Dạy thêm, học thêm - góc nhìn đa chiều và lối mở từ Thông tư 19

(Baohatinh.vn) - Dạy thêm, học thêm từ lâu đã là một vấn đề giáo dục phức tạp, đòi hỏi chúng ta phải có một cái nhìn khách quan, đa chiều từ cội nguồn lịch sử, kinh nghiệm quốc tế đến các giải pháp quản lý thực tiễn nhằm giải quyết căn cơ vấn nạn này.

Câu chuyện một cựu hiệu trưởng tại Hà Nội vướng vòng lao lý vì tổ chức dạy thêm đã làm "dậy sóng" dư luận và một lần nữa được đại biểu Quốc hội Phạm Khánh Phong Lan đề cập tại nghị trường Quốc hội vào ngày 10/4 vừa qua...

z7712181358231-0a7ef2e8aa723dcfa12186b28c8e02ef.jpg
Tại phiên thảo luận tổ sáng 10/4 vừa qua, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, đại biểu Quốc hội Phạm Khánh Phong Lan đã chia sẻ một câu chuyện khiến bà rất buồn: một cựu hiệu trưởng tại Hà Nội bị kết án 3 năm tù liên quan đến hoạt động dạy thêm, học thêm...

Hệ thống "giáo dục cái bóng" trên thế giới và Việt Nam

Trong các nghiên cứu giáo dục, dạy thêm thường được ví như "giáo dục cái bóng" (shadow education) bởi nó luôn tồn tại song hành và phụ thuộc vào hệ thống giáo dục chính quy(1). Các lớp học này chủ yếu tập trung vào môn văn hóa để giúp học sinh cải thiện điểm số và chuẩn bị cho thi cử. Đáng nói, đây không phải là hiện tượng cá biệt của riêng Việt Nam.

Tại Nhật Bản, hệ thống cơ sở luyện thi Juku hoạt động cực kỳ mạnh mẽ với hơn 50.000 trường, vượt cả số lượng trường phổ thông chính quy(2).

Hàn Quốc cũng từng ra lệnh cấm hoàn toàn dạy thêm vào năm 1980 nhưng thất bại do nhu cầu quá lớn, hiện đành phải chuyển sang biện pháp hạn chế giờ hoạt động của các trung tâm Hagwon sau 10 giờ tối(3).

Tại Trung Quốc, chính sách "giảm kép" năm 2021 từng làm số lượng trung tâm dạy thêm giảm 96%, nhưng đến năm 2024, các trung tâm này dần tái xuất hiện buộc Bộ Giáo dục phải áp dụng mức phạt lên tới 100.000 NDT với các cơ sở không phép(4.

Ở Indonesia, văn hóa học thêm để đối phó với kỳ thi quốc gia cũng vô cùng phổ biến(5).

Nhìn về Việt Nam, tình trạng học thêm đã manh nha từ thời phong kiến và Pháp thuộc, sau đó gần như bị xóa sạch trong giai đoạn từ 1945 - 1985. Tuy nhiên, hoạt động dạy thêm thực sự bùng nổ từ thời kỳ đổi mới, do sự phát triển kinh tế cộng hưởng cùng áp lực bằng cấp và ganh đua thi cử(6).

Một khảo sát gần đây chỉ ra những con số đáng suy ngẫm: 54,2% học sinh lớp 9 đi học thêm Toán, 38,2% học Ngữ văn; ở bậc THPT, có tới 83,8% học sinh lớp 12 thừa nhận đi học thêm để đạt điểm cao(7). Hệ quả là chi phí học thêm chiếm một tỷ trọng lớn, gây áp lực tài chính nặng nề và khoét sâu sự bất bình đẳng khi các gia đình khá giả có khả năng đầu tư nhiều hơn cho con cái.

