Từ di sản danh nhân Lê Quảng Ý đến khát vọng dựng xây Hoành Sơn hôm nay

(Baohatinh.vn) - Tưởng niệm 500 năm ngày mất Tiến sĩ Lê Quảng Ý là dịp nhìn lại những giá trị bền vững mà các bậc tiền nhân để lại cho quê hương đất nước. Từ di sản hiếu học ấy, phường Hoành Sơn (Hà Tĩnh) hôm nay đang tiếp nối hành trình dựng xây bằng tư duy phát triển gắn với gìn giữ bản sắc văn hóa.

​Ánh sáng đạo học còn mãi nơi mái Bắc Đèo Ngang

Nằm trầm mặc giữa tổ dân phố Tân Phương (phường Hoành Sơn), Khu di tích đền thờ và mộ của hai vị Song Trạng Lê Quảng Chí, Lê Quảng Ý dẫu trải qua bao lần đổi thay của lịch sử, vẫn là điểm tựa tinh thần của người dân địa phương, lưu giữ truyền thống hiếu học và cốt cách khoa bảng của một vùng đất giàu văn hiến.

bqbht_br_c.jpg
Khu di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia đền và mộ Lê Quảng Chí, Lê Quảng Ý tại phường Hoành Sơn.

Tiến sĩ Lê Quảng Ý (1453 - 1526) sinh ra và lớn lên trong cảnh gia đình nghèo khó tại làng Thần Đầu (nay thuộc phường Hoành Sơn). Thuở nhỏ, ông cùng người anh là Lê Quảng Chí (1451 - 1533) phải đi ở đợ, chăn trâu, cắt cỏ để mưu sinh nhưng chưa bao giờ nguôi khát vọng học hành. Ban ngày lao động, ban đêm hai anh em tranh thủ học nhờ, mượn sách, kiên trì vượt lên hoàn cảnh để rồi trở thành hiện tượng khoa bảng hiếm có trong lịch sử Hà Tĩnh.

Nếu Lê Quảng Chí đỗ đầu khoa thi Mậu Tuất năm 1478, thì Lê Quảng Ý, sau nhiều năm bền bỉ dùi mài kinh sử, đến năm 1499 dưới triều vua Lê Hiến Tông mới đỗ Đệ tam giáp Đồng Tiến sĩ xuất thân. Không thành danh sớm như người anh, nhưng chính hành trình bền bỉ ấy đã làm nên hình ảnh đẹp về ý chí vượt khó của một bậc đại khoa.

bqbht_br_a6.jpg
bqbht_br_a7.jpg
Đền thờ danh nhân Lê Quảng Chí và Lê Quảng Ý trong khuôn viên di tích.
bqbht_br_a5.jpg
Người dân dâng hương trước đền thờ Lê Quảng Chí và Lê Quảng Ý hướng về lễ giỗ lần thứ 500 của danh nhân Lê Quảng Ý.

Bước vào chốn quan trường, Lê Quảng Ý được giao nhiều trọng trách tại Viện Hàn lâm, từng giữ các chức Thị chế, Hiến sát sứ, Đề lĩnh Tứ thành quân vụ, được phong tước Bảng Quận công. Ông nổi tiếng là người cương trực, thanh liêm, tinh thông cả văn lẫn võ, nhiều lần được triều đình giao đảm trách những nhiệm vụ quan trọng.

Sau khi qua đời năm 1526, ông được triều đình phong Phúc thần. Mộ ông và người anh Lê Quảng Chí được an táng tại quê nhà, được Nhân dân lập đền thờ. Trải qua nửa thiên niên kỷ, tên tuổi Tiến sĩ Lê Quảng Ý và Tiến sĩ Lê Quảng Chí không chỉ gắn với những vị quan hết lòng vì nước, vì dân, mà còn trở thành biểu tượng của tinh thần hiếu học, ý chí vươn lên và cốt cách của người Hà Tĩnh.

bqbht_br_a4.jpg
Người dân phường Hoành Sơn và các em học sinh tham quan và dâng hương tại khu mộ Tiến sĩ Lê Quảng Ý.

