(Baohatinh.vn) - Mộ và nhà thờ Nguyễn Phi Sài ở thị trấn Thạch Hà và xã Thạch Long (huyện Thạch Hà) là 1 trong 93 di tích trên địa bàn Hà Tĩnh được Bộ VH-TT&DL xếp hạng di tích cấp quốc gia.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) là con trai cả của Đệ nhị Thế tổ Nguyễn Phi Lệ, quê ở xã Toàn Lưu (có tài liệu ghi xã Kim Đôi), phủ Thạch Hà, nay là thị trấn Thạch Hà. Đến khoảng năm 1580, gia đình chuyển về cư trú và lập nghiệp, sinh sống ở xã Đan Chế (nay là xã Thạch Long ). Nhà thờ Nguyễn Phi Sài nay ở thôn Gia Ngãi 1, xã Thạch Long. Khuôn viên nhà thờ Nguyễn Phi Sài khá rộng với gần 1.200m2 , có nhiều cây xanh và hạng mục công trình. Ngay phía sau cổng vào và cuốn thư là khu nhà thờ chính với nhà bái đường (nơi con cháu làm lễ bái) và điện thờ chính.
Hai bên nhà thờ có nhà sắc (ở bên phải) và nhà hội đồng tổ cô (ở bên trái). Trong đó, nhà sắc có tuổi thọ vài trăm năm là nơi cất giữ các đạo sắc vua ban thời xưa; nhà hội đồng tổ cô thờ tổ cô.
Nhà sắc là hiện vật độc đáo, hiếm có trên địa bàn Hà Tĩnh, được làm bằng gỗ trai có niên đại xây dựng trên 300 năm.
Nhà sắc đang lưu giữ 7 sắc phong của các triều đại quân chủ rất có giá trị, một trong số đó là sắc phong vào loại cổ nhất của tỉnh ta hiện nay. Điện thờ chính của nhà thờ Nguyễn Phi Sài gồm thượng điện và hạ điện. Trong ảnh: Toàn cảnh điện thờ chính.
Ban thờ chính ở thượng điện thờ Đệ Tam Thủy tổ Nguyễn Phi Sài; tiếp xuống là thờ các vị quận công, tổ tiên của dòng họ.
Bên trái và bên phải điện thờ chính còn có bàn thờ các chi phái khác, thờ gia thần.
Cách nhà thờ khoảng 3km về phía Nam là phần mộ Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài. Năm 1634, sau khi Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài mất, theo lệnh triều đình, thi thể của ông được chuyển về quê xã Đan Chế, huyện Thạch Hà và chôn cất tại xứ Lòi Mã (thuộc thôn Lương Thượng (nay ở tổ dân phố 13, thị trấn Thạch Hà).
Phần mộ của ông trong gần 350 năm được con cháu hương khói, bà con nhân dân trong vùng trông coi, bảo quản. Phần mộ đã được con cháu trong dòng họ tôn tạo lại nhiều lần, trong đó lần gần nhất vào năm 2020. Toàn bộ phần mộ, hàng rào và các hạng mục khác đều được làm bằng đá chẽ, khang trang, kiên cố.
Ghi nhận công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài, ngày 23/1/2007, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành Quyết định số 238/QĐ-UBND về xếp hạng Nhà thờ Nguyễn Phi Sài là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.Ngày 20/11/2024, Bộ VH&TT-DL ban hành quyết định về xếp hạng di tích quốc gia đối với “Mộ và Nhà thờ Nguyễn Phi Sài”. Lễ đón nhận bằng xếp hạng di tích và rước bằng về nhà thờ họ dự kiến được tổ chức vào ngày 16/4/2025 tới đây. Đón nhận bằng xếp hạng di tích quốc gia càng khẳng định công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài nói riêng và các bậc tiền nhân cùng những người con quê hương Thạch Hà nói chung đã đóng góp quan trọng cho công cuộc đấu tranh, bảo vệ và xây dựng Tổ quốc. Đây cũng là dịp để mỗi người tìm về cội nguồn, tôn vinh và lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống cách mạng quê hương.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) làm quan dưới triều Lê Trung Hưng, là vị võ tướng có tài thao lược, được chúa Trịnh giao phó nhiều trọng trách, lập nhiều công lớn trong công cuộc phù Lê cứu nước. Suốt cả cuộc đời binh nghiệp, ông luôn trung thành với triều đình, khí tiết, yêu nước, thương dân, mưu trí và dũng cảm.
