Gắn bó nhiều năm với nghề nuôi tôm, anh Lê Văn Sơn - hộ nuôi tại vùng Hà Lầm (xã Thạch Hà) vốn đã quen với chuyện “trông trời, nhìn nước” để điều chỉnh chế độ chăm sóc. Vậy mà những năm gần đây, khi nắng mưa ngày càng khó đoán, các tính toán tưởng chừng đã thành kinh nghiệm của anh không ít lần bị xáo trộn.
Anh Sơn chia sẻ: “Có những trận mưa lớn dồn dập trong thời gian ngắn khiến độ mặn trong ao giảm rất nhanh, lại có lúc nắng nóng kéo dài làm môi trường đáy ao thay đổi, khí độc tích tụ, tôm chậm lớn, thậm chí nhiễm bệnh rồi chết. Nhiều lần gia đình phải thu hoạch sớm khi tôm chưa đạt kích cỡ mong muốn, chấp nhận lợi nhuận thấp để tránh thiệt hại”.
Không chỉ tại những vùng nuôi trồng, môi trường sống của các loài thủy sản tự nhiên trên biển cũng chịu tác động từ những biến động của thời tiết và điều kiện môi trường biển. Cuối tháng 9/2026, vùng biển Thiên Cầm, Yên Hòa, Cẩm Trung xuất hiện tình trạng cá và một số loài thủy sản khác chết dạt vào bờ. Kết quả phân tích của cơ quan chuyên môn cho thấy, các chỉ tiêu nước biển được kiểm tra nằm trong giới hạn cho phép, chưa phát hiện dấu hiệu ô nhiễm. Trong khi đó, một số mẫu cá ghi nhận sự hiện diện có nhóm vi khuẩn có thể gây bệnh khi động vật thủy sản suy giảm sức khỏe hoặc chịu tác động của nhiều điều kiện môi trường bất lợi.
Sự đổi thay của biển cả còn được những ngư dân cảm nhận qua từng chuyến ra khơi. Ông Phan Văn Mạnh (thôn Bắc Thành, xã Yên Hòa) - người nhiều năm gắn bó với nghề biển chia sẻ: “Mỗi khi thời tiết thay đổi đột ngột, môi trường nước biển cũng có những biến động nhất định. Những lúc như vậy, cá tôm thường dịch chuyển, phân bố khác đi. Có những chuyến vẫn đánh bắt ở ngư trường quen thuộc nhưng sản lượng lại ít hơn trước. Bà con chúng tôi hay gọi với nhau đó là “biển giả”.
Không chỉ trên những chuyến biển, sự đảo lộn của nhịp thời tiết còn đặt ra không ít lo toan với người sản xuất trên đồng ruộng, vườn đồi. Theo dự báo của Đài Khí tượng thủy văn tỉnh, mùa đông năm 2026 có khả năng đến muộn hơn thường lệ, khoảng ngày 10/12 mới xuất hiện đợt rét đầu tiên. Số đợt rét được dự báo ít hơn, khoảng cách giữa các đợt kéo dài, thời gian rét trong mỗi đợt ngắn hơn. Nhiệt độ trung bình mùa đông năm nay có khả năng cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 1-1,5oC. Nền nhiệt cao sẽ thúc đẩy quá trình sinh trưởng của một số cây trồng, làm xáo trộn thời điểm thu hoạch, trong khi các loại rau màu ưa lạnh khó có được điều kiện phát triển thuận lợi.
Với người trồng hoa, vụ hoa Tết luôn được gửi gắm nhiều kỳ vọng nhất trong năm. Những cành đào, gốc mai nở đúng độ không chỉ mang sắc xuân đến mọi nhà mà còn quyết định nguồn thu của cả vụ sản xuất. Thế nhưng, khi thời tiết ngày càng khó đoán, chuyện canh cho hoa nở đúng dịp đang trở thành nỗi trăn trở.
Ông Đặng Hữu Thái (thôn Hưng Thắng, xã Cẩm Hưng) chia sẻ: “Những năm gần đây, mùa đông ít đợt rét hơn, thời tiết khá ấm, độ ẩm cao khiến cây đào phát triển nhanh sau khi tuốt lá, hoa dễ nở sớm hơn dự kiến. Chỉ cần nở sớm hoặc muộn vài ngày là có thể ảnh hưởng đến việc tiêu thụ, giá bán. Bởi vậy, càng gần đến thời điểm thực hiện tuốt lá cho cây đào, tôi càng thấp thỏm hơn”.
