Luật chơi thay đổi
Năm 1983, chiếc sedan Santana đầu tiên, một mẫu xe của Volkswagen sau này đã càn quét thị trường Trung Quốc, lăn bánh khỏi dây chuyền lắp ráp ở Thượng Hải, đánh dấu một giai đoạn mới trong nỗ lực sản xuất ô tô của Trung Quốc. Các nhà sản xuất ô tô nước ngoài đã mang đến dây chuyền sản xuất và bí quyết sản xuất, tạo ra các mẫu xe phổ biến ở thị trường quê nhà của họ.
Hơn bốn thập kỷ sau, Trung Quốc đã trở thành thị trường ô tô lớn nhất thế giới. Trong khi các liên doanh tiếp tục hợp tác với các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc và các thương hiệu nước ngoài vẫn chiếm một phần đáng kể doanh số bán ô tô, thì nghiên cứu hiện nay được tiến hành và các sản phẩm được phát triển sát sao hơn với nhu cầu ngày càng thay đổi của người tiêu dùng Trung Quốc.
Năm 2026, Volkswagen và nhà sản xuất xe năng lượng mới (NEV) XPeng của Trung Quốc đã bắt đầu sản xuất hàng loạt mẫu xe đầu tiên được phát triển chung. Mercedes-Benz đã nâng cấp trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) Thượng Hải thành một trung tâm đổi mới toàn cầu. Các giám đốc điều hành của BMW đã đến thăm Great Wall Motor để tìm hiểu sâu hơn về hợp tác công nghệ.
Đằng sau những thay đổi này là một sự chuyển đổi cơ bản. Được hỗ trợ bởi những tiến bộ nhanh chóng và năng lực công nghệ trong lĩnh vực xe năng lượng mới, Trung Quốc đang nổi lên như một nguồn dẫn đầu về đổi mới ô tô và đang giúp định hình lại ngành công nghiệp ô tô toàn cầu.
Người tiêu dùng Trung Quốc ngày càng lựa chọn xe năng lượng mới, bị thu hút bởi giá cả thấp hơn, chi phí vận hành giảm và những tiến bộ công nghệ nhanh chóng. Số liệu bán hàng gần đây xác nhận xe điện (NEV) đang ngày càng được ưa chuộng.
Dữ liệu do Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc công bố ngày 10 tháng 6 cho thấy doanh số bán xe điện trong tháng 5 đạt 1,496 triệu chiếc, tăng 14,4% so với cùng kỳ năm ngoái. Xe điện chiếm 56,9% tổng doanh số bán xe mới, tăng từ 40,9% năm 2024 và 50,8% năm 2025.
Ngược lại, các mẫu xe chạy xăng đã không còn nằm trong top 10 xe bán lẻ chở khách bán chạy nhất tại Trung Quốc trong tháng 5.
Hua Guowei, giáo sư tại Đại học Giao thông Bắc Kinh, cho rằng sự chuyển dịch này là do nhiều yếu tố. Ông nói: "Giá xăng dầu cao đã thúc đẩy người tiêu dùng chuyển sang sử dụng xe điện, trong khi những tiến bộ công nghệ đã làm giảm bớt lo ngại về phạm vi hoạt động và sự tiện lợi khi sạc pin. Đồng thời, người tiêu dùng trẻ tuổi cũng đã đón nhận các loại xe điện thông minh với tốc độ nhanh hơn nhiều”.
“Xe điện đang ngày càng cạnh tranh về giá với xe chạy xăng”, ông Giang Thiên Khắc, chủ tịch Hiệp hội các đại lý ô tô An Huy, lưu ý rằng việc áp dụng rộng rãi các công nghệ sản xuất mới đã giúp giảm chi phí sản xuất một cách ổn định.
Ngoài hiệu suất và hiệu quả chi phí, xe điện Trung Quốc cũng đang định nghĩa lại trải nghiệm trong cabin, với nội thất kiểu phòng khách, hệ thống thông tin giải trí tiên tiến và các tính năng tiện nghi biến xe thành không gian sống kỹ thuật số. Những đổi mới này ngày càng được người tiêu dùng đón nhận.
Khi thị trường nghiêng về xe điện, câu hỏi đặt ra cho các nhà sản xuất ô tô đa quốc gia từng thống trị kỷ nguyên động cơ đốt trong không còn là liệu có nên thích nghi hay không, mà là thích nghi như thế nào.
Bức tranh thay đổi
Bức tranh mới trong ngành công nghiệp ô tô thể hiện rõ qua các chiến lược được các nhà sản xuất ô tô đa quốc gia áp dụng.
Ngày 8 tháng 4, Volkswagen đã ra mắt ba mẫu xe mới như một phần trong chiến lược mở rộng thị trường mới nhất tại Trung Quốc, thị trường lớn nhất của hãng. Nhà sản xuất ô tô Đức dự định ra mắt 13 mẫu xe năng lượng mới (NEV) tại Trung Quốc trong năm nay, bao gồm xe điện chạy bằng pin, xe hybrid cắm điện và xe có khả năng mở rộng phạm vi hoạt động. Đến năm 2029, hãng kỳ vọng sẽ giới thiệu hơn 30 mẫu xe NEV hoàn toàn mới tại quốc gia này.