Hơn 45 năm phò Lê cứu quốc, Nguyễn Phi Sài nhiều lần được các cấp Triều Lê ban sắc phong, tặng thưởng, phong vị là: Tiền Phụ quốc thần tín cương chính hiệp mưu đồng đức; Dực vận tán trị uy đăng; Vận tán trị công thần; Đặc tiến trụ quốc; Thượng tướng quân; Trung quân Đô đốc phủ; Hựu đô đốc; Thiếu bảo; Võ quận công; Gia phong đại vương tôn thần; Quang Ý trung đẳng thần; Dực bảo Trung Linh phù chi thần; Đoan túc Dực bảo Trung hưng chi thần...
Vì có công lớn nên năm 1634 sau khi mất, Võ Quận công Nguyễn Phi Sài đã được triều Lê Trung hưng liệt vào hàng ngũ danh thần tiết nghĩa, thăng Thiếu bảo, ban cấp 30 mẫu ruộng, cho lập đền thờ tại quê nhà, giao cho người dân xã Đan Chế thờ tự và trông coi phần mộ.
Theo Gia phả dòng họ Nguyễn Phi, các thế hệ con cháu hậu duệ của Đệ Tam Đức tổ Nguyễn Phi Sài ở Hà Tĩnh đã có 19 đời nối nghiệp. Nối dõi cha ông, dòng họ Nguyễn Phi ở Hà Tĩnh, đời nào, sinh sống ở đâu cũng có nhiều người ưu tú, làm việc siêng năng, góp phần cống hiến sức mình bảo vệ, xây dựng đất nước.
Trong thế kỷ XVII, cả dòng họ có 7 người được triều đình nhà Lê phong tặng quận công.
Trong hai cuộc kháng chiến bảo vệ đất nước (1945 - 1975), con cháu dòng tộc họ Nguyễn Phi đã tiếp bước cha ông lên đường tham gia chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc. Trong đó, dòng họ có 16 người con anh dũng hi sinh, được công nhận liệt sỹ; có 2 mẹ được phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng; hàng trăm thương binh, bệnh binh…
Lễ hội đua thuyền góp phần thúc đẩy phong trào thể thao, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của xã Tứ Mỹ (Hà Tĩnh), qua đó nâng cao đời sống tinh thần của người dân.
Lễ Giỗ Quốc Tổ Hùng Vương tại phường Nam Hồng Lĩnh (Hà Tĩnh) là dịp để người dân và du khách hướng về cội nguồn, tri ân các Vua Hùng và hòa mình vào không gian văn hóa tâm linh giàu bản sắc.
Tiếng trống hội không chỉ là thanh âm kết nối nguồn cội mà còn là nét đẹp văn hóa đang được các thế hệ người dân Hà Tĩnh gìn giữ, phát huy trong đời sống và nghệ thuật.
Chương trình nghệ thuật là dịp để người dân phường Hoành Sơn (Hà Tĩnh) tôn vinh những giá trị lịch sử vẻ vang của dân tộc, khơi dậy khát vọng xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.
Mùa hạ năm ấy, có một bản giao hưởng đẹp nhất thế gian - bản giao hưởng của nắng, của gió, của tiếng cười và những điều chưa kịp gọi thành tên của một tình bạn đẹp...
Những ngày gần đây, tại xứ đồng Khu Bắp (Tổ dân phố Tây Trinh, phường Sông Trí, Hà Tĩnh), ghi nhận sự xuất hiện của đàn cò nhạn với số lượng hàng trăm con.
Du lịch Việt Nam đang chứng kiến làn sóng "đổ bộ" của thị trường Singapore nhờ giá cả cạnh tranh, kết nối hàng không thuận tiện và trải nghiệm đa dạng.
