(Baohatinh.vn) - Mộ và nhà thờ Nguyễn Phi Sài ở thị trấn Thạch Hà và xã Thạch Long (huyện Thạch Hà) là 1 trong 93 di tích trên địa bàn Hà Tĩnh được Bộ VH-TT&DL xếp hạng di tích cấp quốc gia.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) là con trai cả của Đệ nhị Thế tổ Nguyễn Phi Lệ, quê ở xã Toàn Lưu (có tài liệu ghi xã Kim Đôi), phủ Thạch Hà, nay là thị trấn Thạch Hà. Đến khoảng năm 1580, gia đình chuyển về cư trú và lập nghiệp, sinh sống ở xã Đan Chế (nay là xã Thạch Long ). Nhà thờ Nguyễn Phi Sài nay ở thôn Gia Ngãi 1, xã Thạch Long. Khuôn viên nhà thờ Nguyễn Phi Sài khá rộng với gần 1.200m2 , có nhiều cây xanh và hạng mục công trình. Ngay phía sau cổng vào và cuốn thư là khu nhà thờ chính với nhà bái đường (nơi con cháu làm lễ bái) và điện thờ chính.
Hai bên nhà thờ có nhà sắc (ở bên phải) và nhà hội đồng tổ cô (ở bên trái). Trong đó, nhà sắc có tuổi thọ vài trăm năm là nơi cất giữ các đạo sắc vua ban thời xưa; nhà hội đồng tổ cô thờ tổ cô.
Nhà sắc là hiện vật độc đáo, hiếm có trên địa bàn Hà Tĩnh, được làm bằng gỗ trai có niên đại xây dựng trên 300 năm.
Nhà sắc đang lưu giữ 7 sắc phong của các triều đại quân chủ rất có giá trị, một trong số đó là sắc phong vào loại cổ nhất của tỉnh ta hiện nay. Điện thờ chính của nhà thờ Nguyễn Phi Sài gồm thượng điện và hạ điện. Trong ảnh: Toàn cảnh điện thờ chính.
Ban thờ chính ở thượng điện thờ Đệ Tam Thủy tổ Nguyễn Phi Sài; tiếp xuống là thờ các vị quận công, tổ tiên của dòng họ.
Bên trái và bên phải điện thờ chính còn có bàn thờ các chi phái khác, thờ gia thần.
Cách nhà thờ khoảng 3km về phía Nam là phần mộ Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài. Năm 1634, sau khi Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài mất, theo lệnh triều đình, thi thể của ông được chuyển về quê xã Đan Chế, huyện Thạch Hà và chôn cất tại xứ Lòi Mã (thuộc thôn Lương Thượng (nay ở tổ dân phố 13, thị trấn Thạch Hà).
Phần mộ của ông trong gần 350 năm được con cháu hương khói, bà con nhân dân trong vùng trông coi, bảo quản. Phần mộ đã được con cháu trong dòng họ tôn tạo lại nhiều lần, trong đó lần gần nhất vào năm 2020. Toàn bộ phần mộ, hàng rào và các hạng mục khác đều được làm bằng đá chẽ, khang trang, kiên cố.
Ghi nhận công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài, ngày 23/1/2007, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành Quyết định số 238/QĐ-UBND về xếp hạng Nhà thờ Nguyễn Phi Sài là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.Ngày 20/11/2024, Bộ VH&TT-DL ban hành quyết định về xếp hạng di tích quốc gia đối với “Mộ và Nhà thờ Nguyễn Phi Sài”. Lễ đón nhận bằng xếp hạng di tích và rước bằng về nhà thờ họ dự kiến được tổ chức vào ngày 16/4/2025 tới đây. Đón nhận bằng xếp hạng di tích quốc gia càng khẳng định công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài nói riêng và các bậc tiền nhân cùng những người con quê hương Thạch Hà nói chung đã đóng góp quan trọng cho công cuộc đấu tranh, bảo vệ và xây dựng Tổ quốc. Đây cũng là dịp để mỗi người tìm về cội nguồn, tôn vinh và lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống cách mạng quê hương.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) làm quan dưới triều Lê Trung Hưng, là vị võ tướng có tài thao lược, được chúa Trịnh giao phó nhiều trọng trách, lập nhiều công lớn trong công cuộc phù Lê cứu nước. Suốt cả cuộc đời binh nghiệp, ông luôn trung thành với triều đình, khí tiết, yêu nước, thương dân, mưu trí và dũng cảm.