Với những giá trị lịch sử văn hóa, năm 1996, đền thờ và mộ Lê Quảng Chí, Lê Quảng Ý đã được Bộ Văn hóa - Thông tin nay là Bộ VH-TT&DL xếp hạng di tích cấp quốc gia.

Ông Nguyễn Khánh Quyên (70 tuổi, trú tại tổ dân phố Thắng Lợi) bày tỏ: “Đối với người dân chúng tôi, hàng trăm năm nay, hai cụ luôn là niềm tự hào của quê hương. Ngôi đền này không chỉ là nơi thờ tự mà còn là nơi nhắc con cháu phải chăm học, sống tử tế, làm điều có ích. Khi có điều kiện tôn tạo, Nhà nước hỗ trợ phần nào thì bà con góp thêm phần ấy, ai có công góp công, ai có của góp của. Chúng tôi chỉ mong giữ được ngôi đền ngày một khang trang để đời sau còn nhớ đến công lao và tấm gương hiếu học của hai vị tiến sĩ”.

bqbht_br_a9.jpg
Các em học sinh nghe người cao tuổi địa phương ôn lại truyền thống của quê hương và sự nghiệp của danh nhân Lê Quảng Ý và Lê Quảng Chí.

Theo ông Quyên, từ sau năm 1975, đặc biệt từ năm 1995 trở lại đây, con em tổ dân phố Thắng Lợi nói riêng và phường Hoành Sơn nói chung có nhiều người học hành thành đạt, công tác trong các ngành khoa học và lực lượng vũ trang.

Hằng năm, vào ngày mùng 2/6 âm lịch (ngày giỗ cụ Lê Quảng Ý) và 13/12 âm lịch (ngày giỗ cụ Lê Quảng Chí), người dân địa phương đều tổ chức lễ giỗ trang trọng. Những ngày rằm, mùng 1 hay trước mỗi mùa thi, ngôi đền lại đón nhiều học sinh, phụ huynh đến dâng hương, gửi gắm niềm tin vào truyền thống hiếu học của quê hương.

c2.jpg
Di sản của Song Trạng Lê Quảng Chí và Lê Quảng Ý tiếp thêm động lực cho thế hệ trẻ phường Hoành Sơn không ngừng phấn đấu trên con đường học tập, cống hiến xây dựng quê hương đất nước.

Em Nguyễn Linh Phương Chi (học sinh lớp 11A3, Trường THPT Lê Quảng Chí) chia sẻ: "Mỗi lần đến đây, em càng hiểu hơn về ý chí học tập và tấm lòng vì nước, vì dân của hai cụ. Được học dưới mái trường mang tên một trong 2 vị danh nhân là niềm tự hào, đồng thời cũng nhắc nhở em phải nỗ lực học tập để tiếp nối truyền thống hiếu học của quê hương".

bqbht_br_a1.jpg
Em Nguyễn Linh Phương Chi (học sinh lớp 11A3, Trường THPT Lê Quảng Chí).

Hiện nay, công tác chăm sóc di tích được giao cho Hội Người cao tuổi phường Hoành Sơn phối hợp thực hiện. Hằng tháng, các hội viên cùng người giữ đền đến dọn dẹp, phát quang khuôn viên để gìn giữ cảnh quan sạch đẹp. Tuy nhiên, với một di tích cấp quốc gia gắn với hai vị Song Trạng, quy mô hiện nay vẫn còn khiêm tốn.

