Tiếp tục chương trình kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 9/4, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ về 4 dự án luật gồm: Luật Hộ tịch (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý và Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi). Đoàn ĐBQH các tỉnh: Hà Tĩnh, Điện Biên và Vĩnh Long đã đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, sát thực tiễn, góp phần hoàn thiện các dự thảo luật.
Tạo thuận lợi cho người dân trong đăng ký hộ tịch
Thảo luận về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), các đại biểu đề nghị bổ sung quy định miễn hợp pháp hóa lãnh sự đối với giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền của nước láng giềng công chứng hoặc xác nhận khi thực hiện đăng ký hộ tịch tại khu vực biên giới. Xây dựng lộ trình cụ thể trong triển khai đăng ký khai sinh, khai tử theo hướng chủ động, gắn với kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ sở dữ liệu hộ tịch với các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành.
Cần quy định rõ các nội dung cơ bản của thủ tục đăng ký giám hộ, chấm dứt giám hộ, giám sát việc giám hộ; tiếp tục duy trì sổ hộ tịch giấy đối với thủ tục này và yêu cầu người giám hộ trực tiếp có mặt để ký xác nhận khi trả kết quả nhằm bảo đảm điều kiện về năng lực hành vi dân sự. Bổ sung nguyên tắc xử lý đối với trường hợp thông tin hộ tịch thu thập từ nhiều nguồn khác nhau; làm rõ trách nhiệm, phương thức điều chỉnh thông tin của cá nhân trong cơ sở dữ liệu hộ tịch khi phát sinh sai sót trong quá trình số hóa.
Tham gia thảo luận về dự án luật, đại biểu Trần Đình Gia - Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Hà Tĩnh đề nghị quy định rõ, tách bạch khái niệm “thay đổi thông tin hộ tịch” và bổ sung giải thích các thuật ngữ như bản điện tử giấy tờ hộ tịch, thông tin hộ tịch, dữ liệu hộ tịch điện tử; làm rõ nguyên tắc xác nhận tình trạng hôn nhân phải dựa trên dữ liệu hộ tịch đã đăng ký. Cần đánh giá năng lực cấp xã khi phân cấp toàn bộ thẩm quyền đăng ký hộ tịch, bổ sung lộ trình bồi dưỡng nghiệp vụ và cơ chế hỗ trợ từ cơ quan chuyên môn; quy định cụ thể hình thức ủy quyền và trách nhiệm liên đới.
Đại biểu cũng kiến nghị bổ sung thời hạn phối hợp, điều chỉnh thông tin giữa các cơ quan để bảo đảm thống nhất dữ liệu; hoàn thiện điều kiện, quy trình và trách nhiệm trong đăng ký khai sinh, khai tử theo phương thức chủ động; đồng thời sửa quy định về đăng ký khai tử theo hướng không phụ thuộc việc đưa thi hài, tro cốt về nước, bảo đảm phù hợp thực tiễn và thống nhất với pháp luật dân sự.
Đẩy mạnh công chứng điện tử, bảo đảm tính đồng bộ
Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, các đại biểu đề nghị hoàn thiện quy định về tiêu chí xác định các giao dịch phải công chứng theo hướng rõ ràng, khái quát, tránh chồng chéo với các luật chuyên ngành; làm rõ quy định về công chứng điện tử, công chứng trực tuyến nhằm thúc đẩy chuyển đổi số, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp khi thực hiện các giao dịch.
Bên cạnh đó, cần quy định cụ thể trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng trong trường hợp làm mất, hư hỏng bản gốc văn bản công chứng và trách nhiệm bồi thường thiệt hại liên quan.
Các đại biểu đoàn Hà Tĩnh đề nghị làm rõ cơ chế kiểm tra, giám sát của Bộ Tư pháp khi phân cấp thẩm quyền bổ nhiệm công chứng viên cho địa phương; quy định chặt chẽ việc giao nhiệm vụ chứng thực cho tổ chức hành nghề công chứng, tránh chuyển giao tràn lan chức năng của cấp xã; bổ sung cơ chế kiểm soát việc khai thác dữ liệu trong công chứng, bảo đảm tính chính xác, cho phép yêu cầu xuất trình bản chính khi cần thiết. Đồng thời đề nghị không quy định bắt buộc công chứng đối với hợp đồng đặt cọc liên quan đến bất động sản và hoàn thiện quy định về ký, điểm chỉ theo hướng tăng cường tính xác thực, phòng ngừa rủi ro pháp lý.
Mở rộng đối tượng, nâng cao chất lượng trợ giúp pháp lý
Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, các đại biểu đề nghị mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý, nhất là đối với người dân tộc thiểu số ở vùng khó khăn, hộ nghèo, cận nghèo và các đối tượng yếu thế. Tiếp tục hoàn thiện lộ trình đổi mới mô hình trợ giúp pháp lý theo hướng Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong xây dựng chính sách, đặt hàng và kiểm soát chất lượng; hoạt động cung cấp dịch vụ từng bước chuyển sang cho các tổ chức dịch vụ pháp lý thực hiện.
Các ý kiến cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển đội ngũ trợ giúp viên pháp lý, cộng tác viên cả về số lượng và chất lượng; có cơ chế ưu tiên đối với vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, đồng thời bảo đảm nguồn lực để tránh quá tải cho hệ thống trợ giúp pháp lý.
Các đại biểu đoàn Hà Tĩnh đề nghị bổ sung tiêu chí xác định đối tượng theo hướng khai thác, liên thông dữ liệu dân cư và an sinh xã hội. Quy định chặt chẽ tiêu chí thành lập chi nhánh trung tâm trợ giúp pháp lý; hoàn thiện quy định về bổ nhiệm, cấp thẻ, đánh giá chất lượng trợ giúp viên, mở rộng đối tượng công chức làm cộng tác viên.
Hoàn thiện cơ chế bảo đảm quyền tiếp cận thông tin
Thảo luận về dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), các đại biểu đề nghị quy định rõ đơn vị đầu mối cung cấp thông tin ở cấp tỉnh, cấp xã nhằm tạo thuận lợi cho người dân, đồng thời bảo đảm tính thống nhất trong tổ chức thực hiện. Bổ sung quy định về chủ thể giám sát việc bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân; tiếp tục rà soát, hoàn thiện danh mục thông tin không được tiếp cận và thông tin được tiếp cận có điều kiện.
Đồng thời, các đại biểu cho rằng cần rà soát, bổ sung quy định về các thông tin bắt buộc phải công khai trên nền tảng số; hoàn thiện các quy định liên quan đến phạm vi thông tin được tiếp cận và không được tiếp cận, nhằm bảo đảm tính minh bạch, đồng bộ và khả thi trong triển khai thực hiện.
Các đại biểu đề nghị bổ sung yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân trong quá trình cung cấp thông tin trên môi trường số; làm rõ phạm vi, giới hạn quyền tiếp cận thông tin, tránh tuyệt đối hóa quyền; cụ thể hóa các tiêu chí xác định thông tin không được tiếp cận và thông tin được tiếp cận có điều kiện nhằm bảo đảm áp dụng thống nhất, minh bạch.
