Phó tổng thống Mỹ JD Vance ngày 4/11 gây chú ý khi đăng bài viết dài lên mạng xã hội X, thể hiện quan điểm sau khi đảng Cộng hòa thảm bại trong cuộc bầu cử giữa kỳ, để mất quyền kiểm soát cả Thượng viện lẫn Hạ viện vào tay đảng Dân chủ.
"Lý do chúng ta thất bại là cuộc chiến Iran. Chính Tổng thống cũng đã nói như vậy tối qua", ông Vance viết. Chiến sự kéo dài và lan rộng khắp Trung Đông đã đẩy giá năng lượng tăng đáng kể, khiến gánh nặng chi phí sinh hoạt với cử tri Mỹ thêm chồng chất.
Quan điểm này đặt ông Vance vào thế đối lập với ông Trump, bởi Tổng thống Mỹ luôn bảo vệ quyết định tấn công Iran. Ngoài ra, ông Trump còn nhiều lần bác bỏ những lo ngại về chi phí sinh hoạt, gọi đó là "trò lừa bịp", đồng thời thể hiện sự ủng hộ cho Israel và Thủ tướng Benjamin Netanyahu.
"Ông Vance dường như đang tìm cách giữ khoảng cách với Tổng thống Trump", Daniel Byman, chuyên gia chính sách đối ngoại tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nói với BBC.
Ông Trump chọn ông Vance làm ứng viên cùng tranh cử vào Nhà Trắng hồi tháng 7/2024. Phó tổng thống Vance sau đó được nhiều người xem là gương mặt đầy triển vọng cho cuộc đua vào Nhà Trắng năm 2028 và tiếp quản phong trào Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại (MAGA) do ông Trump khởi xướng.
Nhưng diễn biến trong cuộc bầu cử giữa kỳ đẩy ông Vance vào thế khó. Tối 3/11, ông Vance ngồi cùng ông Trump tại Nhà Trắng để theo dõi kết quả. Những tin tức bất lợi dần xuất hiện, từ thất bại của ứng viên Cộng hòa tại Ohio, bang ông Vance từng đại diện, đến việc đảng mất quyền kiểm soát quốc hội.
Khi cử tri ngày càng bất mãn với quyết sách của chính quyền, ông Vance quyết định chỉ ra những sai lầm chiến lược trong nội bộ, đặc biệt là quyết định tham chiến tại Iran. Politico dẫn nguồn thạo tin cho biết Phó tổng thống đã tự soạn thông điệp dài hơn 600 từ, rồi thông báo với Nhà Trắng trước khi đăng.
"Sẽ có rất nhiều tranh cãi nội bộ xoay quanh chuyện đã xảy ra và nguyên nhân dẫn đến kết quả đó. Một chuyên gia thăm dò mà tôi rất kính trọng nói với tôi rằng thông điệp kinh tế của chúng ta trong giai đoạn cuối chiến dịch chưa đủ sắc bén. Tôi tin điều đó là đúng", ông Vance viết.
Theo Phó tổng thống, chuyên gia thăm dò này từng cảnh báo ông về nguy cơ cử tri từng ủng hộ liên danh Trump - Vance năm 2024 sẽ quay lưng với đảng do bất mãn về chiến sự Iran và chi phí sinh hoạt. Chuyên gia này cũng cho rằng nhiều cử tri có thể quay lại ủng hộ Cộng hòa trong cuộc bầu cử 2028 nếu đảng thay đổi cách tiếp cận trong một số vấn đề.
Từ nhận định đó, ông Vance nêu 4 ưu tiên để giành lại cử tri, gồm chấm dứt chiến tranh, tập trung giải quyết chi phí sinh hoạt và lạm phát, đặt lợi ích nước Mỹ lên hàng đầu và thay đổi quan hệ với Israel.
Những đề xuất này phần nào phản ánh quan điểm đối ngoại mà ông Vance theo đuổi từ trước khi trở thành Phó tổng thống. Từng tham chiến tại Iraq, ông không ủng hộ việc Mỹ sa lầy vào những cuộc xung đột kéo dài ở nước ngoài. Khi tham gia chính quyền Trump, ông tiếp tục nhấn mạnh chính sách đối ngoại cần đặt lợi ích trực tiếp của người dân Mỹ lên hàng đầu.
