Địa chỉ đỏ Ngã ba Nghèn
Tháng 3 và 4 năm 1930, tại xã Trảo Nha (nay là thị trấn Nghèn - Can Lộc) Ðảng bộ tỉnh Hà Tĩnh và Ðảng bộ huyện Can Lộc được thành lập. Trong cao trào Xô - viết Nghệ Tĩnh 1930-1931, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng trên địa bàn Can Lộc đã nổ ra hàng trăm cuộc biểu tình. Điển hình, ngày 1.8.1930, gần 500 nông dân trong huyện đã giương cao cờ đỏ búa liềm kéo về Ngã ba Nghèn, buộc tri huyện phải chấp nhận yêu sách của đoàn biểu tình.
 |
Nhận xét về ý nghĩa của cuộc biểu tình ấy, báo Bước Tới - cơ quan tuyên truyền cổ động của Tỉnh ủy Hà Tĩnh số ra đầu tháng 8-1930 viết: "Cuộc biểu tình 1.8.1930 của nông dân Can Lộc đã mở đầu cho phong trào đấu tranh của nông dân Hà Tĩnh. Nó chứng tỏ sức mạnh phi thường của dân cày dưới sự lãnh đạo của Ðảng Cộng sản buộc bọn thống trị phải bó tay, tên tri huyện phải khúm núm nhận yêu sách của đoàn biểu tình...". Tiếp theo là cuộc biểu tình ngày 7.9.1930, với gần 2.000 nông dân của 5 tổng Phù Lưu, Nội Ngoại, Đoài, Nga Khê và Lai Thạch kéo về chiếm huyện đường, làm chủ chính quyền, mở cửa nhà lao thả những người bị giam... Cuộc biểu tình 7.9.1930 của nông dân Can Lộc đã mở màn cho một cao trào cách mạng sôi động ở khắp Hà Tĩnh, khi hàng vạn nông dân ở các huyện: Thạch Hà, Cẩm Xuyên, Kỳ Anh, Ðức Thọ, Hương Sơn, Hương Khê, Nghi Xuân liên tiếp tổ chức các cuộc biểu tình kéo lên huyện lỵ. Nhiều nơi, như Kỳ Anh, Cẩm Xuyên, Nghi Xuân chính quyền về tay nhân dân.
Thực dân Pháp và tay sai đã điên cuồng đàn áp phong trào bằng “khủng bố trắng”, dìm các “làng đỏ” trong biển máu, gây tổn thất cho phong trào cách mạng. Đặc biệt, trong cuộc biểu tình vào ngày 22.12.1930, hưởng ứng Ngày “Quảng Châu bạo động” do Huyện uỷ Can Lộc tổ chức, địch đã dã man xả súng vào đoàn biểu tình làm 42 người hy sinh tại chỗ và hàng chục người bị thương.
Tính đến cuối năm 1932, toàn huyện có đến 258 cán bộ, đảng viên và quần chúng bị giết hại, 1.829 người bị bắt, 648 người bị quản thúc… Nhưng không vì thế mà ngăn được khí thế sục sôi cách mạng tiến công, tại ngã ba Nghèn vẫn tiếp tục diễn ra nhiều cuộc biểu tình của nông dân Can Lộc. Hầu khắp các địa phương trong huyện đấu tranh làm tê liệt và tan rã bộ máy thống trị của bọn thực dân, quần chúng nhân dân vùng lên làm chủ nhiều làng, xã trong huyện. Nhân dân Can Lộc đã lập 74 làng Xô viết ở khắp các tổng trong huyện, chiếm gần 50% số làng Xô viết trong toàn tỉnh...
Phát huy truyền thống vẻ vang của cao trào Xô-viết, Can Lộc là địa phương đầu tiên của tỉnh Hà Tĩnh và các tỉnh Bắc Trung bộ giành chính quyền về tay nhân dân vào ngày 16.8.1945 (Hà Tĩnh là một trong bốn tỉnh giành chính quyền sớm nhất trong Cách mạng Tháng Tám 1945 vào ngày 18.8.1945).
