Những năm gần đây, dưới tác động của biến đổi khí hậu, trên địa bàn Hà Tĩnh, thiên tai ngày càng diễn biến cực đoan, khó lường. Theo thông tin từ Đài Khí tượng thủy văn Hà Tĩnh, các đợt mưa lớn diện rộng với cường suất cao trong thời gian ngắn có xu hướng gia tăng; nhiều trận mưa có lượng phổ biến từ 200-400 mm, thậm chí có nơi trên 500 mm chỉ trong vòng 1-2 ngày.
Bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến khu vực cũng ngày càng phức tạp, quỹ đạo khó lường, cường độ thay đổi nhanh. Với lĩnh vực phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết như sản xuất nông nghiệp, thực tế đó càng đặt ra yêu cầu cần phải chủ động các giải pháp để hạn chế những thiệt hại có thể xảy ra.
Vụ hè thu năm 2026, do có nhiều diện tích sản xuất nằm ngoài đê La Giang, xã Đức Thọ sản xuất khoảng 810 ha lúa, trong đó hơn 560 ha được triển khai gieo cấy theo trà hè thu “chạy lụt” (chiếm khoảng 70%). Để vụ sản xuất này “về đích” an toàn, cùng với việc địa phương bố trí thời vụ, cơ cấu giống phù hợp, bà con nông dân tích cực bám đồng, tuân thủ quy trình từ gieo cấy, chăm sóc đến tranh thủ thu hoạch nhanh, gọn khi lúa vừa độ chín.
Chị Trần Thị Thu (thôn Đức Lập) cho biết: “Gia đình tôi gieo cấy 5 sào, toàn bộ đều sử dụng giống BT09 bởi thời gian sinh trưởng 80-90 ngày, phù hợp với vùng có nguy cơ ngập lụt. Vụ này, khi lúa chín khoảng 85-90%, gia đình đã chủ động thu hoạch, cố gắng đưa lúa về nhà trước những đợt mưa lớn cuối vụ”.
“Xanh nhà hơn già đồng”, “sớm một ngày hay một điều” - những kinh nghiệm được bà con nông dân Hà Tĩnh truyền lại qua nhiều mùa vụ càng trở nên ý nghĩa trước những diễn biến khó lường của thời tiết. Sau nhiều tháng gieo cấy, chăm sóc, sự chủ động ấy giúp giữ trọn hơn thành quả mùa vụ trước mưa bão. Nhờ đó, đến nay, toàn tỉnh đã cơ bản hoàn thành thu hoạch hơn 43.400 ha lúa hè thu, bảo đảm tiến độ theo kế hoạch đề ra của UBND tỉnh.
Nếu như trên đồng ruộng, sự chủ động được tính bằng từng ngày đưa lúa về nhà thì tại các vùng nuôi trồng thủy sản, người dân chuẩn bị từ sớm các phương án bảo vệ ao nuôi, lồng bè và tài sản trước nguy cơ mưa lớn, ngập lụt.
Ông Nguyễn Phi Hùng - đại diện Công ty CP Thủy sản Long Vân (thôn Thạch Bắc, xã Mai Phụ) cho hay: “Đơn vị hiện nuôi hơn 20 ha tôm thẻ chân trắng, trong đó khoảng 8 ha đã đạt trọng lượng từ 50-55 con/kg và bắt đầu thu tỉa, xuất bán. Ngoài ra, chúng tôi đã sớm triển khai các phương án bảo vệ vùng nuôi như trang bị thêm máy phát điện đề phòng sự cố mất điện; gia cố, xử lý những điểm có nguy cơ mất an toàn; tăng lượng vật tư dự trữ như khoáng chất, men vi sinh, vôi bột... để sẵn sàng xử lý môi trường ao nuôi khi thời tiết bất lợi”.
Theo Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh, toàn tỉnh hiện có hơn 5.550 ha nuôi trồng thủy sản. Trong đó, diện tích nuôi nước ngọt hơn 3.600 ha, tập trung chủ yếu tại các xã Can Lộc, Đức Quang, Đức Đồng, Đông Kinh...; diện tích nuôi mặn lợ hơn 1.500 ha, tập trung tại các địa phương như: Trần Phú, Đan Hải, Thạch Hà, Mai Phụ, Hải Ninh, Kỳ Khang...; diện tích nuôi nhuyễn thể trên 350 ha, tập trung chủ yếu ở xã Mai Phụ, Thạch Khê...