Hơn 45 năm phò Lê cứu quốc, Nguyễn Phi Sài nhiều lần được các cấp Triều Lê ban sắc phong, tặng thưởng, phong vị là: Tiền Phụ quốc thần tín cương chính hiệp mưu đồng đức; Dực vận tán trị uy đăng; Vận tán trị công thần; Đặc tiến trụ quốc; Thượng tướng quân; Trung quân Đô đốc phủ; Hựu đô đốc; Thiếu bảo; Võ quận công; Gia phong đại vương tôn thần; Quang Ý trung đẳng thần; Dực bảo Trung Linh phù chi thần; Đoan túc Dực bảo Trung hưng chi thần...
Vì có công lớn nên năm 1634 sau khi mất, Võ Quận công Nguyễn Phi Sài đã được triều Lê Trung hưng liệt vào hàng ngũ danh thần tiết nghĩa, thăng Thiếu bảo, ban cấp 30 mẫu ruộng, cho lập đền thờ tại quê nhà, giao cho người dân xã Đan Chế thờ tự và trông coi phần mộ.
Theo Gia phả dòng họ Nguyễn Phi, các thế hệ con cháu hậu duệ của Đệ Tam Đức tổ Nguyễn Phi Sài ở Hà Tĩnh đã có 19 đời nối nghiệp. Nối dõi cha ông, dòng họ Nguyễn Phi ở Hà Tĩnh, đời nào, sinh sống ở đâu cũng có nhiều người ưu tú, làm việc siêng năng, góp phần cống hiến sức mình bảo vệ, xây dựng đất nước.
Trong thế kỷ XVII, cả dòng họ có 7 người được triều đình nhà Lê phong tặng quận công.
Trong hai cuộc kháng chiến bảo vệ đất nước (1945 - 1975), con cháu dòng tộc họ Nguyễn Phi đã tiếp bước cha ông lên đường tham gia chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc. Trong đó, dòng họ có 16 người con anh dũng hi sinh, được công nhận liệt sỹ; có 2 mẹ được phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng; hàng trăm thương binh, bệnh binh…
Lễ giỗ Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi là dịp để chính quyền và Nhân dân xã Đức Quang (Hà Tĩnh) ghi nhớ đến công lao to lớn của ông, đồng thời cầu mưa thuận, gió hoà, mùa màng tốt tươi.
"Trở lại mùa phượng đỏ" là chuyến tàu ngược dòng ký ức, đưa ta về sân trường đầy nắng gió, nơi ước mơ tuổi trẻ từng dang dở và lời hẹn ước bắt đầu lại sau những năm tháng ly hương.
Tản văn "Mùa hạ chín" chạm vào ngăn kéo ký ức đã phủ bụi thời gian, gợi nhắc những năm tháng thanh xuân đầy mộng mơ và những kỷ niệm sâu sắc từ cái nắng của mảnh đất Hà Tĩnh.
Lễ hội Đền Lê Khôi (xã Thạch Khê, Hà Tĩnh) không chỉ là dịp tri ân công lao Đức Chiêu Trưng Đại Vương Lê Khôi mà còn góp phần bảo tồn, lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của dân tộc.
"Có một ngõ quê luôn thao thức trong tôi..." gọi dậy cả trời kỷ niệm tuổi thơ với tiếng xe kem cà tàng, những buổi trưa hè chạy nhảy trên rơm vàng rực rỡ nơi làng quê thanh bình.
Hà Tĩnh sở hữu những lợi thế để phát triển du lịch sinh thái. Tuy nhiên, để khai thác những giá trị tự nhiên này trở thành nguồn lực phát triển vẫn là bài toán cần sớm có lời giải.
Danh hiệu Di sản của UNESCO mang lại nguồn thu lớn từ du lịch nhưng đồng thời làm xáo trộn đời sống bản địa, khiến nhiều cộng đồng muốn từ bỏ đặc quyền này.
Sau tai nạn kinh hoàng, người đàn ông bất ngờ sở hữu khả năng chơi piano điêu luyện dù trước đó chưa từng được đào tạo âm nhạc, trở thành một trong những "dị nhân" bí ẩn nhất mà khoa học từng ghi nhận.
