Lan tin vaccine Pfizer và Moderna gây ung thư: Chuyên gia nói gì?

Gần đây, mạng xã hội liên tục lan truyền các thông tin dẫn lại từ Oncotarget, trong đó đề cập đến một phân tích tổng hợp các báo cáo ca lâm sàng sau tiêm vaccine Covid-19 mRNA, ghi nhận 333 trường hợp ung thư mới được chẩn đoán hoặc có diễn tiến nặng hơn tại 27 quốc gia.

Những con số này nhanh chóng thu hút sự chú ý và được chia sẻ rộng rãi, kéo theo nhiều suy diễn về mối liên hệ giữa vaccine và ung thư.

Tuy nhiên, theo bác sĩ Dương Minh Tuấn, khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai, các thông tin lan truyền chủ yếu tác động vào cảm xúc người đọc, trong khi nền tảng bằng chứng khoa học để khẳng định vaccine của Pfizer và Moderna gây ung thư hiện vẫn rất mỏng.

“Nói chung, kiểu tin này dễ khiến người đọc tin và bị thuyết phục vì cảm xúc, nhưng xét về khoa học thì bằng chứng quá mong manh”, bác sĩ Tuấn nhận định.

“333 ca ung thư sau tiêm” không chứng minh quan hệ nhân quả

Theo bác sĩ Tuấn, đây thực chất là một bài tổng quan (review), trong đó tác giả tập hợp các ca lâm sàng đơn lẻ (case report) và một số quan sát rải rác.

“Case report hay case series chỉ cho thấy một sự kiện xảy ra sau một sự kiện khác, chứ không thể chứng minh vaccine là nguyên nhân gây ung thư”, bác sĩ Tuấn phân tích.

Ngoài ra, các tổng hợp kiểu “333 ca” thường thiếu những yếu tố quan trọng như mẫu số (tổng số người đã tiêm), nhóm chứng hay ước tính nguy cơ so với tỷ lệ ung thư nền trong cộng đồng. Trong bối cảnh hàng tỷ liều vaccine đã được sử dụng trên toàn cầu, việc có người phát hiện ung thư vài ngày hoặc vài tuần sau tiêm là điều có thể xảy ra do ung thư vẫn xuất hiện hàng ngày trong dân số.

“Muốn kết luận vaccine gây ung thư phải có các nghiên cứu đoàn hệ lớn, thiết kế tốt, theo dõi dài hạn, có điều chỉnh yếu tố nhiễu và cho kết quả nhất quán. Một chùm ca bệnh không thể dùng để kết luận nhân quả”, bác sĩ nhấn mạnh.

Đáng chú ý, một số bài viết lan truyền cho rằng các khối u hoặc lymphoma xuất hiện ở vùng nách, cánh tay cùng bên tiêm vaccine mRNA là bằng chứng gây ung thư. Tuy nhiên, theo bác sĩ Tuấn, hiện tượng hạch phản ứng vùng nách sau tiêm vaccine mRNA đã được ghi nhận rộng rãi.

“Hạch phản ứng có thể khiến bệnh nhân đi khám, làm siêu âm hoặc PET-CT và từ đó phát hiện tình cờ một tổn thương đã tồn tại trước đó”, ông nói.

Ngoài ra, trong một số trường hợp hiếm, lymphoma có thể bùng phát sau kích thích miễn dịch như nhiễm virus, tiêm vaccine hoặc dùng thuốc sinh học, đặc biệt ở người đã có bệnh nền hoặc tiền ung thư. Tuy nhiên, để kết luận vaccine là nguyên nhân, cần bằng chứng dịch tễ học và cơ chế sinh học rõ ràng hơn.

“Tuy nhiên, tác dụng phụ hiếm gặp không đồng nghĩa vaccine gây hại tim mạch tràn lan, càng không thể suy ra gây ung thư”, ông nói.

Về vô sinh, các nghiên cứu trên IVF và các tổng quan gần đây cho thấy vaccine Covid-19 mRNA không ảnh hưởng đáng kể đến kết cục điều trị. Với bệnh tự miễn, hiện chỉ ghi nhận các ca rải rác, chưa đủ dữ liệu để kết luận vaccine gây bùng phát bệnh trên quy mô dân số.