Trong các cuộc kháng chiến trường kỳ, nhất là cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Can Lộc vừa là hậu phương vừa là tuyền tuyến với nhiều tên đất, tên làng ở Can Lộc đã đi vào lịch sử, góp phần làm nên đại thắng mùa xuân 1975, như Làng K 130 (Tiến Lộc) là một ví dụ. “Xe chưa qua, nhà không tiếc” chỉ trong một đêm, nhân dân đã tự nguyện dỡ 130 ngôi nhà để lót đường mở đường cho xe ra trận.
Đặc biệt, tại Ngã ba Đồng Lộc Anh hùng không lúc nào ngớt tiếng gầm trú của máy bay và tiếng bom nổ, nơi đây đã sáng ngời những tấm gương chiến đấu anh dũng hy sinh để bám cầu, bám đường của nhiều cán bộ, chiến sỹ, TNXP và nhân dân, trong đó có tập thể 10 cô gái TNXP. Sự hy sinh của các chị và hàng ngàn đồng bào, chiến sỹ đã hoá thành bất tử để góp phần giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Trong hai cuộc kháng chiến đã có hàng vạn người con ưu tú của Can Lộc đã hăng hái lên đường tham gia chiến đấu và phục vụ chiến đấu ở khắp các chiến trường. Đã có 2.171 người con Can Lộc anh dũng hy sinh là minh chứng hùng hồn cho tinh thần quyết chiến, quyết thắng của nhân dân Can Lộc…
Ghi nhận những đóng góp to lớn Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Can Lộc trong các cuộc kháng chiến và trong công cuộc xây dựng đất nước, 100% số xã, thị trấn và huyện Can Lộc được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân; hai xã Quang Lộc và Thiên Lộc được phong tặng danh hiệu Anh hùng lao động trong thời kỳ đổi mới.
Nhân kỷ niệm 80 ngày Xô viết Nghệ Tĩnh, ngày 6.9 vừa qua, tại Ngã ba Nghèn Anh hùng này, tỉnh Hà Tĩnh vừa khánh thành tượng đài Xô - viết Nghệ Tĩnh hoành tráng trên khuôn viện rộng 4 ha để ghi lại những chiến công những anh hùng, liệt sỹ- những con ưu tú của Can Lộc đã ngã xuống trong cao trào Xô viết 1930-1931 năm xưa.
Phát huy truyền thống Xô viết anh hùng
Phát huy truyền thống anh hùng của quê hương cách mạng, sau gần 25 năm thực hiện sự nghiệp đổi mới, Đảng bộ và nhân dân Can Lộc luôn đoàn kết, vượt qua mọi khó khắn, giành được nhiều kết quả to lớn. Liên tục trong nhiều năm liền Đảng bộ huyện được tặng danh hiệu “Đảng bộ trong sạch vững mạnh tiêu biểu” cùng nhiều cờ thi đua xuất sắc của Chính phủ.
Đặc biệt, từ năm 2000 lại nay Can Lộc đã bứt phá trên các mặt kinh tế, văn hoá-xã hội…Là huyện tiên phong đi đầu trong thực hiện một số chương trình phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới của tỉnh và của cả nước. Can Lộc là huyện đầu tiên trong tỉnh Hà Tĩnh cơ bản xoá xong (3.000) nhà tranh tre, dột nát và ngói hoá nhà ở cho nhân dân ngay trong năm 2005. Đến nay, có 50% số xã đã hoàn thnàh được ½ tiêu chí nông thôn mới theo QĐ 491/TTg. Trong đó, Thiên Lộc đã hoàn thành 12/19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2.
