Sinh ra trong thời kỳ đất nước còn chìm trong khói lửa chiến tranh, khi vừa tròn 20 tuổi, chàng trai trẻ Phan Xuân Đức đang tham gia đắp đê tại huyện Đức Thọ cũ thì nghe tin tại quê nhà tuyển quân. Không ngần ngại, ông xin về để tình nguyện nhập ngũ.
Ông kể: “Tháng 9/1952, tôi chính thức trở thành chiến sỹ thuộc Sư đoàn 312, Tiểu đoàn 51 - một trong những đơn vị chủ lực của quân đội ta thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Từ những ngày đầu huấn luyện tại Diễn Châu (Nghệ An), tôi được rèn luyện và tham gia vào chiến dịch Thượng Lào. Tháng 5/1953, sau khi chiến dịch Thượng Lào giành chiến thắng, tôi được huấn luyện bắn súng và tiếp tục góp mặt trong chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử”.
Ông Đức là một trong những người trực tiếp tham gia đánh đồn Him Lam - trận mở màn quyết định thắng lợi ban đầu cho chiến dịch. Sau khi giải phóng Him Lam, tiểu đoàn của ông tiếp tục hành quân về Tây Hồng Cúm nhằm ngăn chặn địch nhảy dù xuống khu vực chiến lược này.
Tiếp nối chuỗi nhiệm vụ nặng nề nhưng vinh quang sau chiến dịch Điện Biên Phủ, ông tiếp tục hành quân lên biên giới Trung Quốc, sau đó tập trung tại Cao Bằng để chuẩn bị cho nhiệm vụ bảo vệ Thủ đô Hà Nội năm 1955. Cũng trong thời gian này, với nhiều thành tích nổi bật trong chiến đấu, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Từ cuối năm 1955-1959, ông là Tổ trưởng tổ Đảng Đại đội 13, Trung đoàn 250, Sư đoàn 367.
Năm 1960, ông được cử đi học tại Trường Pháo binh - lớp đào tạo chính trị viên đầu tiên của quân đội với hơn 200 học viên. Đến năm 1963, sau khi tốt nghiệp, ông về công tác tại Đại đội 12, Trung đoàn 290, Sư đoàn 367 giữ chức Chính trị viên trưởng. Trong những năm kháng chiến chống chiến tranh phá hoại miền Bắc, đơn vị của ông đã bắn rơi hai máy bay địch và được tặng thưởng Huân chương Chiến công.
Không ngừng rèn luyện, từ năm 1965, ông tiếp tục theo học trung cấp chính trị và được thăng dần các chức vụ: từ Thượng sỹ, Thiếu úy, Trung úy, Thượng úy, Phó Chủ nhiệm chính trị, Chủ nhiệm chính trị, Trợ lý tổ chức đảng đến Phó Chính ủy Trung đoàn 250 (đóng tại Sóc Sơn cũ, Hà Nội).
Đặc biệt, thực hiện chủ trương của Tổng Bí thư Lê Duẩn về tăng cường cán bộ cho cơ sở, năm 1978, ông được biệt phái về xã Kỳ Lợi (huyện Kỳ Anh cũ, Hà Tĩnh) để nắm tình hình, làm công tác chính trị. Một năm sau, khi tình hình biên giới Tây Nam căng thẳng, ông được điều động về Quân khu V, tham gia vào Sư đoàn 359, Trung đoàn 1, giữ chức Chính ủy Trung đoàn. Kết thúc nhiệm vụ chính trị quan trọng, ông tăng cường vào Gia Lai bảo vệ biên giới và xây dựng phát triển kinh tế vùng Tây Nguyên. Lúc này, ông được thăng quân hàm Trung tá.
Trung tá Phan Xuân Đức lật giở lại những trang giấy đã ố màu thời gian ghi lại quá trình công tác đã qua.
Ở bất kỳ vị trí nào, ông cũng hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, thể hiện bản lĩnh, trách nhiệm của người cán bộ quân đội nhân dân Việt Nam - vừa chắc tay súng, vừa vững niềm tin với Đảng và Nhân dân.
Năm 1983, sau hơn ba thập kỷ cống hiến, ông nghỉ hưu và trở về quê hương Hà Tĩnh. Dù tuổi cao, ông vẫn tích cực tham gia công tác tại địa phương, trải qua nhiều chức vụ như: tổ trưởng tổ dân phố, bí thư chi bộ, Phó Chủ tịch Hội Cựu chiến binh phường Bắc Hà cũ, Phó Chủ tịch rồi Chủ tịch Ủy ban MTTQ phường Tân Giang cũ. Ông cũng từng là đại biểu HĐND phường và báo cáo viên nòng cốt trong nhiều năm liền.
Năm 2000, Trung tá Phan Xuân Đức chính thức nghỉ công tác. Dẫu vậy, đến nay khi đã bước sang tuổi 93 - Trung tá Đức vẫn luôn là người đảng viên gương mẫu, tham gia sinh hoạt chi bộ đều đặn và luôn dõi theo tình hình địa phương, chia sẻ những kinh nghiệm quý báu cho lớp đảng viên kế cận. Gia đình ông có 5 người con, trong đó 3 người là đảng viên - tiếp nối truyền thống cách mạng của cha.
Với những đóng góp to lớn cho sự nghiệp cách mạng, ông được Đảng, Nhà nước trao tặng Huy hiệu 70 năm tuổi Đảng, Huy hiệu Chiến sĩ Điện Biên, Huân chương Quân công hạng Ba, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất, Huân chương Chiến sỹ vẻ vang, Huy chương quân kỳ quyết thắng, Kỷ niệm chương vì sự nghiệp đại đoàn kết dân tộc do Trung ương MTTQ Việt Nam trao tặng và nhiều phần thưởng cao quý khác.
Những ngày tháng 8 lịch sử - dịp kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, trong lòng người lính già lại trào dâng bao cảm xúc. Ông xúc động: “Nhớ về những năm tháng chiến đấu đã qua, tôi tự hào và càng lấy đó làm động lực để tuổi già sống gương mẫu cho con cháu noi theo. Tôi luôn tâm niệm, người đảng viên phải sống gương mẫu, xây dựng tổ chức cơ sở Đảng vững mạnh, theo đúng lời Bác Hồ dạy”.
Cuộc đời và sự nghiệp của Trung tá Phan Xuân Đức là minh chứng sống động cho tinh thần yêu nước, bản lĩnh kiên cường và lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, với Nhân dân. Ở tuổi 93, ông không chỉ là nhân chứng sống cho những trang sử hào hùng của dân tộc, mà còn là điểm tựa tinh thần quý báu cho thế hệ đảng viên trẻ tại địa phương”.
