Ngày 15/3, tại tỉnh Đắk Lắk, một con chó mắc bệnh dại của hộ dân ở xã Ea Na bất ngờ tấn công 6 người và cắn nhiều vật nuôi xung quanh. Tất cả nạn nhân buộc phải tiêm vaccine phòng dại; chính quyền địa phương tiêu hủy 11 con chó, đồng thời theo dõi, tiêm phòng hơn 200 con khác trong khu vực. Sau đó, ngày 3/4, tại Hà Tĩnh, một cụ ông tử vong sau khi bị chính con chó béc-giê nuôi trong nhà tấn công.
Những vụ việc xảy ra liên tiếp trong thời gian ngắn khiến dư luận không khỏi lo lắng, đặc biệt khi các sự cố đều xuất phát từ vật nuôi trong khu dân cư nhưng thiếu sự quản lý chặt chẽ.
Đây không còn là những tai nạn hy hữu mà là hệ quả của những “lỗ hổng” trong cách nuôi dưỡng và kiểm soát vật nuôi. Ông Nguyễn Thanh Song (phường Thành Sen) bày tỏ: “Chó nuôi trong khu dân cư mà thả rông hoặc không đeo rọ mõm thì rất nguy hiểm, nhất là với trẻ nhỏ và người già. Đã nuôi thì phải quản lý chặt, không thể để ảnh hưởng đến sự an toàn của người khác”.
Thực tế, trong nhiều gia đình, vật nuôi không chỉ là con vật mà đã trở thành một “thành viên”, được chăm sóc, yêu thương. Nhưng cũng từ sự gần gũi ấy, không ít người dần nảy sinh tâm lý chủ quan, cho rằng thú cưng “hiền”, “hiểu người”, có thể kiểm soát hành vi. Trong khi đó, về bản chất sinh học, chúng vẫn chịu chi phối bởi các bản năng như bảo vệ lãnh thổ, phản xạ xung đột hay những kích thích bất ngờ.
Ông Lê Văn Đạc (phường Hà Huy Tập) chia sẻ: “Nhiều người cứ nghĩ mình nuôi lâu, con vật quen người nên sẽ không sao. Nhưng con vật vẫn có bản năng riêng, không phải lúc nào cũng kiểm soát được. Vì vậy, nếu không quản lý, kiểm soát chặt chẽ thì nguy cơ mất an toàn vẫn luôn hiện hữu”.
Thực tế, phần lớn người nuôi vẫn dựa vào kinh nghiệm và cảm tính, hơn là hiểu biết đầy đủ về đặc điểm sinh học, tập tính của vật nuôi. Sự thiếu hụt kiến thức này khiến việc chăm sóc, kiểm soát mang tính chủ quan, tiềm ẩn rủi ro không chỉ với gia đình mà còn với cộng đồng.
Các chuyên gia cũng chỉ ra rằng môi trường sống chật hẹp là yếu tố đáng lưu ý. Thạc sĩ, bác sĩ thú y Tống Thị Khánh Linh (Phòng khám Thú y Pet+, phường Thành Sen) phân tích: “Khi bị nuôi nhốt trong không gian hạn chế, thiếu vận động trong thời gian dài, vật nuôi dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, tích tụ năng lượng và ức chế hành vi. Chỉ cần một kích thích bất ngờ như tiếng động lớn hay người lạ xuất hiện cũng có thể khiến chúng phản ứng quá mức, thậm chí mất kiểm soát”.
Nuôi thú cưng vì thế không chỉ là quyền cá nhân mà còn gắn với trách nhiệm bảo đảm an toàn cộng đồng. Theo Luật Chăn nuôi 2018, Luật Thú y 2015 và Nghị định 144/2021/NĐ-CP, chủ nuôi phải tiêm phòng, quản lý, xích giữ hoặc nuôi nhốt vật nuôi, không để thả rông trong khu dân cư. Tuy nhiên, việc chấp hành hiện vẫn chủ yếu dựa vào ý thức tự giác; công tác kiểm tra, xử lý chưa thường xuyên nên hiệu quả răn đe còn hạn chế.
Tại Hà Tĩnh, các quy định về quản lý vật nuôi không thiếu, nhưng khoảng cách từ văn bản đến thực tế vẫn còn khá lớn. Tình trạng thả rông vật nuôi, thiếu kiểm soát vẫn diễn ra ở nhiều nơi.
Ông Nguyễn Hữu Thuận – chuyên viên Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị, UBND phường Hà Huy Tập cho biết: “Việc chấp hành của người dân chưa nghiêm; trong khi công tác quản lý chủ yếu dừng ở tuyên truyền, nhắc nhở, việc xử phạt chưa được áp dụng thường xuyên nên hiệu quả còn hạn chế. Thời gian tới, chúng tôi sẽ tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm để đưa việc nuôi vật nuôi vào nền nếp”.
Có thể thấy, điều còn thiếu không phải là quy định hay hành lang pháp lý, mà chính là ý thức tuân thủ của người nuôi. Khi việc quản lý vẫn phụ thuộc nhiều vào sự tự giác, khi các quy định chưa được thực thi nghiêm túc, thì rủi ro vẫn còn hiện hữu. Đã đến lúc cần thiết lập những “ranh giới an toàn” rõ ràng hơn, để “người bạn trung thành” thực sự là niềm vui, chứ không trở thành nỗi lo trong đời sống.
Vật nuôi có khả năng gây nguy hiểm như chó dữ có thể được xem là nguồn nguy hiểm cao độ nếu không được kiểm soát đúng quy định. Khi xảy ra hậu quả, chủ nuôi không chỉ bị xử phạt hành chính mà còn phải bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật dân sự, thậm chí có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.