Nhân dân Can Lộc đã đồng lòng hy sinh quyền lợi cá nhân, xoá bỏ những thửa ruộng manh mún, dồn điền, đổi thửa lần thứ 2 thành công, từ 320 ngàn thửa xuống còn 62 ngàn thửa (Bình quân 2,2 thửa/hộ, 25% số hộ sản xuất chỉ có một thửa ruộng), tạo tiền đề cho chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp xây dựng nông thôn mới theo hướng bền vững. Nhờ có chuyển đổi ruộng đất, quy hoạch lại đồng ruộng mà nhân dân Can Lộc có điều kiện xây dựng nhiều vùng sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hoá như ở Thiên Lộc, Khánh Lộc…; đồng thời, đưa gần 700 gia trại, nông trại ra đồng kết hợp chăn nuôi với trồng lúa, màu cho thu nhập cao. Đến nay có nhiều mô hình kinh tế trang trại tổng hợp (như Hoàng Thị Bình (Thiên Lộc), Nguyễn Duy Vượng (Tùng Lộc)…) cho thu nhập hàng trăm triệu đồng/năm.
 |
| Mô hình trang trại nuôi lơn thịt của chị Hoàng Thị Bình ( xã Thiên Lộc) mỗi năm cho thu nhập hàng trăm triệu đồng |
Qua chuyển đổi và tích tụ ruộng đất mà người dân đã mạnh dạn đầu tư thâm canh, tăng hiệu quả trên đơn vị diện tích, đưa sản lượng lương thực từ 6,2 vạn tấn lên 8 vạn tấn/năm và nâng giá trị thu nhập từ 35 lên 50 triệu đồng/ha (năm 2009). Nhờ quy hoạch lại đồng ruộng, nâng cấp hệ thống giao thông nội đồng và các chính sách hỗ trợ khác mà người dân Can Lộc đã đầu tư hàng ngàn máy nông nghiệp, xe vận tải, máy bơm…đẩy nhanh quá trình cơ giới hoá, tạo tiền đề cho nông nghiệp hoá nông nghiệp nông thôn.
Với phương châm, Nhà nước và nhân dân cùng làm, trong thời gian qua Can Lộc đã huy động 1.160 tỷ đồng để chỉnh trang bộ mặt nông thôn và đầu tư hàng trăm công trình hạ tầng kỹ thuật phục vụ sản xuất và đời sống nhân dân, như làm 600 km đường nhựa, bê tông; 300 km kênh mương cứng; 20 trụ sở cao tầng; 53 trường học, 19 trạm xá đạt chuẩn quốc gia, 3 vạn công trình vệ sinh môi trường, 41 di tích lịch sử, văn hoá cùng hệ thống điện, hồ đập, đê sông, nước sạch, di tích lịch sử, văn hoá được xây dựng, tôn tạo và nâng cấp góp phần làm thay đổi bộ mặt và nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân. Không chỉ chăm lo phát triển kinh tế, Can Lộc tiếp tục quan tâm phát huy truyền thống huyện học, xây dựng đời sống văn hoá nông thôn, nét đẹp con người Can Lộc và giữ vững an ninh nông thôn.
Bộ mặt các vùng nông thôn có nhiều khởi sắc. Kinh tế nông thôn có nhiều chuyển biến tốt, đời sống nông dân ấm no, không còn hộ đói, hộ nghèo giảm nhanh, số hộ làm ăn khá giả tăng lên rõ rệt. Hầu hết các chỉ tiêu nghị quyết Đại hội Đảng các cấp hoàn thành trước thời gian đã phần nào nói lên tinh thần Xô viết trên mặt trận mới của người dân Can Lộc. Ngày 6.9 vừa qua, Tổng công ty Viglacera đã khởi công dự án tổ hợp sản xuất VLXD với tổng giá trị hơn 1.000 tỷ đồng “mở màn” tại Khu công nghiệp Hạ Vàng, đây là bước đột phá đầu tiện, giúp Can Lộc tạo bước bứt phá kinh tế, thoát khỏi huyện thuần nông trong tương lai gần, xứng đáng với truyền thống quê hương Xô - viết Anh hùng .