Giới chuyên môn đồng loạt bác bỏ

Một nghiên cứu tại Hàn Quốc đã gây chú ý khi sử dụng dữ liệu hồ sơ bảo hiểm từ Cơ quan Bảo hiểm Y tế Quốc gia Hàn Quốc, so sánh số ca ung thư mới được chẩn đoán trong vòng một năm sau tiêm và đưa ra kết luận vaccine Covid-19 có thể liên quan đến sự gia tăng nguy cơ của 6 loại ung thư.

Tuy nhiên, khi được xem xét lại, nhiều chuyên gia chỉ ra các hạn chế về thời gian theo dõi, kiểm soát yếu tố nguy cơ và khả năng sai lệch dữ liệu, cho thấy kết quả không đủ cơ sở để kết luận.

Bên cạnh đó, một tuyên bố mang tính suy đoán của một bác sĩ tại diễn đàn chính trị ở Anh, cho rằng vaccine Covid-19 có thể liên quan đến các chẩn đoán ung thư trong Hoàng gia Anh, cũng nhanh chóng bị các cơ quan y tế và giới chuyên môn bác bỏ do không kèm theo bằng chứng khoa học.

Theo Global Vaccine Data Network, trong giai đoạn hậu đại dịch Covid-19, thuật ngữ “Turbo Cancer” (ung thư siêu tốc) bắt đầu xuất hiện. Khái niệm này được dùng để mô tả giả thuyết cho rằng vaccine mRNA kích hoạt một làn sóng ung thư tiến triển nhanh và ác tính. Tuy nhiên, khi được xem xét dưới góc độ y học hiện đại và các dữ liệu dịch tễ học đang có, giả thuyết này chưa nhận được sự ủng hộ từ giới khoa học.

Lập luận phổ biến đầu tiên cho rằng mRNA trong vaccine có thể làm suy giảm khả năng sửa chữa DNA của tế bào. Trên thực tế, điều này không thể xảy ra về mặt sinh học. mRNA từ vaccine chỉ hoạt động trong bào tương và không thể đi vào nhân tế bào - nơi lưu trữ DNA. Khi không tiếp cận được DNA, mRNA cũng không có khả năng can thiệp vào các cơ chế sửa chữa hay làm biến đổi vật liệu di truyền của con người.

Một lập luận khác cho rằng protein gai được tạo ra sau tiêm vaccine có thể ức chế các gen bảo vệ chống ung thư, chẳng hạn BRCA. Tuy nhiên, cho đến nay, không có nghiên cứu thực nghiệm đáng tin cậy nào cho thấy vaccine mRNA gây rối loạn chức năng các gen ức chế khối u hoặc làm tăng nguy cơ ung thư. Protein gai chỉ được tạo ra trong thời gian ngắn, nhanh chóng bị hệ miễn dịch nhận diện và phân hủy, không đủ để gây ra những thay đổi sinh học lâu dài hay thúc đẩy quá trình sinh ung thư.

Những lo ngại cho rằng DNA tồn dư có thể chèn vào DNA người tiêm và gây ung thư cũng không được khoa học ủng hộ. Theo các phân tích kiểm chứng độc lập, vaccine Covid-19 của Pfizer/BioNTech và Moderna được sản xuất từ các khuôn DNA dùng để tổng hợp mRNA mã hóa protein gai của SARS-CoV-2.

Fact Check nhấn mạnh trong quy trình sản xuất, nhiều bước tinh lọc và kiểm soát chất lượng được áp dụng nhằm cắt nhỏ và loại bỏ DNA khuôn. Về mặt kỹ thuật, có thể còn sót lại một lượng DNA cực nhỏ trong sản phẩm cuối cùng, nhưng các nghiên cứu cho thấy lượng này không đáng kể và không mang ý nghĩa lâm sàng.

Theo các chuyên gia, để những DNA này gây ung thư, hàng loạt điều kiện hiếm gặp phải đồng thời xuất hiện: DNA phải xâm nhập vào tế bào, vượt qua các hàng rào bảo vệ để vào nhân, tích hợp chính xác vào DNA người tại một vị trí nhạy cảm, tránh được sự loại bỏ của hệ miễn dịch, rồi tiếp tục nhân lên theo cách dẫn đến ung thư.

Trong thực tế, vaccine mRNA được tiêm vào cơ, nơi các tế bào không phân chia nhanh, càng làm cho kịch bản này trở nên khó xảy ra. Ngay cả khi vật liệu di truyền lạ lọt vào tế bào, cơ thể vẫn có những cơ chế hiệu quả để nhận diện và loại bỏ chúng.