Hai mặt của một vấn đề

Hoạt động dạy thêm, học thêm luôn gây ra những tranh cãi chưa có hồi kết vì mang hai mặt đối lập. Về mặt tích cực, nếu tổ chức đúng quy định, việc này giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức, phát triển tư duy, đạt điểm cao trong các kỳ thi và giúp phụ huynh dễ dàng quản lý con em, tránh xa các tệ nạn xã hội.

Thế nhưng, về mặt tiêu cực, việc học thêm quá mức đã tước đoạt thời gian vui chơi, nghỉ ngơi của học sinh, làm thui chột khả năng tự học và tạo ra sự ảo tưởng về sức học thực sự.

Đáng lên án nhất chính là việc một bộ phận giáo viên dùng "chiêu trò" ép buộc học sinh phải đi học thêm để trục lợi cá nhân, trực tiếp làm xấu đi hình ảnh người thầy và làm suy giảm niềm tin của xã hội vào giáo dục.

Lối mở từ Thông tư 19, thử tìm giải pháp căn cơ

Bộ GD&ĐT từng ban hành Thông tư 17/2012 nghiêm cấm dạy thêm với học sinh tiểu học và học 2 buổi/ngày, đi kèm các mức phạt hành chính từ 1 đến 12 triệu đồng theo Nghị định 138/2013/NĐ-CP.

14.jpg
Cô Nguyễn Thị Cẩm Vân (Trường THCS Hà Linh, thuộc xã Hà Linh) cho biết: “Chúng tôi luôn mong muốn có thêm thời gian để kèm cặp, ôn luyện cho học sinh, nhất là với các em cuối cấp. Tuy nhiên, quỹ thời gian cũng như quy định hiện hành còn nhiều hạn chế. Vì vậy, nếu có cơ chế phù hợp, linh hoạt, giáo viên sẽ chủ động hơn trong việc hỗ trợ học sinh, nâng cao hiệu quả ôn tập”.

Ở giai đoạn hiện nay, Thông tư số 19/2026/TT-BGDĐT sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 29/2024/TT-BGDĐT ngày 30/12/2024 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT quy định về dạy thêm, học thêm, chính thức có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, được ban hành với quan điểm cởi mở hơn: không cấm dạy thêm, học thêm chính đáng. Điểm đột phá của quy định mới là phân định rõ ranh giới giữa dạy thêm văn hóa và các hoạt động giáo dục bổ trợ (như STEM, AI, kỹ năng sống), đồng thời trao quyền cho hiệu trưởng giới hạn tổ chức dạy thêm không quá 2 tiết/tuần/môn. Việc thiết lập đường dây nóng ở mọi cấp cũng cho thấy sự kiên quyết trong việc xử lý hành vi ép buộc học sinh.

Dù vậy, từ bài học của Hàn Quốc và Trung Quốc, chúng ta thấy rõ không thể dùng mệnh lệnh hành chính để cấm đoán triệt để dạy thêm. Để giải quyết tận gốc rễ vấn nạn này, cần triển khai đồng bộ các giải pháp căn cơ:

Thứ nhất: Nâng cao chất lượng giáo dục công lập, đầu tư cơ sở vật chất và năng lực giáo viên để học sinh lĩnh hội đủ kiến thức ngay trên lớp.

Thứ hai: Đổi mới triệt để phương thức kiểm tra, đánh giá và thi cử nhằm tháo gỡ áp lực điểm số.

Thứ ba: Khuyến khích học sinh hình thành thói quen tự học, biết tận dụng các nền tảng trực tuyến miễn phí.

Thứ tư: Tạo dựng hành lang pháp lý minh bạch cho các trung tâm tư nhân thông qua mô hình hợp tác công - tư.

Cuối cùng, đẩy mạnh truyền thông, thay đổi nhận thức của phụ huynh để hướng tới một nền giáo dục phát triển toàn diện thay vì chạy đua thành tích.

