Hà Tĩnh đánh thức nguồn lực văn hóa từ Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị

Những ngày cuối tháng 8, trên công trường Bảo tàng Hà Tĩnh tại đường Xô Viết Nghệ Tĩnh (phường Thành Sen), không khí thi công diễn ra khẩn trương. Các tổ, đội công nhân thuộc liên danh 5 nhà thầu đang tập trung nhân lực, máy móc triển khai các hạng mục của dự án. Dự án có tổng mức đầu tư 305 tỷ đồng, được triển khai trên diện tích 2,29 ha, gồm tòa nhà 4 tầng, diện tích xây dựng 3.580m², tổng diện tích sàn 12.990m².

Sau 8 tháng khởi công, đến nay, dự án đạt khoảng 25% khối lượng thi công. Lấy cảm hứng từ “Dòng chảy Ngàn Hống”, kiến trúc bảo tàng gợi những lớp trầm tích lịch sử, văn hóa của vùng đất núi Hồng, sông La; hướng tới một không gian không chỉ bảo quản, trưng bày hiện vật mà còn giáo dục truyền thống, trải nghiệm và kết nối công chúng với di sản.

Bà Trần Thị Vinh - Phó Giám đốc phụ trách Bảo tàng Hà Tĩnh cho biết: “Công trình đang được thi công đúng tiến độ. Bảo tàng mới sẽ hướng tới không gian văn hóa hiện đại, nơi người dân, nhất là thế hệ trẻ, không chỉ xem hiện vật mà còn được trải nghiệm, tìm hiểu và tương tác với lịch sử. Chúng tôi mong muốn mỗi hiện vật, mỗi câu chuyện được kể ở đây sẽ tạo ra sự kết nối, để di sản không nằm yên trong tủ kính mà tiếp tục phát huy giá trị trong đời sống, tạo ra những giá trị mới”.

Đặt văn hóa ở vị trí vừa là nền tảng tinh thần, vừa là nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm và động lực quan trọng của phát triển là tinh thần cốt lõi của Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam (Nghị quyết số 80). Bởi vậy, ngay khi nghị quyết ra đời, Hà Tĩnh đã nhanh chóng cụ thể hóa bằng Chương trình hành động số 13-CTr/TU ngày 26/3/2026 của BTV Tỉnh ủy và Kế hoạch số 171/KH-UBND ngày 2/4/2026 của UBND tỉnh. Đến nay, theo báo cáo của Sở VH-TT&DL Hà Tĩnh, 100% mục tiêu, nhiệm vụ thuộc thẩm quyền địa phương đã được xây dựng lộ trình triển khai chi tiết.

Điều đáng chú ý, các nhiệm vụ không chỉ dừng ở việc quán triệt, tuyên truyền thuần túy. Các phần việc như số hóa di sản, nâng cao hiệu quả hoạt động của thiết chế văn hóa, xây dựng các đề án phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo... được Hà Tĩnh từng bước cụ thể hóa theo quan điểm mới về vai trò của văn hóa.

Ông Trần Xuân Lương - Phó Giám đốc Sở VH-TT&DL Hà Tĩnh nhấn mạnh: “Tinh thần cốt lõi của Nghị quyết số 80 là phải tạo chuyển biến thực chất trong phát triển văn hóa, để văn hóa vừa đáp ứng nhu cầu tinh thần của Nhân dân, vừa trở thành nguồn lực cho phát triển. Vì vậy, Hà Tĩnh xác định phải đồng thời làm tốt việc bảo tồn, phát huy di sản, xây dựng môi trường văn hóa và tạo ra những không gian, sản phẩm văn hóa mới. Các đề án “Phát triển các ngành công nghiệp văn hóa” và “Trục không gian đô thị sáng tạo văn hóa Truyện Kiều” đang triển khai xây dựng là những hướng đi cụ thể cho mục tiêu đó”.

Một trong những điểm nổi bật mà Hà Tĩnh xác định trong triển khai thực hiện Nghị quyết số 80 là đặt văn hóa trong mối quan hệ trực tiếp với sáng tạo, du lịch và kinh tế. Đề án phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Hà Tĩnh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đang hướng tới hình thành chuỗi giá trị từ sáng tạo, sản xuất đến tiêu dùng sản phẩm văn hóa. Trong đó, tỉnh lựa chọn di sản Truyện Kiều và Đại thi hào Nguyễn Du làm hạt nhân, tiến hành xây dựng Đề án “Trục không gian đô thị sáng tạo văn hóa Truyện Kiều”.

