Bầu cử ĐBQH khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 là sự kiện chính trị lớn, có ý nghĩa quan trọng đối với cả nước và từng địa phương; được tổ chức vào thời điểm đất nước đã tiến hành công cuộc đổi mới gần 40 năm. Bên cạnh đó, cuộc cách mạng tổ chức bộ máy và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp đã tạo hành trang mới, khí thế mới để lựa chọn đại biểu đủ đức, đủ tài.
Chính vì vậy, hành lang pháp lý cho sự kiện trọng đại này ngày càng được hoàn thiện; đảm bảo cuộc bầu cử diễn ra an toàn, tiết kiệm, dân chủ, đúng pháp luật. Ngay sau khi Hội đồng bầu cử Quốc gia được thành lập, Quốc hội, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đã ban hành các nghị quyết, chỉ thị... để hướng dẫn.
Ngày 23/9, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 293/NQ-CP về dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội hướng dẫn việc xác định dự kiến cơ cấu, thành phần và phân bổ số lượng người được giới thiệu ứng cử đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Theo nghị quyết này, Chính phủ thống nhất thông qua dự thảo tờ trình của Chính phủ gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc ban hành hướng dẫn người được giới thiệu ứng cử đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031.
Ông Trần Văn Hương - Phó Chủ tịch UBND xã Đông Kinh cho hay: "Mọi văn bản, hướng dẫn mới nhất của Trung ương đều được chúng tôi theo dõi, cập nhật kịp thời. Để chuẩn bị tốt cho cuộc bầu cử lần này, UBND sẽ phát huy tinh thần trách nhiệm cao, phối hợp với Thường trực HĐND, Ban Thường trực Uỷ ban MTTQ cùng cấp, các tổ chức phụ trách bầu cử để tổ chức đúng tiến độ, phần việc đề ra. Bên cạnh đó, chúng tôi sẽ tiếp tục rà soát, chuẩn bị chu đáo cơ sở vật chất để phục vụ ngày hội bỏ phiếu".
Vào ngày 18/9, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành Chỉ thị số 28/CT-TTg về tổ chức cuộc bầu cử ĐBQH khoá XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 để xác định rõ trách nhiệm, nhiệm vụ cụ thể của các bộ, ngành, địa phương.
Theo Phó Chánh Thanh tra tỉnh Kiều Ngọc Tuấn: "Thời gian tới, Thanh tra tỉnh sẽ chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan hướng dẫn việc kê khai tài sản đối với người được giới thiệu ứng cử ĐBQH và đại biểu HĐND các cấp theo đúng quy định; tổ chức xác minh kịp thời việc kê khai tài sản, thu nhập đối với người ứng cử khi cấp có thẩm quyền có yêu cầu; đồng thời, phối hợp với các ngành, địa phương tập trung giải quyết kịp thời, đúng pháp luật các khiếu nại, tố cáo của công dân trước, trong và sau cuộc bầu cử".
Trước đó, hàng loạt văn bản pháp lý đã được thông qua như: Luật Tổ chức chính quyền địa phương (Luật số 72/QH15/2025); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND; Nghị quyết số 211/2025/QH15 về việc thành lập Hội đồng bầu cử Quốc gia; Hướng dẫn số 36 - HD/BTCTW... nhằm phục vụ công tác bầu cử trong năm 2026.
Cuộc bầu cử ĐBQH và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 là lần bỏ phiếu đầu tiên khi đất nước bước vào kỷ nguyên mới với sự sắp xếp, tổ chức lại bộ máy. Do vậy, các điểm mới của cuộc bầu cử lần này được các cấp, ngành đặc biệt quan tâm.
Bà Lê Hồng Hạnh - Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Nam Hồng Lĩnh, Chủ tịch Hội LHPN phường cho hay: "Theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, số lượng đại biểu HĐND cấp xã được xác định theo từng loại xã, phường, thị trấn và dựa trên số dân. Cụ thể, đối với xã, phường, thị trấn có dưới 4.000 dân (trừ các xã miền núi, vùng cao, hải đảo) số đại biểu là 25 người. Với các xã, thị trấn khác, số lượng đại biểu sẽ tăng lên dựa trên quy định về mật độ dân số. Hiện nay, theo Điều 30 Luật số 72/2025/QH15 Tổ chức chính quyền địa phương, số lượng đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 không quá 30 đại biểu. Số lượng đại biểu tuỳ thuộc vào quy mô dân số".
Ông Nguyễn Thanh Hùng - Trưởng phòng Xây dựng chính quyền và Tổ chức biên chế (Sở Nội vụ) trao đổi: "Sở Nội vụ là cơ quan thường trực, chịu trách nhiệm trong việc tham mưu cấp có thẩm quyền thực hiện công tác bầu cử theo quy định của pháp luật. So với trước đây, cuộc bầu cử được tiến hành trong bối cảnh đất nước ta vừa chuyển từ mô hình chính quyền địa phương 3 cấp sang 2 cấp. Do vậy, nhiều quy định, điểm mới có điều chỉnh, thay đổi. Hiện tại, chúng tôi đang nghiên cứu để xây dựng kế hoạch tổ chức cuộc bầu cử trên cơ sở rà soát kỹ các quy định nhằm hướng dẫn cụ thể, chi tiết, tạo thuận lợi cho các cơ quan, đơn vị, địa phương thực hiện tốt".
