Khi những tâm sự của trẻ tìm “chỗ trú” trên mạng xã hội

Những ngày gần đây, cộng đồng mạng không khỏi xôn xao trước sự xuất hiện của các nhóm trên nền tảng Facebook với tên gọi "Con ghét bố mẹ". Đến ngày 30/9, nhóm "Con ghét bố mẹ" trên Facebook đã có hơn 200.000 thành viên tham gia.

Trong các bài đăng trên nhóm, nhiều góc khuất gia đình được phơi bày qua những câu chuyện thường ngày như áp lực điểm số, sự so sánh vô hình, bất đồng về thói quen sinh hoạt, phong cách ăn mặc cho đến nhu cầu được tôn trọng không gian riêng.

Không dừng lại ở những hờn dỗi tuổi mới lớn, nhiều bài viết đã chạm đến ngưỡng báo động với thực trạng bạo lực thể chất, tổn thương tâm lý hay tâm lý muốn rời bỏ gia đình.

Tham gia nhóm trên Facebook, chị Lê Thị Mai (xã Cẩm Bình) cho biết, khá bất ngờ và thất vọng trước một số chia sẻ của giới trẻ. Theo chị, phía sau mỗi đứa trẻ là những người cha, người mẹ đã trải qua quá trình sinh nở, mưu sinh và gánh nặng “cơm áo gạo tiền” để chăm lo cho con. Vì vậy, nhìn mọi vấn đề chỉ từ phía con cái và quy toàn bộ trách nhiệm cho cha mẹ là chưa thực sự công bằng.

Tuy nhiên, cũng có những phụ huynh chọn cách nhìn câu chuyện từ cả hai phía. Chị Hoàng Thị Ánh Ngọc (phường Thành Sen) cho biết, sau khi thử vào xem các bài đăng trong nhóm, chị nhận thấy nhiều câu chuyện được kể từ góc nhìn của trẻ, trong khi không ít phụ huynh lại tập trung nói về những gì mình đã làm và hy sinh cho con.

“Theo tôi, cả hai phía đều có lý do của mình. Đọc những câu chuyện các bạn nhỏ chia sẻ trong nhóm, tôi cũng nhận ra có những cách ứng xử của người lớn tưởng là bình thường nhưng lại có thể khiến con tổn thương. Những bài viết ấy, ở một góc độ nào đó, cũng giúp cha mẹ hiểu thêm con đang nghĩ gì, đang khó chịu hay buồn vì điều gì, để từ đó tự điều chỉnh cách nói chuyện, cách ứng xử với con" - chị Ngọc chia sẻ.

Dưới góc độ tâm lý học, các chuyên gia cho rằng, nếu chỉ nhìn vào tên gọi của nhóm hoặc những lời lẽ gay gắt được sử dụng trong một số bài viết, rất dễ đi đến kết luận rằng một bộ phận người trẻ đang quay lưng với cha mẹ. Tuy nhiên, cách nhìn này có thể chưa phản ánh đầy đủ bản chất của vấn đề.

TS. Lê Thị Bích Ngọc - Giảng viên bộ môn Tâm lý - Giáo dục, Trường Đại học Hà Tĩnh nhận định: "Ở lứa tuổi vị thành niên, nhu cầu khẳng định bản thân và tự chủ gia tăng rất mạnh. Khi nhu cầu này va chạm với phương pháp giáo dục thiên về kiểm soát, áp đặt hoặc thiếu đối thoại từ phía gia đình, xung đột là điều khó tránh khỏi. Không nên vội quy hiện tượng này về sự “hư” hay “bất hiếu” của trẻ. Phát ngôn mạnh như “con ghét bố mẹ” đôi khi không phản ánh bản chất tình cảm, mà là cách trẻ diễn đạt sự tổn thương, tức giận hoặc cảm giác không được thấu hiểu. Điều này nên được nhìn nhận như một tín hiệu để người lớn kiểm tra lại chất lượng giao tiếp trong gia đình."

Theo TS. Lê Thị Bích Ngọc, nhìn nhận hiện tượng này dưới góc độ giáo dục, có thể đưa ra giải pháp đồng bộ từ cả hai phía. Đối với người trẻ cần rèn luyện kỹ năng nhận diện và diễn đạt tâm lý một cách văn minh. Thay vì buông những lời oán trách tiêu cực, hãy chủ động giải thích chính xác nguyên nhân khiến bản thân tổn thương, hoặc tìm kiếm sự trợ giúp từ chuyên gia tâm lý và người lớn đáng tin cậy.

Đối với cha mẹ, việc đặt ra giới hạn cho con là cần thiết, nhưng ranh giới ấy phải dựa trên nền tảng đối thoại và tôn trọng sự phát triển nhân cách. Thay vì áp đặt, cha mẹ nên tạo không gian cởi mở để trẻ tự do bày tỏ chính kiến; cùng con phân tích đúng - sai để đi đến thống nhất. Trong những trường hợp mâu thuẫn phức tạp, việc kết nối với các nguồn lực hỗ trợ tâm lý bên ngoài sẽ là cầu nối hiệu quả giúp hai thế hệ tìm lại tiếng nói chung.

Một điều đáng bàn khác, khi những cảm xúc tiêu cực được chia sẻ và cộng hưởng trong một cộng đồng lớn, nếu thiếu sự định hướng, không gian này cũng có thể phát sinh những hệ lụy khó lường. Bởi trên thực tế, sự cộng hưởng các cảm xúc tiêu cực có thể đẩy tâm lý người trẻ đi quá xa, dẫn đến những hành vi cực đoan. Đồng thời, việc vô tình để lộ thông tin cá nhân trong các bài đăng ẩn danh cũng có thể khiến trẻ trở thành mục tiêu để người xấu tiếp cận, quấy rối hoặc đe dọa.

Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Phan Văn Chiều - Giám đốc Công ty Luật TNHH Hà Châu cho biết, hiện nay, hành lang pháp lý bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng đã được siết chặt. Đối với một nhóm Facebook như “Con ghét bố mẹ”, vấn đề pháp lý cốt lõi nằm ở nội dung và cách thức hoạt động của nhóm. Nếu chỉ là nơi các cá nhân chia sẻ trải nghiệm, tâm lý và mâu thuẫn gia đình thì cần được nhìn nhận khác với trường hợp nhóm kích động trẻ em thù ghét cha mẹ, cổ súy hành vi bạo lực, làm nhục, vu khống, phát tán nội dung đồi trụy hoặc hướng dẫn thực hiện hành vi trái pháp luật. Khi có đủ dấu hiệu, người đăng tải, người quản trị nhóm và trong trường hợp phù hợp cả chủ thể cung cấp nền tảng đều có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý theo mức độ và vai trò của mình.

Một gia đình lành mạnh không phải là nơi không bao giờ có bất đồng, mà là nơi các thành viên có thể bất đồng nhưng vẫn cảm thấy thoải mái để nói thật và được tôn trọng. Đừng để những bế tắc tâm lý biến mạng xã hội thành chốn tự do duy nhất của trẻ, và cũng đừng để một câu nói lúc tổn thương trở thành khoảng cách kéo dài cả đời. Sau tất cả, điều mà một đứa trẻ cần khi trở về nhà không phải là một câu trả lời luôn đúng, mà là một người cha, người mẹ sẵn sàng ngồi xuống và nói: "Bố mẹ nghe con".