"Đây là chiến dịch tấn công thị trường xe điện lớn nhất từ trước đến nay của Tập đoàn Volkswagen tại Trung Quốc”, ông Ralf Brandstätter, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của Tập đoàn Volkswagen Trung Quốc, cho hay.
Phần lớn tham vọng đó được thúc đẩy bởi các mối quan hệ đối tác đổi mới tại Trung Quốc. Một trong ba mẫu xe được ra mắt vào tháng 4 được phát triển chung với XPeng, trong khi hai mẫu còn lại đến từ các liên doanh của Volkswagen với các nhà sản xuất ô tô trong nước FAW và SAIC.
Volkswagen và XPeng cũng đã cùng phát triển Kiến trúc điện tử Trung Quốc (China Electronic Architecture), với mẫu xe đầu tiên dựa trên nền tảng này dự kiến sẽ ra mắt thị trường vào cuối năm nay. Sự hợp tác như vậy phản ánh một xu hướng rộng lớn đang diễn ra trong ngành công nghiệp ô tô.
Không giống như nhiều thập kỷ trước, khi các nhà sản xuất ô tô nước ngoài chủ yếu thành lập các liên doanh để sản xuất ô tô cho thị trường Trung Quốc, sự hợp tác ngày nay sâu rộng hơn nhiều.
Từ việc tích hợp vào hệ sinh thái kỹ thuật số của Trung Quốc đến việc hình thành các liên minh chiến lược với các đối tác địa phương, các nhà sản xuất ô tô đa quốc gia ngày càng hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng và đổi mới của Trung Quốc.
Tập đoàn Dongfeng Motor, có trụ sở tại Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, miền trung Trung Quốc, đã duy trì quan hệ đối tác với Nissan và Honda trong nhiều thập kỷ. Đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt do xe điện hóa mang lại, các thương hiệu Nhật Bản đã lựa chọn tăng cường hợp tác, khai thác thế mạnh của Dongfeng trong công nghệ xe năng lượng mới (NEV) và xe kết nối thông minh.
Mô hình cũ trao đổi quyền tiếp cận thị trường để lấy công nghệ đã trở thành dĩ vãng, ông Yang Qing, chủ tịch của Dongfeng Motor, cho biết. "Các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc và nước ngoài đang kết hợp thế mạnh của mình và cùng nhau tạo ra giá trị mới thông qua đổi mới chung", ông nói.
Ngành công nghiệp đã chuyển từ "Sản xuất tại Trung Quốc" sang "Sáng tạo cùng Trung Quốc", các nhà phân tích nhận định.
Mercedes-Benz đã thiết lập mạng lưới nghiên cứu và phát triển toàn diện nhất bên ngoài nước Đức tại Trung Quốc. Toyota đã áp dụng một hệ thống kỹ sư trưởng độc đáo, trao quyền cho các kỹ sư Trung Quốc trong việc phát triển sản phẩm. Renault đã nâng cấp trung tâm R&D tại Trung Quốc thành một trung tâm xuất khẩu công nghệ toàn cầu.
"Nghiên cứu chung, hợp tác công nghệ và cùng nhau khám phá thị trường toàn cầu đang trở thành xu hướng hợp tác chủ đạo mới”, ông Yang Zhi, Đại học Khoa học và Công nghệ Hoa Trung, cho biết. "Những xu hướng này sẽ tiếp tục định hình lại ngành công nghiệp ô tô toàn cầu."
Định hình tương lai ngành
Đối với các nhà sản xuất ô tô đa quốc gia, Trung Quốc đã trở thành một trung tâm chiến lược ngày càng định hướng thị trường toàn cầu.
Giám đốc điều hành Tập đoàn Volkswagen, Oliver Blume, cho rằng Trung Quốc đóng vai trò trung tâm trong con đường trở thành nhà lãnh đạo công nghệ toàn cầu trong ngành công nghiệp ô tô của công ty, "những tiến bộ chúng tôi đạt được ở đây củng cố khả năng cạnh tranh của chúng tôi trên toàn thế giới."
Guan Mingyu, đối tác cấp cao và người đứng đầu bộ phận ô tô của McKinsey tại Trung Quốc, ví thị trường Trung Quốc như một phòng tập thể dục cho ngành công nghiệp ô tô toàn cầu.
"Trung Quốc không chỉ là thị trường ô tô lớn nhất thế giới mà còn là nơi các công ty rèn luyện sức mạnh”, ông nói. "Những công ty thành công ở Trung Quốc sẽ có lợi thế hơn trong cạnh tranh ở những nơi khác. Những công ty không theo kịp ở đây có thể sẽ phải đối mặt với áp lực trên toàn cầu”.
Theo Yang Zhi, vai trò của Trung Quốc đã mở rộng vượt xa vai trò của một thị trường tiêu thụ và hiện nay quốc gia này đang tham gia sâu vào việc định hình mẫu xe, phát triển công nghệ và thiết lập tiêu chuẩn ngành.
Được hỗ trợ bởi cơ sở người tiêu dùng rộng lớn, chuỗi công nghiệp hoàn chỉnh và công nghệ xe thông minh đang phát triển nhanh chóng, Trung Quốc ngày càng định hình các ý tưởng, sản phẩm và hướng đi của ngành công nghiệp ô tô toàn cầu, Yang nhấn mạnh.