Với diện tích nuôi lớn, phân bố ở nhiều vùng khác nhau, nguy cơ thiệt hại do mưa bão, ngập lụt luôn thường trực. Vì vậy, cùng với sự chuẩn bị của người nuôi, ngành chuyên môn và chính quyền địa phương đang tăng cường rà soát, hướng dẫn thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn.
Bà Nguyễn Thị Hoài Thúy - Trưởng phòng Quản lý nuôi trồng thủy sản, Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh cho biết: “Trước diễn biến ngày càng khó lường của thời tiết, chi cục đã ban hành các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn các địa phương rà soát từng vùng nuôi, thường xuyên theo dõi diễn biến thời tiết, nguồn nước và các chỉ tiêu môi trường để kịp thời cảnh báo, hướng dẫn người dân có biện pháp ứng phó phù hợp.
Đối với các vùng có nguy cơ chịu ảnh hưởng của mưa lớn, ngập lụt, người nuôi cần gia cố bờ ao, hệ thống cấp thoát nước, lồng bè; kiểm tra hệ thống neo buộc và chuẩn bị đầy đủ vật tư, thiết bị dự phòng. Đặc biệt, với những diện tích thủy sản đã đạt kích cỡ thương phẩm, cần chủ động thu hoạch sớm để hạn chế rủi ro khi mưa bão xảy ra”.
Với người trồng cam trên toàn tỉnh, chỉ còn gần một tháng nữa là bắt đầu bước vào vụ thu hoạch tập trung trên diện tích hơn 6.000 ha. Những cành cam trĩu quả sau gần một năm vun trồng mang theo nhiều kỳ vọng, nhưng cũng khiến bà con thêm thấp thỏm trước nguy cơ mưa lớn, gió mạnh có thể ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng quả.
Anh Phan Văn Thanh - chủ vườn cam Thanh Hiền (thôn Thượng Lộc, xã Đồng Lộc) cho biết: “Vườn cam rộng khoảng 3 ha với hơn 400 gốc, dự kiến sản lượng hàng chục tấn. Cam đã gần đến ngày thu hoạch nên nếu gặp mưa bão thì thiệt hại sẽ rất lớn. Chúng tôi đã dùng các loại cọc tre, gỗ để chằng néo những cây sai quả; tỉa bớt cành yếu, khơi thông rãnh thoát nước, thường xuyên kiểm tra vườn để kịp thời xử lý khi có mưa lớn, gió mạnh”.
Trên địa bàn xã Mai Hoa hiện có gần 420 ha cam, trong đó hơn 400 ha đang trong thời kỳ cho quả. Khi mùa thu hoạch đang đến gần, việc bảo vệ vườn cam trước mùa mưa bão cũng được người trồng và chính quyền địa phương đặc biệt quan tâm.
Ông Võ Đình Thông - Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Mai Hoa cho biết: “Còn khoảng 1 tháng nữa là vùng cam của địa phương sẽ bước vào vụ thu hoạch. Để hạn chế thấp nhất tình trạng rụng quả, đổ gãy do mưa lớn, phòng đã tập trung hướng dẫn người dân đào rãnh tiêu nước, dùng cọc tre, dây để chống đỡ cây; sử dụng túi bọc, lưới bảo vệ quả. Đồng thời, sau khi mưa dứt, người dân cần thường xuyên kiểm tra vườn để kịp thời phát hiện, phòng trừ các loại sâu bệnh phát sinh, nhất là bệnh thối quả do nấm Phytophthora, hạn chế tình trạng rụng quả”.
Thiên tai ngày càng khó lường, nhưng những thiệt hại có thể được hạn chế khi người sản xuất không ở thế bị động. Từ kinh nghiệm tích lũy qua nhiều mùa vụ đến những phương án được tính toán từ sớm, sự chủ động ngày càng được người dân Hà Tĩnh chú trọng trong quá trình sản xuất. Đó là cách để bảo vệ thành quả lao động, giảm thiểu tổn thất trước những ảnh hưởng của mùa mưa bão.