Suy cho cùng, dạy thêm, học thêm không phải là nguyên nhân của mọi vấn nạn, mà nó là hệ quả tất yếu của áp lực thi cử và sự kỳ vọng quá lớn từ gia đình cũng như nhà trường. Chỉ khi giải quyết được tận gốc rễ những nguyên nhân này, hoạt động dạy thêm, học thêm mới thực sự trở về đúng với giá trị bổ trợ cốt lõi vốn có của nó.

[1, 2, 6, 7] Hồ Thị Hồng Vân (2023), Cơ sở thực tiễn về dạy thêm, học thêm ở Việt Nam và trên thế giới , Tạp chí Khoa học Giáo dục Việt Nam, Tập 19, Số S1.

[3,5]https://tapchigiaoduc.edu.vn/article/88809/222/quan-ly-day-them-hoc-them-kinh-nghiem-quoc-te-thach-thuc-va-giai-phap-cho-giao-duc-viet-nam.

[4] https://www.studocu.vn/vn/document/dai-hoc-kinh-te-quoc-dan/giao-thoa-van-hoa/quan-ly-day-them-o-trung-quoc-quy-dinh-va-thuc-trang-v-a/152433764.

Đọc thêm

Lời tri ân từ trái tim

Lời tri ân từ trái tim

Tôn sư trọng đạo là truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc, ngày nay, nhiều trường học ở Hà Tĩnh đã có những cách làm sáng tạo để lan tỏa và tiếp nối giá trị tốt đẹp ấy.
Đổi mới hoạt động dạy và học, hướng tới xây dựng môi trường giáo dục hiện đại

Đổi mới hoạt động dạy và học, hướng tới xây dựng môi trường giáo dục hiện đại

Sáng 18/11, nhân dịp kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026), đồng chí Phan Thiên Định - Phó Bí Thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh đã đến chúc mừng Sở GD&ĐT. Cùng tham gia có đại diện lãnh đạo Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, HĐND tỉnh, Ủy ban MTTQ tỉnh và một số ngành, đơn vị.
Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy chúc mừng Trường Đại học Hà Tĩnh nhân ngày 20/11

Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy chúc mừng Trường Đại học Hà Tĩnh nhân ngày 20/11

Đồng chí Nguyễn Hồng Lĩnh - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh tin tưởng tập thể Đảng ủy, Ban Giám hiệu Trường Đại học Hà Tĩnh tiếp tục phát huy thành quả mà các thế hệ đi trước đã xây dựng, tạo chuyển biến rõ nét về chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học, đóng góp thiết thực vào sự phát triển của tỉnh.
Đổi mới giáo dục ở Hà Tĩnh (bài 3): Thắp sáng khát vọng tri thức

Đổi mới giáo dục ở Hà Tĩnh (bài 3): Thắp sáng khát vọng tri thức

Gần 2 thập kỷ gắn bó với bục giảng, thầy giáo Nguyễn Như Đức (SN 1983, quê xã Đông Kinh) - Tổ trưởng Tổ Toán, Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh đã cùng đồng nghiệp bồi dưỡng và đồng hành với nhiều thế hệ học sinh chinh phục những đỉnh cao tri thức. Phía sau những tấm huy chương, những giải thưởng là câu chuyện đẹp về tình yêu nghề, sự tận tâm với học trò và những đóng góp bền bỉ trong sự nghiệp bồi dưỡng nhân tài cho quê hương.
Đổi mới giáo dục ở Hà Tĩnh (bài 2): Vẹn nguyên ngọn lửa yêu nghề

Đổi mới giáo dục ở Hà Tĩnh (bài 2): Vẹn nguyên ngọn lửa yêu nghề

Sau 20 năm đảm nhiệm cương vị Phó Hiệu trưởng, thầy giáo Đặng Đình Huấn ở Trường Tiểu học Phan Đình Phùng (xã Kim Hoa) đã chủ động xin chuyển sang làm giáo viên khi trường lớp được sắp xếp lại. Hòa mình vào nhịp đổi thay của ngành giáo dục, thầy đón nhận công việc mới bằng tinh thần học hỏi, sự say mê trong từng giờ dạy và niềm vui giản dị khi được gần gũi, sẻ chia cùng học trò.
Đổi mới giáo dục ở Hà Tĩnh (bài 1): Nâng bước trẻ thơ nơi miền núi

