hương. Với nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (1926 - 2017), thơ ca không phải toàn bộ sự nghiệp, nhưng là một mạch nguồn quan trọng, chảy suốt đời sống tinh thần của ông.
Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Tròn 20 năm sau quyết định đưa huyền thoại Ngã ba Đồng Lộc lên sóng truyền hình trực tiếp trên kênh HTV9, Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh, bác sĩ Nguyễn Xuân Lam trở lại chiến trường xưa trong một chiều thu lặng gió. Với người cựu chiến binh, doanh nhân quê Hà Tĩnh, tình yêu quê hương chưa bao giờ dừng lại ở nỗi nhớ mà đã hóa thành hành trang tri thức, thành bản lĩnh cống hiến trên mỗi nhịp bước cuộc đời.
Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Từ những chiếc lá, vành tre... người dân thôn Đan Du (xã Kỳ Khang, Hà Tĩnh) đã làm nên những chiếc nón lá mộc mạc, đồng thời gìn giữ nghề truyền thống của nhiều thế hệ.
Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Dù sở hữu kho tàng di sản phi vật thể đồ sộ, nổi bật là dân ca ví, giặm và ca trù đã được UNESCO ghi danh, Hà Tĩnh vẫn đứng trước bài toán: Làm thế nào để những giá trị văn hóa ấy thực sự trở thành sản phẩm du lịch, để du khách có thể tiếp cận, doanh nghiệp có thể khai thác và nghệ nhân có thêm điều kiện gắn bó với di sản.
Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Hơn một thập kỷ gắn bó với phong trào văn hóa cơ sở, ngoài công việc của một công chức, anh Nguyễn Viết Bình - Phó Chánh Văn phòng HĐND, UBND xã Tùng Lộc (Hà Tĩnh) còn dành tâm huyết, sáng tạo cách làm mới để đưa những câu hát ông cha vươn xa, chạm đến trái tim hàng vạn người nghe trên không gian số.
Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Tết Trung thu ở Hà Tĩnh ngày nay mang nhiều dáng vẻ mới, với không gian, hình thức và trải nghiệm ngày càng hiện đại. Song, những giá trị làm nên hồn cốt của ngày tết đoàn viên vẫn được gìn giữ, trao truyền qua các thế hệ, để nét đẹp văn hóa truyền thống tiếp tục hiện diện tự nhiên trong đời sống đương đại.
Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du không chỉ là nghi thức tri ân công lao bậc danh nhân văn hóa thế giới, mà còn là dịp quê hương Hà Tĩnh khơi dậy niềm tự hào, tiếp nối và lan tỏa tinh hoa ngôn ngữ cùng mạch nguồn giá trị nhân văn cao đẹp của dân tộc cho muôn đời sau.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!