Ông Lê Mai Thanh - Chủ tịch Hội Người cao tuổi phường Hoành Sơn bày tỏ: “Hai vị tiến sĩ không chỉ là niềm tự hào của quê hương Hoành Sơn mà còn là những danh nhân tiêu biểu của Hà Tĩnh. Điều mà người dân địa phương luôn mong mỏi là khu di tích được quan tâm đầu tư, tôn tạo xứng tầm với giá trị lịch sử, văn hóa của các bậc tiền nhân. Đó không chỉ là sự tri ân đối với những người có công với đất nước, mà còn góp phần gìn giữ một địa chỉ giáo dục truyền thống hiếu học, lòng yêu quê hương cho các thế hệ mai sau".

Mong mỏi ấy cũng là điều chính quyền địa phương đang từng bước hiện thực hóa. Từ việc gìn giữ di tích đến xây dựng những định hướng phát triển mới, Hoành Sơn đang tìm cách để những giá trị của quá khứ tiếp tục đồng hành cùng tương lai.

Sức mạnh nội sinh từ di sản trên hành trình vươn mình

Ít ai còn nhớ rằng, hơn 1 thập kỷ trước, vùng đất này từng là một miền quê nghèo thuộc xã Kỳ Phương cũ, quanh năm đối mặt với nắng gió khắc nghiệt, sinh kế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp và khai thác ven biển. Thế nhưng sau khi Khu kinh tế Vũng Áng hình thành, những con đường cát trắng, những xóm làng thưa vắng năm nào đã dần nhường chỗ cho những tuyến giao thông rộng mở, các khu công nghiệp quy mô lớn và nhịp sống của một vùng kinh tế năng động phát triển đi lên từng ngày.

dji-0628.jpg
Toàn cảnh trung tâm phường Hoành Sơn hôm nay.

Đặc biệt, từ sau khi thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính, chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành ổn định, phường Hoành Sơn được xác định là một trong ba vùng kinh tế động lực của khu vực. Cùng với sự phát triển của Khu kinh tế Vũng Áng, địa phương đang triển khai 9 dự án trọng điểm quốc gia và của tỉnh, trong đó có Nhà máy thép không gỉ tại Khu công nghiệp Phú Vinh, Nhà máy Nhiệt điện 3, Bệnh viện Đa khoa Nam Kỳ Anh, Trung tâm Dữ liệu quốc tế...

Những dự án ấy không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn tạo nền tảng để Hoành Sơn từng bước trở thành cực tăng trưởng mới ở phía Nam Hà Tĩnh. Các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026 tiếp tục ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực về thu hút đầu tư và hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền sau sắp xếp. Đến nay, thu nhập bình quân đầu người trên địa bàn đã đạt hơn 60 triệu đồng/năm, phản ánh rõ hiệu quả của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

z8002268668845-4a47e9f2987691375fc7f56d60ba3781.jpg
ag7a7493.jpg
Từ một vùng quê nghèo, Hoành Sơn vươn lên phát triển mạnh mẽ, đời sống vật chất, tinh thần người dân không ngừng được nâng cao. Ảnh: Thu Trang

Điều đáng quý là trong hành trình ấy, Hoành Sơn không lựa chọn đánh đổi bản sắc văn hóa để lấy tăng trưởng kinh tế. Trái lại, địa phương xác định công nghiệp là động lực phát triển, còn văn hóa và di sản là nền tảng để tạo nên bản sắc và sức mạnh bền vững. Trên trục phát triển đó, các di tích như đền Mẫu Liễu Hạnh dưới chân Đèo Ngang, Hoành Sơn Quan và đặc biệt là đền thờ Song Trạng Lê Quảng Chí - Lê Quảng Ý đều được định hướng bảo tồn, tôn tạo gắn với phát triển du lịch văn hóa, du lịch tâm linh và du lịch cộng đồng.