Đổi mới giáo dục ở Hà Tĩnh (bài 1): Nâng bước trẻ thơ nơi miền núi

Gần 20 năm gắn bó với giáo dục mầm non, phần lớn thời gian công tác ở những địa bàn miền núi còn nhiều khó khăn, cô giáo Vũ Thị Oanh (Trường Mầm non Hương Đô) không chỉ tận tụy chăm sóc, nâng niu những năm tháng đầu đời của trẻ mà còn kiên trì đổi mới phương pháp dạy học. Từ tình thương dành cho những đứa trẻ còn nhiều thiệt thòi, cô đã biến khó khăn thành động lực sáng tạo, góp phần mang đến cho học trò vùng miền núi cơ hội phát triển tốt hơn.
Gặp mặt kỷ niệm 35 năm thành lập Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh

Gặp mặt kỷ niệm 35 năm thành lập Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh

Phát huy truyền thống 35 năm thành lập và phát triển, Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh hướng tới mục tiêu trở thành trường chuyên chất lượng cao của khu vực Bắc Trung Bộ, từng bước tiếp cận chuẩn các trường trung học tiên tiến trong khu vực.
Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh: Một mạch nguồn, muôn dòng sáng

Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh: Một mạch nguồn, muôn dòng sáng

Từ những ngày đầu còn nhiều gian khó, khi thầy và trò phải dạy, học trong những phòng mượn tạm, Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh đã từng bước trưởng thành, khẳng định vị thế là địa chỉ giáo dục mũi nhọn của tỉnh. Hành trình 35 năm ấy được viết nên bằng tâm huyết của các thế hệ nhà giáo, khát vọng chinh phục tri thức của học trò và truyền thống hiếu học của quê hương.
Trường Cao đẳng Nguyễn Du góp phần nuôi dưỡng tài năng, trao truyền giá trị văn hóa truyền thống

Trường Cao đẳng Nguyễn Du góp phần nuôi dưỡng tài năng, trao truyền giá trị văn hóa truyền thống

Từ những lớp học còn nhiều thiếu thốn đến cơ sở đào tạo đa ngành hôm nay, Trường Cao đẳng Nguyễn Du đã trải qua 30 năm xây dựng và trưởng thành. Không chỉ đào tạo nguồn nhân lực văn hóa, nghệ thuật, du lịch, ngôi trường còn góp phần nuôi dưỡng tài năng, trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống của quê hương Hà Tĩnh.
Một thập kỷ vun đắp niềm tin, chắp cánh khát vọng

Một thập kỷ vun đắp niềm tin, chắp cánh khát vọng

Từ 40 học sinh trong ngày đầu thành lập đến hơn 1.000 học sinh hôm nay, Trường TH, THCS và THPT – Đại học Hà Tĩnh đã đi qua hành trình 10 năm xây dựng và trưởng thành. Mỗi bước tiến đều in dấu tâm huyết, trách nhiệm của những người gieo chữ, khát vọng vươn lên của các thế hệ học trò và niềm tin bền bỉ của các bậc phụ huynh.
Trường liên cấp vùng biên ở Hà Tĩnh vận hành như thế nào?

Trường liên cấp vùng biên ở Hà Tĩnh vận hành như thế nào?

Sau hơn 2 tháng đi vào hoạt động, hai trường phổ thông nội trú liên cấp tại xã Hương Khê và Sơn Kim 1 (Hà Tĩnh) đang từng bước ổn định nền nếp dạy học, sinh hoạt, đồng thời tiếp tục hoàn thiện các điều kiện để vận hành hiệu quả.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!