Cùng với trào lưu check-in, nhiều điểm đến, không gian di sản ở Hà Tĩnh đang được khoác lên những "lớp áo" trang trí sặc sỡ, làm mất đi vẻ đẹp nguyên bản, phai nhạt bản sắc.
Đà Nẵng tiếp tục được tìm kiếm nhiều nhất, nhờ sở hữu hệ sinh thái du lịch đa dạng từ nghỉ dưỡng biển, lễ hội đến giải trí. Trong khi đó, Hạ Long ghi nhận mức tăng trưởng đột biến gấp 3 lần.
Mỗi mùa hè đi qua đều để lại trong lòng mỗi người những ký ức khó quên. Đó có thể là những đêm quê yên ả, tiếng gió mát lành và ánh đom đóm lập lòe trên những bờ cỏ ven ao...
Việt Nam có hai đại diện là La Siesta Hoi An Resort & Spa (Hội An) xếp thứ 6, và La Sinfonía del Rey Hotel & Spa (Hà Nội) xếp thứ 10 Giải thưởng Tốt nhất thế giới ở hạng mục Khách sạn.
Một chuyến khám phá khu vườn đầy bất ngờ của chú kiến Tí Nghịch, nơi có những tiếng cười hồn nhiên và những bài học đáng nhớ. Cùng gặp những người bạn đáng yêu và khám phá bao điều thú vị.
Từ những khúc gỗ thô mộc, anh Trần Quốc Hoàng ở thôn Yên Điềm, xã Lộc Hà (Hà Tĩnh) đã tạo nên nhiều tác phẩm điêu khắc truyền thần sống động, giàu cảm xúc.
Giữa sương khói Đà Lạt, hành trình khảo cứu một di tích cổ mở ra những bí ẩn của quá khứ, đan xen cùng những rung động đời thường, tạo nên câu chuyện lãng mạn và sâu lắng.
Việt Nam đón lượng khách quốc tế cao nhất từng ghi nhận trong 5 tháng đầu năm. Điều này cho thấy sức hút của chính sách thị thực, kết nối hàng không và hình ảnh điểm đến an toàn.
Tại Hà Tĩnh, mô hình homestay lắp ghép và nhà lưu trú container đang được đưa vào khai thác tại một số điểm du lịch, góp phần đa dạng hóa dịch vụ lưu trú.
Mồ côi từ nhỏ, trải qua nhiều mất mát riêng tư, liệt sĩ Lê Thị Riêng trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của phong trào phụ nữ miền Nam, cống hiến trọn đời cho cách mạng.
Tháng Sáu trở về cùng sắc tím bằng lăng và những miền ký ức. Nỗi nhớ không chỉ hiện lên qua hình ảnh mà còn phảng phất trong âm thanh, hương thơm và những rung cảm của năm tháng.
Tối 6/6, đêm thi thứ 2 của Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng (DIFF) 2026 diễn ra sôi động, kịch tính với màn “đại chiến” ánh sáng trên sông Hàn giữa đương kim Á quân Z121 Vina Pyrotech (Việt Nam) và tân binh Lux Factory POK 2.0 đến từ Pháp.
Việc được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới góp phần nâng cao vị thế của địa phương trên bản đồ du lịch và bảo tồn thiên nhiên thế giới, hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh, bền vững.
Ở tuổi mà nhiều người phải cần đến sự chăm sóc của con cháu, cụ Phạm Thị Kiều (104 tuổi, xã Hương Sơn, Hà Tĩnh) lại khiến mọi người ngạc nhiên bởi sự minh mẫn hiếm có.
Sau 45 ngày khám phá Việt Nam, Cecilia chọn tàu liên vận để tiếp tục hành trình từ Hà Nội đến Trung Quốc. Cô khen khoang giường nằm "có bộ chăn ga tốt nhất từng trải nghiệm".
Khi thủy triều xuống, nhiều gia đình ở Hà Tĩnh đưa con em ra bãi biển bắt tôm tít. Hoạt động không chỉ mang lại niềm vui, giúp trẻ vận động mà còn tạo nên những ký ức đẹp của tuổi thơ.
Nhiều người lấy nhạc cắt ghép, livestream trên nền tảng mạng xã hội mà không biết đang vi phạm bản quyền, hoặc các tổ chức dùng nhạc mà không xin phép.