Ông Trần Quang Hạnh - Phó Chủ tịch UBND phường Hoành Sơn khẳng định: "Chúng tôi xác định công nghiệp là động lực tăng trưởng, nhưng văn hóa mới là nền tảng tạo nên bản sắc và sự phát triển lâu dài của Hoành Sơn. Việc đầu tư tôn tạo di tích hai vị tiến sĩ không chỉ thể hiện đạo lý tri ân các bậc tiền nhân mà còn góp phần giáo dục truyền thống hiếu học, bồi đắp niềm tự hào quê hương cho thế hệ trẻ. Xa hơn, đây cũng là một trong những điểm nhấn để kết nối phát triển du lịch văn hóa, tâm linh cùng các lợi thế của địa phương trong thời gian tới".

bqbht_br_a2.jpg
Ông Trần Quang Hạnh (thứ 2 từ trái qua) - Phó Chủ tịch UBND phường Hoành Sơn trò chuyện với người cao tuổi về Dự án trùng tu, xây dựng Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia đền và khu mộ Lê Quảng Chí, Lê Quảng Ý.

Hướng tới lễ tưởng niệm 500 năm ngày mất Tiến sĩ Lê Quảng Ý (vào các ngày 11, 12 và 15/7/2026), phường Hoành Sơn đang hoàn thiện các bước chuẩn bị cho sự kiện, đồng thời xây dựng lộ trình đề xuất đầu tư, tôn tạo di tích theo quy hoạch và huy động các nguồn lực phù hợp trong thời gian tới. Cùng với phần lễ, địa phương dự kiến tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và tuyên dương học sinh, giáo viên tiêu biểu, qua đó tiếp tục lan tỏa truyền thống hiếu học và lòng tự hào về các bậc tiền nhân.

c3.jpg
Bản phối cảnh dự kiến trùng tu, tôn tạo Khu di tích đền và mộ Lê Quảng Chí, Lê Quảng Ý. Ảnh: UBND phường Hoành Sơn cung cấp.

Chiều xuống trên Hoành Sơn, khói hương nơi ngôi đền cổ vẫn quyện trong gió núi, phía xa, những nhà máy của Khu kinh tế Vũng Áng vẫn sáng đèn trong nhịp công xưởng sôi nổi. Hai hình ảnh tưởng như đối lập ấy lại cùng song hành trên một vùng đất. Một bên gìn giữ ký ức và cốt cách của cha ông, một bên mở ra những cơ hội phát triển mới. Và có lẽ, đó cũng chính là con đường mà Hoành Sơn đang lựa chọn để di sản trở thành điểm tựa tinh thần cho hành trình dựng xây hôm nay và mai sau.

