Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 14/9 thông báo cách chức tổng công tố Ruslan Kravchenko, giữa lúc quan chức này bị điều tra với cáo buộc bảo kê các trung tâm lừa đảo qua điện thoại, nơi đã "rửa những khoản tiền khổng lồ". Ông kêu gọi quốc hội sớm thông qua quyết định.
"Nếu ông ấy cho rằng đây là quyết định mang động cơ chính trị thì cứ coi là như vậy", ông Zelensky viết trên Telegram.
Kravchenko nộp đơn từ chức hôm 7/9, sau khi Cục Chống tham nhũng Quốc gia Ukraine (NABU) và Văn phòng Công tố viên Chống tham nhũng Đặc biệt (SAPO) khám xét Văn phòng Tổng công tố. Ông bác bỏ các cáo buộc, cho biết mình đang ở nước ngoài và đã khởi kiện lãnh đạo NABU Semen Kryvonos.
Một nghị sĩ đảng Đầy tớ của Nhân dân cầm quyền cho rằng ông Kravchenko "đang trả đũa", tìm cách "làm suy yếu NABU và phá hoại niềm tin của công chúng đối với cơ quan này". Theo Kyiv Independent, diễn biến này có thể đẩy Ukraine vào một cuộc khủng hoảng chính trị, nếu đây là bước đầu trong một nỗ lực công kích nhằm vào các cơ quan chống tham nhũng.
Một trong những cáo buộc ông Kravchenko đưa ra với ông Kryvonos là lãnh đạo NABU đã sử dụng các giấy tờ giả về quan hệ cha con tại tòa để tránh bị xử phạt trong một vụ án hối lộ năm 2007. Khi đó, ông Kryvonos bị cáo buộc mua phiếu trong một cuộc bầu cử địa phương.
Ông Kryvonos còn bị cáo buộc chấp thuận phân bổ trái phép một khu đất để đổi lấy khoản hối lộ 72.000 USD năm 2014. Theo Văn phòng Tổng công tố, sự việc này bị phát hiện trước khi việc phân bổ đất được hoàn tất.
Kravchenko nói đã gửi thông báo cho Kryvonos qua đường bưu điện, nhưng lãnh đạo NABU cho biết ông chưa nhận được tài liệu nào, đồng thời gọi những cáo buộc này là "bịa đặt".
Tổng công tố Ukraine còn đệ đơn kiện "một trợ lý thân cận" của lãnh đạo SAPO Oleksandr Klymenko nghi đã hối lộ thẩm phán Tòa án Chống tham nhũng Cấp cao và giúp người có nguy cơ bị gọi nhập ngũ tránh nghĩa vụ quân sự. Truyền thông Ukraine đồn đoán người này là vợ ông Klymenko, nhưng lãnh đạo SAPO nói chưa có cáo buộc nào nhằm vào gia đình ông.
Một số quan chức và nhà hoạt động chống tham nhũng coi đây là hành động trả đũa nhằm vào NABU và SAPO.
"Kravchenko đang phản công. Nếu NABU thực sự có sai phạm, chúng đáng lẽ phải được nêu ra từ trước, không phải sau khi ông ấy bị cách chức", nghị sĩ thuộc đảng Đầy tớ của Nhân dân nói. Yaroslav Yurchyshyn, nghị sĩ thuộc đảng đối lập Holos, cũng cho rằng có dấu hiệu Kravchenko lạm dụng chức vụ.
Động thái của Kravchenko đồng thời đặt Tổng thống Zelensky trước câu hỏi liệu ông có biết hoặc ủng hộ các cáo buộc này hay không. Kravchenko được ông Zelensky bổ nhiệm làm tổng công tố hồi tháng 6/2025.
Nghị sĩ đảng Đầy tớ của Nhân dân cho rằng ông Kravchenko "được phép xuất cảnh" và điều này khó thực hiện nếu không có quyết định từ cấp cao hơn. Trong khi đó, nguồn tin thân cận với ông Zelensky cho rằng Kravchenko "đã mất kiểm soát" và Tổng thống "đã phẫn nộ khi biết tổng công tố đưa ra các cáo buộc".
Nhà phân tích chính trị Volodymyr Fesenko cho rằng động thái của Kravchenko chủ yếu nhằm bảo vệ bản thân. Theo ông, tổng công tố lo ngại có thể trở thành nghi phạm trong cuộc điều tra của NABU, nên tìm cách biến sự việc thành "xung đột lợi ích" và "xung đột thể chế" để tránh bị dẫn độ.
Hiện chưa rõ các vụ kiện nhằm vào Kryvonos và "trợ lý thân cận" của Klymenko có được tòa án thụ lý hay dẫn đến việc đình chỉ, cách chức các quan chức chống tham nhũng hay không. Nếu các động thái nhằm vào NABU và SAPO tiếp diễn, Ukraine có thể đối mặt với một cuộc khủng hoảng chính trị nghiêm trọng.
Nghị sĩ đảng Đầy tớ của Nhân dân cho rằng trong bối cảnh xã hội Ukraine đang chịu nhiều căng thẳng, thất vọng và tổn thương, gần như bất kỳ sự việc nào cũng có thể châm ngòi bất mãn trong công chúng. Vì vậy, chính quyền ông Zelensky không nên thực hiện một động thái dễ kích hoạt biểu tình.
"Trong hai tháng qua, Tổng thống Zelensky gần như liên tục đối mặt với các cuộc khủng hoảng", ông Fesenko nhận định. "Điều ông ấy cần lúc này là hạ nhiệt tình hình, chấm dứt vòng xoáy khủng hoảng và tạo ra ít nhất một mức độ ổn định nhất định".
Theo ông Fesenko, việc xử lý NABU và SAPO sẽ không giải quyết được vấn đề, mà chỉ khiến tình hình leo thang, ảnh hưởng đến quan hệ với các đối tác quốc tế. Ông cảnh báo rằng nếu tình hình tiếp tục diễn biến theo hướng này, nguy cơ Ukraine thất bại trong cuộc xung đột với Nga sẽ ngày càng rõ rệt.
Đây không phải lần đầu Kravchenko có bất đồng với NABU và SAPO. Ông từng tham gia vào các quyết định liên quan đến tính độc lập của hai cơ quan này hồi tháng 7/2025. Khi đó, ông Zelensky và quốc hội thông qua các thay đổi nhằm đưa NABU và SAPO dưới sự giám sát của tổng công tố.
Động thái vấp phải phản ứng dữ dội. Phe chỉ trích cho rằng nó sẽ củng cố quyền lực trong tay Tổng thống Zelensky và tổ chức biểu tình ở thủ đô Kiev để phản đối. Giới chức châu Âu cũng cảnh báo rằng động thái có thể cản trở nỗ lực của Kiev nhằm gia nhập Liên minh châu Âu (EU). Ông Zelensky sau đó trình dự luật mới để quốc hội khôi phục tính độc lập của hai cơ quan này.
