Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng (SCMP) ngày 17/9, Hạ viện Mỹ đã thông qua Đạo luật Trừng phạt Nga và Iran Lindsey Graham năm 2026 với 262 phiếu thuận và 159 phiếu chống. Thượng viện trước đó phê chuẩn dự luật với tỷ lệ 86 phiếu thuận và 11 phiếu chống, đồng nghĩa văn kiện hiện chỉ còn chờ Tổng thống Mỹ Donald Trump ký ban hành.
Dự luật được đặt theo tên cố Thượng nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham, người qua đời vào tháng 7 và từng tích cực vận động cho các biện pháp trừng phạt cứng rắn hơn.
Nội dung đáng chú ý nhất là điều khoản cho phép Tổng thống Mỹ áp thuế tối đa 100% đối với hàng hóa nhập khẩu từ năm quốc gia mua nhiều dầu mỏ và khí đốt Nga nhất. Dù không nêu đích danh nước nào, biện pháp này được cho là chủ yếu nhắm tới Trung Quốc và Ấn Độ, hai khách hàng năng lượng hàng đầu của Moskva.
Trong khi đó, Nhật Bản, Pháp, Hungary và Bỉ có thể được miễn áp dụng do mua lượng năng lượng Nga ít hơn và đang thực hiện các biện pháp giảm phụ thuộc. Dự luật cũng bổ sung các biện pháp trừng phạt nhằm vào ngành năng lượng, quốc phòng và đội tàu chở dầu được Nga sử dụng để né tránh những hạn chế hiện hành, đồng thời siết trừng phạt Iran.
Sức ép đan xen trước thượng đỉnh Mỹ - Trung
Thời điểm dự luật được thông qua đặc biệt đáng chú ý khi ông Tập Cận Bình dự kiến tới Washington vào tuần tới để hội đàm với Tổng thống Trump.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong chuẩn bị tiến hành vòng thảo luận chuẩn bị cuối cùng. Hai bên được cho là sẽ hoàn tất những nội dung kinh tế dự kiến đạt được tại hội nghị, trong đó có giảm thuế liên quan đến thương mại nông sản và gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại mong manh đạt được vào tháng 10/2025.
Trong bối cảnh đó, dự luật mới có thể trở thành một biến số trong tiến trình đàm phán. Không chỉ gây sức ép buộc Bắc Kinh thu hẹp hoạt động nhập khẩu năng lượng Nga, Washington còn đang thúc đẩy Trung Quốc cắt đứt quan hệ thương mại với Iran trong khuôn khổ chiến dịch trừng phạt mang tên “Operation Economic Outcast” (tạm dịch: Cô lập kinh tế).
Tại phiên điều trần của Ủy ban Dịch vụ Tài chính Hạ viện ngày 15/9, ông Bessent cho biết Mỹ và Trung Quốc đã có một số cuộc thảo luận kín tích cực và các cuộc trao đổi sẽ tiếp tục khi ông gặp Phó Thủ tướng Hà Lập Phong. Phát biểu được đưa ra khi ông Bessent nhận câu hỏi về cáo buộc một số ngân hàng Trung Quốc hỗ trợ giao dịch thương mại với Iran và khả năng Washington có biện pháp đáp trả.
Tranh cãi về quyền áp thuế
Nhiều nghị sĩ Dân chủ tại Hạ viện phản đối dự luật vì cho rằng văn kiện trao cho Tổng thống Trump quyền áp thuế quá rộng, có thể khiến chi phí của người dân Mỹ tăng cao.
Hạ nghị sĩ Gregory Meeks, thành viên cấp cao của đảng Dân chủ tại Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, cảnh báo Nhà Trắng có thể viện lý do né tránh trừng phạt để áp thuế lên gần như bất kỳ quốc gia nào mà chính quyền muốn gây sức ép.
Tranh cãi xuất hiện sau khi Tòa án Tối cao Mỹ hồi tháng 2 phán quyết những mức thuế quy mô lớn được Tổng thống Trump áp dụng theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế là vi hiến. Chính quyền Mỹ sau đó chuyển sang sử dụng Đạo luật Thương mại năm 1974 cùng một số quy định khác để tiếp tục theo đuổi chính sách thuế quan.
Việc Washington ngày càng dựa vào thuế và trừng phạt cũng thúc đẩy các nước bị nhắm tới tìm phương án giảm phụ thuộc vào hệ thống tài chính do Mỹ dẫn dắt. Tại hội nghị thượng đỉnh gần đây, các nước BRICS, trong đó có Trung Quốc, Ấn Độ, Nga và Iran, đã nhất trí mở rộng giao dịch và thanh toán bằng nội tệ.
Dự luật mới vì thế không chỉ gia tăng sức ép lên nguồn thu năng lượng của Nga mà còn cung cấp cho Tổng thống Trump một công cụ thương lượng mới đúng thời điểm Mỹ và Trung Quốc chuẩn bị bước vào cuộc gặp cấp cao tại Washington.
