Ngày 15/1, sau khi nhận huy chương Nobel Hòa bình từ nhà lãnh đạo đối lập Venezuela Maria Corina Machado, Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng bài trên mạng xã hội Truth Social ca ngợi đây là “hành động tuyệt vời thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau”.
Bà Machado đã nhận giải Nobel Hòa bình năm 2025 dù ông Trump và những người ủng hộ từng phản đối. Gần đây nhất, vào ngày 7/1, ông Trump tiếp tục chỉ trích Na Uy vì không trao giải Nobel cho ông.
Hành động của bà Machado đặt ra câu hỏi: Liệu giải Nobel có thể được chuyển giao cho ông Trump hay không?
Không phải món quà tặng
Câu trả lời tương đối rõ ràng. Theo quy định của Quỹ Nobel và di chúc của Alfred Nobel, giải thưởng thuộc về cá nhân và không thể chia sẻ hoặc trao cho người khác. Huy chương và giấy chứng nhận được phép đem tặng, bán hoặc đấu giá, tuy nhiên điều này không có nghĩa giải thưởng cũng chuyển chủ nhân.
Viện Nobel Na Uy tuyên bố hồi đầu tháng 1: “Khi giải Nobel đã được công bố, thì không thể thu hồi, chia sẻ hoặc chuyển giao cho người khác. Quyết định này là cuối cùng và có giá trị vĩnh viễn”.
Ngày 15/1, Trung tâm Hòa bình Nobel cũng khẳng định trên mạng xã hội: “Một tấm huy chương có thể đổi chủ sở hữu, nhưng danh hiệu người đoạt giải Nobel Hòa bình thì không thể thay đổi”.
Theo Giám đốc Viện Nobel Na Uy Olav Njølstad, cả di chúc của Alfred Nobel và quy chế của Quỹ Nobel đều không đề cập đến khả năng này. Ông cho biết các ủy ban trao giải ở cả Stockholm và Oslo chưa từng nghĩ đến việc thu hồi giải thưởng.
Những người được trao giải thưởng Nobel Hòa bình sẽ nhận được một huy chương bằng vàng 18 carat, một giấy chứng nhận và một tấm séc trị giá 11 triệu krona Thụy Điển (khoảng 1,8 triệu USD).
Thực tế, quy chế của Quỹ Nobel quy định rõ: “Không ai được phép kháng cáo quyết định trao giải của hội đồng”.
Về phần mình, một số chính trị gia Na Uy tỏ ra phật ý trước quyết định của bà Machado. Lãnh đạo đảng Xã hội Cánh tả Kirsti Bergstø gọi đây là hành động “vô lý” trong bối cảnh ông Trump đe dọa chiếm Greenland.
“Dù giải thưởng không thể được chuyển giao, chắc chắn ông Trump sẽ tuyên bố đã nhận được giải thưởng”, bà Bergstø nói. “Những lời đe dọa liên tục của ông Trump nhằm vào Greenland cho thấy rõ việc trao giải thưởng cho ông ấy là điên rồ”.
Trong khi đó, lãnh đạo đảng Trung dung Trygve Slagsvold Vedum, tuyên bố động thái vừa rồi cho thấy ông Trump là người “thích thể hiện”. Cựu Thị trưởng Oslo Raymond Johansen thậm chí cáo buộc bà Machado hủy hoại danh tiếng của giải thưởng.
“Tôi không thể tin được rằng bà ấy thực sự tặng giải thưởng cho ông Trump. Ủy ban Nobel sẽ có thể nói gì được đây?”, ông cảm thán,
Khi huy chương được trao tặng
Trong những ngày đầu Thế chiến 2, huy chương Nobel của các nhà vật lý Đan Mạch Niels Bohr và August Krogh được đem bán đấu giá để cứu trợ cho người dân Phần Lan sau cuộc Chiến tranh Mùa Đông (1939-1940). Hai huy chương này sau đó được trao tặng lại cho các bảo tàng tại Đan Mạch.
Cũng trong Thế chiến 2, tác gia Na Uy Knut Hamsun, người đoạt giải Nobel năm 1920, được cho đã trao tặng huy chương Nobel của mình cho trùm tuyên truyền Đức Quốc xã Joseph Goebbels. Bản thân ông Hamsun là người có quan điểm thân phát xít và ủng hộ việc Đức chiếm đóng Na Uy.
Trong khi đó, nhà sinh học người Mỹ James Watson, người được trao giải trong lĩnh vực Y sinh năm 1962 với công trình khám phá ra cấu trúc ADN. Tháng 12/2014, ông bán đấu giá huy chương của mình với giá khoảng 4,8 triệu USD. Đây là lần đầu tiên một người được trao giải Nobel tự tay bán huy chương của mình.
Tỷ phú người Nga Alisher Usmanov, người thắng đấu giá, sau đó trao tặng lại huy chương cho ông Watson trong một buổi lễ tại Moscow năm 2015 với tuyên bố nhà khoa học Mỹ “xứng đáng”.
Quyết định bán huy chương Nobel của ông Watson đến từ những khó khăn tài chính mà ông gặp phải sau một số gây tuyên bố tranh cãi về quan hệ giữa chủng tộc và trí thông minh. Những tuyên bố này hủy hoại danh tiếng của ông và khiến ông mất chức lãnh đạo phòng thí nghiệm.
Ngoài ra, nhiều huy chương Nobel cũng được rao bán sau khi chủ nhân đã qua đời. Huy chương của nhà sinh vật học Francis Crick, người cùng được trao giải Nobel với ông Watson năm 1962, được bán đấu giá năm 2013 với giá 2,27 triệu USD.
Nhà văn Mỹ Ernest Hemingway từng trao tặng giải thưởng Nobel Văn học năm 1954 của mình cho người dân Cuba. “Giải thưởng này thuộc về người dân Cuba vì các tác phẩm của tôi được xây dựng và thai nghén tại Cuba, tại làng Cojímar của tôi”, ông phát biểu.
