Bài học từ mô hình liên kết trồng dứa tại xã Cẩm Lạc
Thực hiện biên bản ghi nhớ giữa Công ty Cổ phần Thực phẩm Xuất khẩu Đồng Giao (Doveco) và UBND tỉnh Hà Tĩnh, doanh nghiệp đã triển khai mô hình trồng dứa tại một số địa phương.
Tại xã Cẩm Lạc, Doveco ký hợp đồng liên kết với Tổ hợp tác trồng dứa Lạc Thọ, triển khai trên diện tích 2,2 ha với 22 hộ dân tham gia từ tháng 8/2024. Đây là mô hình thí điểm nhằm đánh giá khả năng thích ứng của cây dứa trước khi nhân rộng. Tuy nhiên, kết quả bước đầu chưa đạt như kỳ vọng.
Gia đình bà Võ Thị Anh (thôn Hoa Thám) trồng 3 sào dứa nhưng phần lớn diện tích cho quả nhỏ, chất lượng không đạt yêu cầu. Bà Anh cho biết: "Thời gian đầu, chúng tôi cũng đã được hướng dẫn kỹ thuật trồng và chăm sóc cây dứa. Bà con có làm cỏ, lên rãnh thoát nước nhưng hiệu quả đạt được không cao, cây kém phát triển. Đến khi công ty thu mua, nhiều quả không đạt tiêu chuẩn đã ký kết trong hợp đồng”.
Thực tế khảo sát tại vùng trồng cho thấy, tình trạng cây còi cọc, quả nhỏ, chất lượng chưa đạt tiêu chuẩn xảy ra trên toàn bộ diện tích 2,2 ha dứa liên kết với doanh nghiệp. Bên cạnh đó, cỏ dại phát triển mạnh, che khuất cả cây dứa, việc chăm sóc chưa đồng đều đã ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sinh trưởng và năng suất của cây dứa.
Ông Thiều Đăng Sử - Tổ trưởng Tổ hợp tác trồng dứa Lạc Thọ cho biết: "Khu vực trồng khá bằng phẳng, khả năng thoát nước kém; năm 2025 thiên tai khắc nghiệt, mưa nhiều nên bị ngập úng, cây phát triển chậm. Từ sau tháng 10/2025, cỏ dại lên nhiều, tỷ lệ ra hoa thấp khiến nhiều hộ dân cũng không mặn mà đầu tư thêm. Khi thu mua chỉ có hơn 800kg dứa đạt tiêu chuẩn của doanh nghiệp".
Có thể thấy, điều kiện vùng trồng và thời tiết bất lợi là những nguyên nhân khách quan ảnh hưởng phần nào đến hiệu quả mô hình. Tuy nhiên, trong quá trình sản xuất, việc chăm sóc dứa không được người dân duy trì liên tục, không đúng quy trình kỹ thuật. Các khâu làm cỏ, bón phân, tiêu úng kích ra hoa không đồng bộ, chất lượng sản phẩm khó đáp ứng các tiêu chuẩn đã cam kết trong hợp đồng.
Trước những ý kiến từ phía người dân, doanh nghiệp cho rằng, trong quá trình triển khai mô hình đã thường xuyên cử cán bộ kỹ thuật bám sát cơ sở, hướng dẫn và đôn đốc các hộ dân thực hiện đúng quy trình chăm sóc nhất là làm cỏ và lên luống cao chống úng. Tuy nhiên, các thành viên trong tổ hợp tác chưa tuân thủ đầy đủ các nội dung liên quan.
Theo bà Lê Thị Ánh - nhân viên phụ trách vùng nguyên liệu dứa Cẩm Xuyên (Công ty Cổ phần Thực phẩm Xuất khẩu Đồng Giao), nếu được chăm sóc đúng quy trình, mô hình có thể cho thu hoạch từ đầu năm 2026; song, do cây sinh trưởng yếu nên không thể xử lý ra hoa trái vụ theo kế hoạch đề ra. Đến tháng 6, doanh nghiệp đã thống nhất với địa phương về tiêu chuẩn, giá bán và thời điểm thu mua. Phần lớn quả dứa không đạt trọng lượng tối thiểu theo quy định của hợp đồng nên lượng dứa được doanh nghiệp thu mua còn hạn chế.
