Vũ khí uy lực Delta
Những màn hình hiển thị trực tiếp cảnh quay từ thiết bị bay không người lái (UAV) trên chiến trường nhấp nháy các khung hình mã hóa theo màu sắc: màu xanh lá cây dành cho khí tài của Nga, màu xanh dương đại diện cho lực lượng Ukraine, và màu cam khi khó phân biệt giữa phe ta và phe địch. Sau đó, một khung hình lóe lên màu đỏ, báo hiệu một binh sĩ Nga đang chạy.
Các binh sĩ Ukraine đang theo dõi từ một trạm chỉ huy ngầm ở mặt trận phía đông lập tức hành động. Một sĩ quan trực ban nhập tọa độ của binh sĩ Nga vào máy tính. Thao tác này tự động gắn một dấu hiệu hình thoi lên bản đồ chiến trường trực tuyến, hiển thị cho tất cả các đơn vị ở khu vực lân cận cùng thấy. Chỉ sau vài phút, 3 UAV tấn công đã cất cánh và áp sát.
UAV đầu tiên bắn trượt. Tuy nhiên, sĩ quan trực ban, thuộc Trung đoàn Tấn công Độc lập số 1 của Ukraine, đã gửi vị trí đòn đánh và đoạn video về cuộc tấn công cho các đội UAV thuộc hai đơn vị khác để họ tiếp tục nhắm mục tiêu đối phương.
Trình tự phát hiện - theo dõi - tấn công này đều phụ thuộc vào một phần mềm do Ukraine phát triển có tên là Delta.
Phần mềm thu thập các luồng thông tin tình báo chiến trường, bao gồm các nguồn cấp video từ UAV, dữ liệu chặn-thu vô tuyến và ảnh vệ tinh vào một nền tảng duy nhất giúp phát hiện mục tiêu.
Sau đó, hệ thống phân phối các mục tiêu này đến hàng nghìn UAV trinh sát và tấn công đang hoạt động liên tục 24/7. Điều này góp phần tạo ra một "vùng tiêu diệt" rộng hàng km, nơi bất kỳ chuyển động nào cũng có thể bị phát hiện và tập kích chỉ trong vòng vài giây.
"Hệ thần kinh" của đội quân UAV
Đại tá Artem Martynenko, người giám sát việc phát triển phần mềm cho Bộ Quốc phòng Ukraine, gọi Delta là "hệ thần kinh" của đội quân UAV vốn đã khiến đà tiến quân của Nga gần như khựng lại hoàn toàn.
Giới quân sự phương Tây đã bắt đầu chú ý đến điều này. Bộ trưởng Lục quân Mỹ Daniel Driscoll đánh giá phần mềm này là "hoàn toàn đáng kinh ngạc".
Hệ thống quản lý chiến trường của Delta "tích hợp hoàn toàn từng UAV, từng cảm biến và từng nền tảng hỏa lực vào chỉ một mạng lưới duy nhất. Hệ thống của Mỹ chưa làm được điều đó", ông Driscoll phát biểu trước Thượng viện Mỹ vào tháng 5.
Các lực lượng NATO đã nhận thức rõ khoảng cách đó vào năm ngoái trong một cuộc tập trận ở Estonia khi các đơn vị UAV Ukraine đã đánh bại các đội hình của liên minh trong môi trường mô phỏng.
Giới chuyên gia nhận định phần mềm như Delta là ranh giới tiếp theo của chiến tranh hiện đại. Khi chiến trường đã tràn ngập drone, chiến thắng ít phụ thuộc vào số lượng được triển khai mà phụ thuộc nhiều hơn vào tốc độ đưa chúng tấn công.
Kiev và Moscow đang đua nhau xây dựng hệ thống tốt nhất, trong đó cả hai bên đều tìm đến trí tuệ nhân tạo để giành lợi thế.
Nguồn gốc của Delta đã có từ hơn một thập niên trước. Vào năm 2014, một nhóm tình nguyện viên Ukraine chiến đấu chống lại các lực lượng ly khai ở miền Đông Ukraine đã thử nghiệm UAV trinh sát. Mục tiêu là cải thiện việc định hướng mục tiêu cho pháo binh và thay thế các công cụ cổ điển như ống nhòm.
Tuy nhiên, dữ liệu do UAV thu thập chuyển đi quá chậm. Việc truyền thông tin tình báo đến các đơn vị pháo binh phải trải qua một chuỗi các cuộc gọi vô tuyến.
Nhóm đã tạo ra Delta để khắc phục vấn đề trên. NATO đã tài trợ cho nỗ lực này với hy vọng định hướng Ukraine theo học thuyết của chính liên minh về phối hợp lực lượng nhanh chóng trên chiến trường.
Mặc dù vậy, trong nhiều năm, quân đội Ukraine đã phần lớn phản đối việc áp dụng Delta do vẫn phụ thuộc bản đồ giấy và máy phát vô tuyến.
Khi xung đột toàn diện nổ ra, các đoàn xe của lực lượng Nga lao về phía thủ đô Kiev, quân đội Ukraine đã đề nghị ông Yaroslav Honchar, đồng sáng lập nhóm tình nguyện, giúp tìm ra các điểm yếu của phía Nga.
Ông đã sử dụng Delta để biến một luồng thông tin tình báo dồn dập, bao gồm cả nguồn tin từ những người dân thường quan sát xe tăng lăn bánh qua nhà họ, thành một bức tranh theo thời gian thực về đà tiến quân của Moscow. Chỉ trong vài ngày, các lực lượng phản công của Ukraine đã tấn công vào các điểm yếu hơn, buộc quân đội Nga phải rút lui.
Delta đã cho thấy một góc nhìn sắc bén hơn trên chiến trường có thể giúp đẩy lùi một lực lượng lớn hơn nhiều như thế nào. Từ đó, hệ thống đã lan rộng ra, trở thành hệ thống quản lý chiến trường thống nhất của Ukraine vào mùa hè năm ngoái.
Ukraine đã và đang huấn luyện các công cụ phát hiện mục tiêu bằng AI trên hàng triệu giờ video chiến trường thu thập được từ UAV. Các quan chức cho biết họ muốn nhúng AI vào toàn bộ Delta để giúp các chỉ huy ra quyết định nhanh hơn dựa trên dữ liệu.