Dự thảo đề án xác định hành lang Kẻ Gỗ - sông Rào Cái - trung tâm đô thị Thành Sen - không gian Nguyễn Du - Cửa Sót là hành lang phát triển tích hợp giữa văn hóa, đô thị, sinh thái và công nghiệp sáng tạo. Định hướng này mở ra cơ hội chuyển hóa di sản thành hệ sinh thái có khả năng tạo ra giá trị kinh tế.

TS. Nguyễn Tùng Lĩnh - Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Tĩnh cho hay: “Nghị quyết số 80 tạo ra không gian phát triển rộng hơn cho văn hóa và văn nghệ sĩ. Tôi cho rằng, Hà Tĩnh đang đi đúng hướng khi từng bước cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết số 80 bằng các chương trình, đề án về bảo tồn, phát huy di sản và phát triển công nghiệp văn hóa. Đây không chỉ là câu chuyện của quản lý nhà nước mà mở thêm cơ hội để văn nghệ sĩ tham gia sáng tạo, đưa tác phẩm đến gần công chúng và tạo ra giá trị từ chính vốn văn hóa của quê hương. Chúng tôi mong các đề án khi triển khai sẽ thực sự tạo được môi trường sáng tác, đặt văn nghệ sĩ vào vị trí chủ thể sáng tạo. Khi có cơ chế, nguồn lực và không gian phù hợp, văn hóa Hà Tĩnh sẽ không chỉ được gìn giữ mà còn có thể tạo ra những sản phẩm mới, có sức lan tỏa và giá trị kinh tế”.

Tinh thần chủ động của Hà Tĩnh trong triển khai Nghị quyết số 80 còn ghi nhận sự hưởng ứng từ cộng đồng doanh nghiệp lĩnh vực du lịch. Ông Nguyễn Tiến Trình - Tổng Giám đốc Công ty CP Du lịch Thành Sen khẳng định: “Nếu “Trục không gian đô thị sáng tạo văn hóa Truyện Kiều” được đầu tư bài bản, đây sẽ là điểm nhấn mới cho ngành du lịch Hà Tĩnh. Dưới góc độ doanh nghiệp, chúng tôi sẵn sàng đồng hành xây dựng các tour trải nghiệm trong ngày hoặc landtour kết nối du lịch biển với các điểm di sản. Du khách đến đây không chỉ tắm biển hay tham quan thuần túy mà sẽ có cơ hội hiểu sâu hơn về văn hóa, con người Hà Tĩnh thông qua các sản phẩm dịch vụ mới lấy Truyện Kiều làm điểm nhấn”.

Từ công trường Bảo tàng Hà Tĩnh đến những đề án đang được triển khai, có thể thấy một chuyển động mới đang hình thành trong cách Hà Tĩnh tiếp cận văn hóa. Đó không còn là câu chuyện hình thành thêm một thiết chế, bảo tồn thêm một di sản hay tổ chức thêm một hoạt động văn hóa mà xa hơn, Hà Tĩnh đang tìm cách tổ chức lại các giá trị văn hóa để các giá trị ấy có thể tham gia vào đời sống đương đại, mở không gian sáng tạo, tạo ra sản phẩm và nguồn lực phát triển.

Dẫu vậy, đây mới là giai đoạn khởi đầu. Các mục tiêu của Nghị quyết số 80 đặt ra có tầm nhìn dài hạn đến năm 2030 và định hướng đến năm 2045. Rất nhiều vấn đề cần phải bàn bạc kỹ lưỡng, gắn với tầm nhìn chiến lược. Tuy vậy, trước mắt, vấn đề cần quan tâm là các sở, ban, ngành liên quan hoàn thiện các dự thảo để đưa các đề án đi vào thực tiễn, làm sao để người sáng tạo có không gian thể hiện, doanh nghiệp thấy rõ cơ hội đầu tư và người dân thực sự trở thành chủ thể thụ hưởng. Từ đó, những giá trị văn hóa đặc sắc của Hà Tĩnh sẽ tạo sức hút vượt ra ngoài phạm vi địa phương.