Khoảng trống trong bảo vệ quyền lợi người lao động tại Hà Tĩnh

Tình trạng chậm lương, nợ lương, trốn đóng hoặc chậm đóng bảo hiểm xã hội, làm việc không hợp đồng… vẫn diễn ra khá phổ biến tại nhiều địa phương. Trường hợp của anh Nguyễn Phi Tiến (xã Thạch Lạc) là ví dụ.

Trong quá trình làm việc tại một doanh nghiệp ở phường Thành Sen, anh Tiến được cam kết đóng bảo hiểm y tế đầy đủ. Tuy nhiên, sau một thời gian gián đoạn, thẻ bảo hiểm bị khóa, vì thế, mỗi lần khám chữa bệnh, anh phải tự chi trả toàn bộ chi phí. "Công ty có cam kết đóng bảo hiểm y tế đầy đủ, nhưng sau một thời gian thì bị gián đoạn. Thẻ bị khóa nên mỗi lần đi khám chữa bệnh, tôi phải tự bỏ tiền túi, rất khó khăn" - anh Nguyễn Phi Tiến chia sẻ.

Không chỉ riêng anh Tiến, nhiều người lao động khác cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Theo thống kê, đến cuối tháng 4/2026, tổng số tiền chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội tại Hà Tĩnh lên tới 113 tỷ đồng, liên quan 1.740 đơn vị và ảnh hưởng gần 4.000 lao động. Ông Nguyễn Công Dũng - Phó Trưởng phòng Thu, Sổ - Thẻ, Bảo hiểm xã hội Hà Tĩnh cho biết: “Tình trạng chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm vẫn còn diễn ra, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, nhất là trong việc thụ hưởng các chế độ an sinh”.

Ở một khía cạnh khác, lực lượng lao động thời vụ, lao động tự do chiếm tỷ lệ lớn gần như đứng ngoài hệ thống bảo vệ. Không hợp đồng, không bảo hiểm, không ràng buộc pháp lý, quyền lợi của họ chủ yếu dựa vào thỏa thuận miệng, tiềm ẩn nhiều rủi ro. Dù Bộ luật Lao động năm 2019 đã có những quy định khá đầy đủ và chặt chẽ nhưng khoảng cách giữa quy định và thực tế vẫn còn lớn.

Một trong những nguyên nhân là việc thực thi chưa nghiêm, công tác thanh tra, giám sát còn hạn chế. Bên cạnh đó, không ít doanh nghiệp chưa thực sự coi người lao động là “tài sản” quan trọng, dẫn đến việc thiếu minh bạch trong tiền lương, phúc lợi và điều kiện làm việc.

Thực tế cho thấy, tại những nơi công đoàn hoạt động hiệu quả, quyền lợi người lao động được đảm bảo tốt hơn. Điển hình như tại Công ty Haivina Hồng Lĩnh, công đoàn cơ sở đã kiến nghị và giúp người lao động được hỗ trợ chi phí đi lại trong bối cảnh giá xăng dầu tăng cao.

Chị Võ Thị Tâm - Chủ tịch Công đoàn cơ sở công ty cho biết: “Chúng tôi luôn lắng nghe ý kiến người lao động, từ đó đề xuất với doanh nghiệp các chính sách phù hợp nhằm đảm bảo quyền lợi và tạo sự gắn bó lâu dài".

Tiếng nói của công đoàn trong bảo vệ quyền lợi người lao động là hết sức quan trọng. Vấn đề là làm thế nào để những tiếng nói đó đủ trọng lượng, đảm bảo được sự hài hòa về lợi ích giữa doanh nghiệp và người lao động. Tuy nhiên, toàn tỉnh Hà Tĩnh hiện vẫn còn gần 1.000 doanh nghiệp chưa có công đoàn cơ sở. Điều này đồng nghĩa với việc rất nhiều người lao động chưa có tổ chức đại diện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

“Việc thiếu tổ chức công đoàn khiến nhiều người lao động chưa có chỗ dựa pháp lý để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình” - ông Nguyễn Thế Hoàn, Chủ tịch Liên đoàn Lao động tỉnh Hà Tĩnh khẳng định.

Khoảng trống trong hệ thống công đoàn cơ sở là một thực tế nhưng khoảng trống trong hiểu biết pháp luật của người lao động còn đáng trăn trở hơn. Rất nhiều lao động bị xâm hại nhưng không biết là đang bị xâm hại, nhiều lao động chấp nhận những sự thỏa hiệp dễ dãi vì lợi ích trước mắt. Do vậy, đồng hành cùng người lao động còn phải là sự đồng hành trong việc nâng cao năng lực tự bảo vệ, tự đấu tranh, tự lên tiếng.

Bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người lao động chưa bao giờ là câu chuyện của riêng một phía. Đó là trách nhiệm của cơ quan quản lý, là nghĩa vụ của doanh nghiệp và cũng là yêu cầu đặt ra cho chính người lao động.

Ông Đinh Hữu Công - Phó Giám đốc Sở Nội vụ nhấn mạnh: “Bảo vệ quyền lợi người lao động không chỉ là trách nhiệm mà còn là yếu tố quan trọng để thu hút đầu tư, đảm bảo sự phát triển bền vững của địa phương”.

Trong bối cảnh Hà Tĩnh đang trở thành điểm đến hấp dẫn của nhiều doanh nghiệp, nhu cầu sử dụng lao động tăng cao, thì yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động lại càng phải được đặt ra cấp thiết. Đó không chỉ là sức hút, góp phần giải bài toán lao động mà còn là một trong những nền tảng thúc đẩy sự phát triển bền vững.