Hiện nay, doanh nghiệp và chính quyền địa phương đã tổ chức làm việc với các thành viên trong tổ hợp tác để rà soát toàn bộ quá trình triển khai mô hình, thảo luận hướng xử lý nhằm bảo đảm quyền lợi của các bên tham gia liên kết. Doanh nghiệp, tổ hợp tác và UBND xã Cẩm Lạc thống nhất phương án: sau khi hoàn thành thu hoạch quả, người dân tiếp tục chăm sóc diện tích dứa để thu hoạch chồi giống; doanh nghiệp tiến hành thu mua chồi theo nội dung đã thỏa thuận trong hợp đồng.
Những vướng mắc phát sinh tại mô hình sản xuất dứa ở xã Cẩm Lạc cho thấy, liên kết sản xuất chỉ phát huy hiệu quả khi tất cả các bên cùng tuân thủ quy trình kỹ thuật và thực hiện đầy đủ các cam kết trong hợp đồng. Mọi biểu hiện sản xuất không đúng quy trình, tùy tiện hoặc không thực hiện nghiêm trách nhiệm đều có thể làm giảm hiệu quả liên kết và ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên tham gia.
Thúc đẩy liên kết sản xuất hiệu quả, bền vững
Từ thực tiễn triển khai, nhiều địa phương đang rà soát, đánh giá lại các điều kiện sản xuất để hoàn thiện mô hình liên kết, tạo cơ sở mở rộng vùng nguyên liệu trong thời gian tới. Ông Hoàng Văn Hiệp - Phó Chủ tịch UBND xã Cẩm Lạc cho biết: "Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục phối hợp với doanh nghiệp rà soát, khảo sát các khu vực có điều kiện phù hợp về chất đất, khả năng thoát nước và hạ tầng sản xuất để mở rộng diện tích trồng dứa lên khoảng 5 ha; tăng cường tuyên truyền để người dân hiểu rõ mô hình liên kết, thực hiện đúng quy trình kỹ thuật và các nội dung đã ký kết với doanh nghiệp".
Về phía doanh nghiệp, theo kế hoạch, giai đoạn 2026 - 2028, Công ty Cổ phần Thực phẩm Xuất khẩu Đồng Giao đặt mục tiêu phát triển khoảng 2.000 ha dứa tại Hà Tĩnh. Căn cứ từ thực tiễn sản xuất tại Hà Tĩnh, việc mở rộng diện tích sẽ được thực hiện theo lộ trình, gắn với quy hoạch vùng nguyên liệu phù hợp và điều kiện thực tế của từng địa phương.
Ông Nguyễn Thanh Tùng - Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thực phẩm Xuất khẩu Đồng Giao cho biết: "Doanh nghiệp tiến hành ký kết hợp đồng liên kết theo đúng quy định của pháp luật. Chúng tôi cũng sẽ tăng cường đồng hành cùng người dân trong toàn bộ quá trình sản xuất, từ khảo sát vùng trồng, làm đất, xuống giống, chăm sóc đến thu hoạch; cam kết thu mua 100% sản lượng đạt tiêu chuẩn theo hợp đồng. Để mô hình liên kết phát huy hiệu quả, doanh nghiệp mong muốn tiếp tục nhận được sự phối hợp của chính quyền địa phương, các tổ hợp tác, hợp tác xã trong công tác tuyên truyền, hướng dẫn để người dân hiểu rõ mục tiêu, quyền lợi và trách nhiệm của các bên, từ đó thực hiện nghiêm các cam kết đã ký kết".
Ở góc độ chuyên môn, ông Phan Văn Huân - Trưởng phòng Trồng trọt, Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh cho biết: "Dứa là cây trồng mới, yêu cầu cao về quy trình kỹ thuật và nguồn lực đầu tư, vì vậy, người dân cần tuân thủ các hướng dẫn trong suốt quá trình sản xuất. Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng đã ban hành quy trình kỹ thuật trồng dứa để hướng dẫn các địa phương triển khai".
Ông Phan Văn Huân cũng đề nghị các địa phương tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân thực hiện đúng quy trình sản xuất; đồng thờ,i phối hợp với doanh nghiệp khảo sát, lựa chọn vùng trồng và các hộ đủ điều kiện tham gia liên kết, bảo đảm thực hiện nghiêm các cam kết trong hợp đồng giữa các bên, góp phần xây dựng vùng nguyên liệu dứa phát triển bền vững.
