Lái xe buồn ngủ là một vấn đề nghiêm trọng nhưng thường khó thống kê chính xác. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC) của Mỹ từng tiến hành khảo sát và ghi nhận cứ 25 người trưởng thành thì có 1 người thừa nhận đã từng ngủ gật khi đang lái xe.
Đáng chú ý, nghiên cứu của Quỹ An toàn giao thông AAA công bố năm 2024 ước tính 17,6% số vụ tai nạn chết người tại Mỹ giai đoạn 2017-2021 có liên quan đến tài xế buồn ngủ, với khoảng 29.834 người thiệt mạng trong các vụ tai nạn này.
Trong bối cảnh các hệ thống hỗ trợ lái tiên tiến ADAS ngày càng phổ biến, hệ thống phát hiện mệt mỏi, buồn ngủ của tài xế không còn đơn thuần là một tính năng tiện nghi mà đang trở thành một trong những tính năng an toàn chủ động quan trọng trên ô tô hiện đại.
Tuy nhiên, công nghệ này không thay người lái điều khiển xe mà chủ yếu theo dõi trạng thái của tài xế, phát hiện dấu hiệu mất tập trung hoặc buồn ngủ và sau đó đưa ra cảnh báo.
Xe phát hiện tài xế mệt mỏi, buồn ngủ bằng cách nào?
Ở những hệ thống cơ bản, ô tô có thể nhận biết sự thay đổi trong cách tài xế điều khiển xe. Cảm biến góc lái theo dõi các chuyển động vô-lăng, trong khi hệ thống hỗ trợ giữ làn đường có thể ghi nhận việc xe liên tục chệch khỏi quỹ đạo.
Bosch cho biết hệ thống phát hiện tình trạng tài xế buồn ngủ của hãng sẽ phân tích khoảng 70 tín hiệu khác nhau. Trong đó có chuyển động vô-lăng, thời gian lái xe, việc sử dụng đèn báo rẽ và thời điểm trong ngày. Khi phát hiện những thay đổi bất thường, xe có thể đưa ra cảnh báo yêu cầu tài xế nghỉ ngơi.
Cách tiếp cận này giống như việc chiếc xe xây dựng một "mẫu hành vi" của người lái. Chẳng hạn, khi tài xế bắt đầu mệt, các thao tác điều khiển có thể trở nên chậm hơn, ít ổn định hoặc xuất hiện những cú đánh lái nhỏ và nhanh nhằm đưa xe trở lại đúng làn.
Đối với các dòng xe cao cấp hơn, hệ thống này còn sử dụng camera giám sát người lái (Driver Monitoring System - DMS) đặt phía trước tài xế. Camera có thể theo dõi hướng nhìn, trạng thái mí mắt, tư thế đầu, đồng thời kết hợp dữ liệu với xung quanh và hành vi của người lái xe để nhận ra chính xác hơn dấu hiệu cho thấy tài xế đang mất tập trung hay mệt mỏi.
Một trong những chỉ số được sử dụng trong nghiên cứu về buồn ngủ là PERCLOS, tức tỷ lệ thời gian mắt ở trạng thái nhắm trong một khoảng thời gian nhất định. Khi thời gian nhắm mắt kéo dài hoặc xuất hiện nhiều lần, hệ thống có thể xác định nguy cơ tài xế đang buồn ngủ.
Euro NCAP hiện cũng đánh giá khả năng giám sát tài xế đối với các trạng thái như mất tập trung, buồn ngủ, ngủ gật trong thời gian rất ngắn và ngủ hoàn toàn. Từ năm 2026, chương trình này chỉ chấm điểm đối với hệ thống giám sát trực tiếp hoặc kết hợp trực tiếp với gián tiếp.
Xe có thể tự dừng khi tài xế ngủ gật?
Hiện nay, hệ thống phát hiện tài xế mệt mỏi, buồn ngủ chủ yếu là đưa ra những cảnh báo, thay vì hoàn toàn ngăn tài xế tiếp tục lái. Cảnh báo có thể dưới dạng âm thanh, biểu tượng trên bảng đồng hồ hoặc rung vô-lăng, tùy từng mẫu xe.
Một số hệ thống còn có thể kết hợp dữ liệu hành trình để khuyến nghị tài xế nghỉ ngơi. Tuy nhiên, người lái vẫn phải chịu trách nhiệm chính. Việc mở cửa sổ lưu thông không khí, bật nhạc lớn hay uống cà phê không thể thay thế cho một giấc ngủ hoặc thời gian nghỉ cần thiết.
Đây cũng là lý do các hệ thống ADAS, dù ngày càng thông minh, vẫn không thể biến ô tô thành phương tiện tự lái hoàn toàn. Công nghệ có thể phát hiện nguy cơ, nhưng giải pháp an toàn nhất khi tài xế thực sự buồn ngủ vẫn là tấp xe vào nơi an toàn và nghỉ ngơi.