Giữa đời sống làng quê vẫn có những con người lặng thầm lo việc chung, hết lòng vì xóm giềng. Truyện ngắn “Ông tù và” của Đinh Hạ là câu chuyện cảm động về một con người như thế.
Tháng Tư mang theo sắc nắng như rót mật và hương lúa non dịu nhẹ lan khắp cánh đồng quê. Mùi hương bình dị ấy gợi nhắc mỗi chúng ta về cội nguồn và những ký ức tuổi thơ thân thương.
Cuộc thi “Ảnh đẹp và video clip ấn tượng về du lịch Hà Tĩnh” năm 2026 là sân chơi sáng tạo dành cho tất cả công dân, nhóm tác giả và du khách nhằm lan tỏa vẻ đẹp thiên nhiên, văn hóa và con người vùng đất Hà Tĩnh.
Là gương mặt sáng tạo bền bỉ của văn học nghệ thuật Hà Tĩnh, nhà văn Phan Trung Hiếu luôn lặng lẽ giữ lửa đam mê. Ông được ví như “mạch ngầm” âm thầm bồi đắp "phù sa" cho văn chương.
Triển lãm là hoạt động ý nghĩa trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 120 năm Ngày sinh Tổng Bí thư Hà Huy Tập, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa, lịch sử, con người Hà Tĩnh.
Trong 2 ngày 18 và 19/4, dòng người từ khắp nơi đổ về xã Lộc Hà (Hà Tĩnh) để dâng hương, chiêm bái, vãn cảnh chùa Chân Tiên trong không khí linh thiêng, rộn ràng của mùa lễ hội.
Hãng Air New Zealandra ra mắt mô hình "giường ngủ hạng phổ thông" đầu tiên trên thế giới, mang đến lựa chọn nghỉ ngơi riêng tư cho hành khách trên các chuyến bay đường dài.
Truyện ngắn "Bộ quân phục mới” của tác giả Tống Ngọc Hân ngợi ca hình ảnh người lính và sức mạnh của sự sẻ chia, đã thắp lên niềm tin, giúp con người gượng dậy, bước tiếp.
Buổi tọa đàm không chỉ nhấn mạnh vai trò của sách trong đời sống mà còn góp phần khơi dậy niềm đam mê đọc sách, hình thành thói quen học tập suốt đời cho học sinh Hà Tĩnh trong thời đại số.
Trong dòng chảy nhịp sống số, nhu cầu tiếp cận thông tin ngày càng đa dạng, Thư viện tỉnh Hà Tĩnh đã đổi mới bằng nhiều hoạt động sáng tạo để lan tỏa văn hóa đọc trong cộng đồng.
Tối 17/4, tại Quảng trường Hùng Vương, phường Việt Trì, Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Phú Thọ tổ chức khai mạc Lễ hội Đền Hùng và Tuần Văn hóa-du lịch Đất Tổ năm Bính Ngọ 2026 với chủ đề “Linh thiêng nguồn cội-Đất Tổ Hùng Vương”.
Xuất sắc giành HCB tại vòng chung kết Festival Piano Talent toàn quốc năm 2026, Ngô Thị Ánh Dương (5 tuổi, phường Thành Sen, Hà Tĩnh) đã ghi dấu thành công đầu tiên trên con đường âm nhạc.
Phường Hoành Sơn (Hà Tĩnh) đang tích cực hoàn tất các phần việc, sẵn sàng tổ chức lễ giỗ lần thứ 469 (1557 - 2026) Công chúa Liễu Hạnh đảm bảo trang nghiêm và giàu bản sắc văn hóa truyền thống.
Thế giới loài vật luôn ẩn chứa những tình bạn diệu kỳ. Câu chuyện "Chị gà, em vịt" kể về gà Mơ và vịt Bông – hai người bạn tuy khác loài nhưng yêu thương nhau như ruột thịt.
Nhiều du khách nước ngoài bất ngờ khi ra đường 4-5h sáng tại Việt Nam và bắt gặp cảnh tượng đông đúc hiếm thấy. Với họ, đây là “trải nghiệm khó tin” và gần như không tồn tại ở nhiều quốc gia khác.