Chủ đề Danh nhân Hà Tĩnh

Chủ đề Đời sống văn hóa

Đọc thêm

Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Cuộc đời đồng chí Dương Lung (quê xã Thạch Khê, Hà Tĩnh) là tấm gương cao đẹp của người cộng sản hết lòng vì dân, vì nước. Đồng chí đã được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý.
Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Ở tuổi 80, bà Lê Thị Sinh (thôn Xuân Hoa, xã Cổ Đạm, Hà Tĩnh) vẫn miệt mài nhào đất, nặn nồi, gìn giữ ký ức về một nghề truyền thống từng nổi tiếng khắp vùng.
Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Thông qua các hoạt động khảo sát, trải nghiệm và sáng tạo nội dung trên nền tảng số, các KOL, KOC đang góp phần đưa cảnh sắc, văn hóa, ẩm thực và con người Hà Tĩnh đến gần hơn với công chúng, mở thêm hướng quảng bá và kết nối du lịch địa phương.
Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Đợt kiểm kê được triển khai trên phạm vi toàn tỉnh nhằm rà soát, đánh giá đầy đủ hiện trạng di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu và hệ thống di tích. Qua đó, Hà Tĩnh có cơ sở dữ liệu khoa học phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trong giai đoạn mới.
Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (24/10/1926 – 24/10/2026), người thân, đồng nghiệp và thế hệ tiếp nối càng thêm trân trọng những công trình khảo cứu văn hóa giá trị của ông, kính trọng một trí tuệ uyên bác cùng tấm lòng nhân hậu, trọn nghĩa, trọn tình với quê hương Hà Tĩnh.
Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Có những người đi qua cuộc đời bằng những dấu mốc công danh, sự nghiệp; cũng có những người lưu giữ hành trình của mình bằng trang sách, vần thơ và sự bền bỉ của một tấm lòng đối với con người, quê hương. Với nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (1926 - 2017), thơ ca không phải toàn bộ sự nghiệp, nhưng là một mạch nguồn quan trọng, chảy suốt đời sống tinh thần của ông.
Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Tròn 20 năm sau quyết định đưa huyền thoại Ngã ba Đồng Lộc lên sóng truyền hình trực tiếp trên kênh HTV9, Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh, bác sĩ Nguyễn Xuân Lam trở lại chiến trường xưa trong một chiều thu lặng gió. Với người cựu chiến binh, doanh nhân quê Hà Tĩnh, tình yêu quê hương chưa bao giờ dừng lại ở nỗi nhớ mà đã hóa thành hành trang tri thức, thành bản lĩnh cống hiến trên mỗi nhịp bước cuộc đời.
Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Từ những chiếc lá, vành tre... người dân thôn Đan Du (xã Kỳ Khang, Hà Tĩnh) đã làm nên những chiếc nón lá mộc mạc, đồng thời gìn giữ nghề truyền thống của nhiều thế hệ.
Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Dù sở hữu kho tàng di sản phi vật thể đồ sộ, nổi bật là dân ca ví, giặm và ca trù đã được UNESCO ghi danh, Hà Tĩnh vẫn đứng trước bài toán: Làm thế nào để những giá trị văn hóa ấy thực sự trở thành sản phẩm du lịch, để du khách có thể tiếp cận, doanh nghiệp có thể khai thác và nghệ nhân có thêm điều kiện gắn bó với di sản.
Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Hơn một thập kỷ gắn bó với phong trào văn hóa cơ sở, ngoài công việc của một công chức, anh Nguyễn Viết Bình - Phó Chánh Văn phòng HĐND, UBND xã Tùng Lộc (Hà Tĩnh) còn dành tâm huyết, sáng tạo cách làm mới để đưa những câu hát ông cha vươn xa, chạm đến trái tim hàng vạn người nghe trên không gian số.
Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Tết Trung thu ở Hà Tĩnh ngày nay mang nhiều dáng vẻ mới, với không gian, hình thức và trải nghiệm ngày càng hiện đại. Song, những giá trị làm nên hồn cốt của ngày tết đoàn viên vẫn được gìn giữ, trao truyền qua các thế hệ, để nét đẹp văn hóa truyền thống tiếp tục hiện diện tự nhiên trong đời sống đương đại.
Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du không chỉ là nghi thức tri ân công lao bậc danh nhân văn hóa thế giới, mà còn là dịp quê hương Hà Tĩnh khơi dậy niềm tự hào, tiếp nối và lan tỏa tinh hoa ngôn ngữ cùng mạch nguồn giá trị nhân văn cao đẹp của dân tộc cho muôn đời sau.
Truyền thống vẻ vang của dòng họ cách mạng

Truyền thống vẻ vang của dòng họ cách mạng

Từ những năm tháng phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh sục sôi đến hôm nay, câu chuyện về đồng chí Phan Viết Chiểu - Bí thư đầu tiên của Huyện ủy Nghi Xuân và gia đình luôn được nhắc nhớ như một phần ký ức tự hào của quê hương Cổ Đạm (Hà Tĩnh).
Âm vang hào khí Xô viết trên quê hương Hà Tĩnh

Âm vang hào khí Xô viết trên quê hương Hà Tĩnh

Đã gần một thế kỷ đã trôi qua, nhưng những dấu ấn mà phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh để lại trong lịch sử dân tộc vẫn vẹn nguyên giá trị, nhắc nhở các thế hệ hôm nay về sức mạnh của lòng yêu nước và ý chí đấu tranh vì độc lập, tự do.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!