Đề xuất nằm trong dự thảo Nghị định quy định lộ trình tăng mức hưởng và phạm vi hưởng BHYT, có hiệu lực từ 1/4/2027. Theo lộ trình, từ 1/1/2030, BHYT sẽ thanh toán chi phí sàng lọc, chẩn đoán sớm một số bệnh, trong đó có tăng huyết áp, đái tháo đường.
Mốc thời gian 1/4/2027 là thời điểm Nghị định mới bắt đầu có hiệu lực pháp lý, mở đường cho việc sửa đổi các quy định về mức hưởng và mở rộng phạm vi quyền lợi của người tham gia BHYT. Khoảng thời gian từ năm 2027 đến trước năm 2030 đóng vai trò giai đoạn đệm kỹ thuật. Trong giai đoạn này, Bộ Y tế phải xây dựng hành lang pháp lý chi tiết như xác định rõ nhóm nào thuộc diện nguy cơ cao được ưu tiên, điều kiện hưởng, gói dịch vụ kỹ thuật chuẩn cùng định mức giá thanh toán cụ thể cho từng xét nghiệm.
Bộ Y tế ước tính việc kiểm tra sức khỏe diện rộng sẽ giúp Quỹ BHYT tiết kiệm trung bình 1.216,8 tỷ đồng mỗi năm cho bệnh tăng huyết áp và 162,3 tỷ đồng mỗi năm cho đái tháo đường type 2 (thể đái tháo đường mắc phải ở người trưởng thành do cơ thể kháng insulin) trong thập kỷ đầu tiên. Phát hiện mầm bệnh ngay từ giai đoạn đầu giúp người dân kịp thời chỉnh sửa chế độ ăn, tập luyện và uống thuốc sớm, ngăn chặn các biến chứng tim mạch hoặc suy thận, qua đó giảm số ca nhập viện tốn kém tiền tỷ.
Khoản chi này cũng trút bỏ gánh nặng tài chính đè nặng lên vai người bệnh. Khi kiểm soát huyết áp và đường huyết kịp thời, người dân tránh cảnh điều trị nội trú dài ngày, cắt giảm chi phí giường bệnh, tiền xe cộ đi lại, ăn ở và khoản đồng chi trả (phần viện phí bệnh nhân phải tự bỏ tiền túi cùng quỹ BHYT chi trả). Động thái này đánh dấu bước chuyển trọng tâm của ngành y khi chuyển từ chi tiền chạy chữa khi bệnh nhân đã trở nặng sang đầu tư ngăn ngừa từ sớm.
Số liệu khám chữa bệnh cho thấy hai chứng bệnh này đang rút nguồn ngân sách y tế nặng nề. Năm 2023, hệ thống ghi nhận gần 22 triệu lượt khám tăng huyết áp, tiêu tốn hơn 6.000 tỷ đồng, chiếm 4,9% tổng chi của Quỹ BHYT.
Cùng năm, đái tháo đường vượt mốc 15,5 triệu lượt khám, ngốn trên 6.766 tỷ đồng, chiếm 5,6% nguồn quỹ. Trước đó vào năm 2021, Quỹ BHYT chi trả tiền thuốc men cho gần 2 triệu bệnh nhân của hai nhóm này hơn 3.000 tỷ đồng mỗi năm.
Dù chi phí đội lên cao, phần lớn người bệnh trong cộng đồng vẫn chưa phát hiện bản thân mắc bệnh. Số ca đái tháo đường tại Việt Nam tăng gấp ba lần kể từ năm 2000, hiện chạm mốc khoảng 7 triệu người, song 62% trong số đó không hề hay biết tình trạng của mình.
Tương tự, kết quả khảo sát trên 67.000 người trưởng thành giai đoạn 2017-2023 chỉ ra hơn 30% người Việt mang bệnh tăng huyết áp. Gần phân nửa nhóm này vừa mới phát hiện tình trạng bệnh, trong khi 11,3% chưa từng tiếp cận viên thuốc điều trị nào. Ngay trong nhóm tuân thủ uống thuốc, hơn một nửa vẫn không kéo chỉ số huyết áp về ngưỡng an toàn. Huyết áp cao tiến triển âm ỉ, không biểu hiện triệu chứng rõ ràng nhưng âm thầm phá hủy mạch máu, gây tổn thương não, tim, mắt, trực tiếp châm ngòi cho các cơn đột quỵ và nhồi máu cơ tim.
Ngoài hai bệnh trên, dự thảo còn đề xuất BHYT chi trả tiền tầm soát viêm gan B, C cùng hàng loạt bệnh ung thư thường gặp như cổ tử cung, vú, phổi, tuyến tiền liệt, đại trực tràng, dạ dày và gan.