"Nếu các bạn muốn tranh luận rằng cuộc chiến này đáng để đánh đổi, việc mất quyền kiểm soát Thượng viện trong 6 năm tới là cái giá xứng đáng phải trả, thì hãy cứ cho là vậy", ông Vance tiếp tục.
Thông điệp của ông Vance thể hiện rõ sự tương phản với ông Trump. Tổng thống Mỹ ngày 4/11 thừa nhận chiến sự Iran ảnh hưởng đến kết quả bầu cử, nhưng khẳng định sẽ không thay đổi lựa chọn nếu được quyết định lại. Ông cho rằng ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là mục tiêu đáng để đánh đổi với những tổn thất trước mắt.
Dù vậy, Phó tổng thống Vance không trực tiếp chỉ trích Tổng thống và chỉ dẫn lại phân tích từ các chuyên gia không nêu tên. Cách thể hiện thận trọng này cho thấy ông muốn nhấn mạnh khác biệt trong quan điểm mà không biến bài đăng thành một cuộc đối đầu công khai với cấp trên.
"Ông Vance đang dò xét dư luận để xác định bước đi tiếp theo của mình", Ashley Davis, chiến lược gia đảng Cộng hòa, nói.
Trong khi đó, Marc Short, cựu chánh văn phòng của phó tổng thống Mike Pence, đặt câu hỏi vì sao ông Vance lại tập trung phân tích chính trị thay vì trình bày những chính sách cụ thể để giải quyết vấn đề của người dân.
"Tôi không nghĩ nhiều người Mỹ lại nóng lòng muốn nghe Phó tổng thống phân tích về bầu cử. Tại sao ông ấy không nói về cách chính quyền sẽ giải quyết vấn đề chi phí sinh hoạt? Nếu muốn nghe phân tích khoa học chính trị, tôi có thể tìm đến một giáo sư hoặc nhà bình luận", ông Short nói.
Theo Short, ông Vance đang rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan khi tìm cách tạo khoảng cách với Tổng thống. Nếu khiến ông Trump không hài lòng, ông Vance có nguy cơ mất đi người ủng hộ và đồng minh quan trọng nhất.
"Nếu Tổng thống không phật ý, ông Vance cũng không ghi thêm điểm nào trong mắt những người phản đối ông Trump vì không tạo ra được sự khác biệt", Short nhận xét.
Ông Trump không phản ứng gay gắt trước phát biểu của cấp phó. Một quan chức Nhà Trắng nói rằng Tổng thống hoàn toàn không phản đối nội dung bài đăng. Khi được hỏi về tuyên bố của ông Vance, Tổng thống Trump cho biết ông hiểu quan điểm của Phó tổng thống.
"Tôi biết ông ấy cảm thấy thế nào về vấn đề này. Tôi nghĩ bài đăng đó ổn và tốt. Chúng tôi đều biết điều đó", ông Trump trả lời phóng viên ngày 4/11.
Ông Trump đến nay vẫn chưa công khai ủng hộ ông Vance làm ứng viên kế nhiệm. Trong khi đó, các đồng minh của ông Vance nói Phó tổng thống không vội quyết định thông báo ra tranh cử, và sẽ không làm vậy ít nhất đến năm sau.
Chuyên gia Byman cho rằng nếu muốn tranh cử tổng thống, ông Vance sẽ phải rất thận trọng trong việc thể hiện những điểm khác biệt với ông Trump. Phó tổng thống còn đối mặt thách thức lớn khác là với cương vị đang nắm giữ, ông không thể hoàn toàn tách mình khỏi những quyết sách của chính quyền. Ngay cả những người ủng hộ ông Vance cũng thừa nhận giới hạn này.
"Ông ấy vẫn là cấp phó của Tổng thống Trump. Đây là cuộc chiến do chính quyền Trump phát động. Cả hai đều không được lòng công chúng", một đồng minh của ông Vance nói.
Theo Politico, CNN, BBC
