Cách đây hơn 1 tháng, trên đường đi làm ruộng, chị Biện Thị Nhung (cùng ở xã Mai Phụ) thấy một cá thể rùa sa nhân nặng khoảng 0,5 kg, thuộc nhóm nguy cấp, quý hiếm đi lạc nên đã đưa về nhà. Chị Nhung phải bỏ tạm rùa vào xô nhựa để chờ các lực lượng chức năng đến bàn giao.
Chị Nhung chia sẻ: “Trong quá trình chờ Công an xã Mai Phụ và Hạt Kiểm lâm Thạch Hà đến nhận bàn giao rùa, tôi rất lúng túng. Mấy ngày giữ rùa trong nhà, tôi không biết nên cho ăn gì, để ở đâu cho an toàn, chỉ sợ sơ suất khiến con vật bị ảnh hưởng sức khỏe”.
Sau khi tiếp nhận động vật hoang dã để tái thả về tự nhiên, lực lượng kiểm lâm và chính quyền địa phương cũng đối mặt với nhiều khó khăn. Vì địa bàn rộng, lực lượng mỏng, phương tiện hạn chế nên Vườn Quốc gia Vũ Quang - đơn vị chủ chốt trong công tác chăm sóc, cứu hộ động vật hoang dã khó đến tiếp nhận kịp thời. Trong khi đó, các địa phương, hạt kiểm lâm thiếu cơ sở nuôi nhốt chuyên dụng, trang thiết bị, nhân lực và kinh phí nên tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, nhất là với cá thể bị thương, suy kiệt hoặc cần chăm sóc đặc thù.
Ông Nguyễn Huy Tâm – kiểm lâm viên, Hạt Kiểm lâm Thạch Hà cho biết: “Do cơ sở cứu hộ ở xa, việc tiếp nhận cấp bách nên nhiều trường hợp chúng tôi phải gửi động vật tại các cơ sở nuôi động vật hoang dã được cấp phép trên địa bàn. Tuy nhiên, điều kiện chuồng trại, nguồn thức ăn và môi trường chưa bảo đảm khiến sức khỏe của các cá thể động vật được giao nộp bị ảnh hưởng, thậm chí đe dọa sự sống. Trước thực trạng này, chúng tôi mong các cấp, ngành quan tâm đầu tư kinh phí, trang thiết bị, phương tiện và nhân lực cho Vườn Quốc gia Vũ Quang để đơn vị có thể tiếp nhận động vật kịp thời, đúng quy trình, an toàn”.
Hà Tĩnh hiện có một số đơn vị bảo tồn, chủ rừng nhà nước có chức năng cứu hộ, tiếp nhận, chăm sóc và tái thả động vật hoang dã về tự nhiên. Tuy nhiên, Vườn Quốc gia Vũ Quang vẫn là đơn vị thực hiện chủ yếu. Bình quân mỗi năm, Trạm Cứu hộ và Phát triển sinh vật của Vườn Quốc gia Vũ Quang tiếp nhận khoảng 90 - 170 cá thể động vật hoang dã để chăm sóc, phục hồi trước khi tái thả. Hiện nay, trạm có gần 90 cá thể khỉ, vượn, kỳ đà, trăn, rùa, chim… đang được bảo vệ, theo dõi, trong đó có nhiều loài quý hiếm, nguy cấp.
Dù giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác cứu hộ, bảo tồn động vật hoang dã, Vườn Quốc gia Vũ Quang vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Hệ thống chuồng trại đã cũ, diện tích chật hẹp, chỉ khoảng 400 m² và nằm cạnh khu nhà văn phòng. Phần lớn lồng nuôi được tài trợ từ các dự án phi chính phủ, song nhiều lồng đã xuống cấp, chỉ đáp ứng khoảng 50-70% yêu cầu; có thời điểm, số lượng cá thể cứu hộ vượt quá khả năng tiếp nhận.
Bên cạnh đó, nhân lực tại Trạm Cứu hộ và Phát triển sinh vật còn mỏng, cán bộ chủ yếu kiêm nhiệm, thiếu chuyên môn sâu về thú y và kỹ năng cứu hộ chuyên biệt. Hằng ngày, chỉ có một người trực tiếp chăm sóc toàn bộ số động vật được tiếp nhận. Kinh phí phục vụ mua thuốc, thức ăn và đi lại cũng còn thiếu hụt, ảnh hưởng đến hiệu quả cứu hộ, chăm sóc và bảo tồn động vật hoang dã.
Ông Nguyễn Việt Hùng – Trưởng phòng Khoa học và Hợp tác quốc tế, Vườn Quốc gia Vũ Quang cho biết: “Số lượng động vật cần cứu hộ ngày càng tăng, yêu cầu chăm sóc, bảo vệ ngày càng cao, trong khi cơ sở vật chất, nhân lực và kinh phí hiện có chưa đáp ứng được yêu cầu. Vì vậy, đơn vị đang nỗ lực lồng ghép, huy động nguồn lực từ các chương trình, dự án của tổ chức phi chính phủ; tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho cán bộ; phối hợp với các sở, ngành từng bước xây dựng khu cứu hộ tại địa điểm mới, có diện tích rộng rãi, điều kiện phù hợp hơn. Đồng thời, chúng tôi kiến nghị các cấp, ngành quan tâm bố trí thêm kinh phí, đầu tư trang thiết bị để nâng cao hiệu quả công tác cứu hộ, chăm sóc và bảo tồn động vật hoang dã”.