Nhưng cũng ngay trong chính nỗi lo trước sự thất thường của thời tiết đã thôi thúc người nông dân tìm tòi, thay đổi cách làm để chủ động hơn trong sản xuất, tìm cách thích ứng và giữ nhịp sản xuất. Từ đầu tư hạ tầng, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật đến chăm sóc tốt hơn cho đất đai, cây trồng, gìn giữ môi trường sinh thái, mỗi thay đổi đều hướng đến mục tiêu giảm thiểu rủi ro, mang lại “quả ngọt” sau bao ngày vun trồng.
Tại thôn Xuân Sơn (xã Toàn Lưu) - một trong những vùng sản xuất hoa chủ lực của tỉnh, nhiều hộ dân đã tìm thêm điểm tựa từ khoa học kỹ thuật. Những hệ thống nhà màng, chiếu sáng dần trở thành “trợ thủ” đắc lực, giúp người trồng hoa chủ động hơn trong việc chăm sóc, điều tiết quá trình sinh trưởng.
Ông Hồ Sỹ Thiên bày tỏ: “Gia đình tôi đã đầu tư nhà màng rộng hơn 600m2 để trồng trên 40.000 cây hoa cúc. Nhà màng giúp hạn chế tác động trực tiếp của mưa gió; kết hợp với việc điều chỉnh ánh sáng, nước tưới và dinh dưỡng theo từng giai đoạn sinh trưởng, chúng tôi có thể chủ động hơn trong chăm sóc, chỉnh được phần nào thời điểm ra hoa”.
Không chỉ thay đổi kỹ thuật canh tác, người nông dân còn học cách chăm đất, nuôi dưỡng độ màu mỡ tự nhiên, chú trọng canh tác “xanh” để sản xuất bền vững hơn. Gia đình chị Nguyễn Thùy Trang (Tiền Phong, xã Sơn Kim 2) là một trong những hộ tham gia mô hình chuyển đổi sản xuất chè theo tiêu chuẩn hữu cơ của Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh.
Chị Trang cho hay: “Tôi được hướng dẫn thay đổi phương thức canh tác theo hướng an toàn, chú trọng cải tạo đất, sử dụng nguồn dinh dưỡng phù hợp và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường. Nhờ áp dụng đúng kỹ thuật, diện tích chè của gia đình sinh trưởng tốt, cho nhiều búp, đạt năng suất 15-16 tấn/ha. Với giá bán bình quân khoảng 7.000 đồng/kg, doanh thu ước đạt cả trăm triệu đồng”.
Trên những cánh đồng lúa, sự chủ động cũng bắt đầu từ việc thay đổi nếp canh tác lâu nay. Nông dân từng bước lựa chọn giống phù hợp, điều chỉnh lịch thời vụ, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và hướng đến những phương thức sản xuất giảm phát thải, thân thiện với môi trường.
Tại nhiều địa phương, các giống lúa có thời gian sinh trưởng dài như N24, Xi23, XT28… đã “nhường chỗ” cho những giống chất lượng cao như Bắc Thịnh, Nếp 98, VNR20… Quá trình chuyển đổi giống, kết hợp tập trung tích tụ ruộng đất và tổ chức sản xuất tập trung đang tạo điều kiện để người dân chủ động hơn trong bố trí mùa vụ, chăm sóc và thu hoạch.
Bà Trần Thị Hương (thôn Phú Kỳ, xã Cổ Đạm) trao đổi: “Sau khi thực hiện chuyển đổi ruộng đất, hạ tầng đồng bộ hơn rất nhiều, bà con gieo cấy 1-2 giống lúa có thời gian sinh trưởng gần nhau. Cả cánh đồng cùng xuống giống, cùng chăm sóc rồi thu hoạch một đợt nên tiết kiệm được chi phí sản xuất".
Theo kết quả đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh về ảnh hưởng của ENSO đến thời tiết các tiểu vùng khí hậu Hà Tĩnh, những biến động của El Nino và La Nina có tác động đáng kể đến diễn biến nắng nóng, hạn hán, mưa lớn, lũ lụt và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Đối với nông nghiệp - lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm trước những biến động của khí hậu, việc thích ứng không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm hay những nỗ lực chủ động riêng lẻ của từng nông hộ mà cần có cách tiếp cận khoa học, đồng bộ, phù hợp với điều kiện từng vùng.
Điều đó đòi hỏi sự đồng hành của các cấp chính quyền, ngành chuyên môn trong định hướng lựa chọn cây trồng, vật nuôi, bố trí mùa vụ, đầu tư hạ tầng, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo. Đây cũng là nền tảng quan trọng để người nông dân thêm vững vàng hơn trước những bất thường của thiên nhiên.
