Nghịch lý giao thương tại Cầu Treo: Đông nhưng chưa vui!

Những ngày này, trên quốc lộ 8A (đoạn qua xã Sơn Kim 1), đoàn xe vận tải hàng hóa, xe khách và phương tiện cá nhân nối đuôi nhau hướng về Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo. Vào các khung giờ cao điểm, khu vực gần cửa khẩu thường xuyên xảy ra ùn ứ cục bộ; có những thời điểm dòng xe ách tắc kéo dài hơn 1,5 km.

Tại các luồng xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu, mỗi ngày có hàng trăm phương tiện thông quan, tăng hơn so với cùng kỳ năm trước. Cụ thể: từ đầu năm đến nay đã có 40.037 lượt phương tiện xuất cảnh (tăng gần 15%), 36.220 lượt phương tiện nhập cảnh (tăng 3,4%).

Cùng với sự gia tăng của phương tiện, nhiều mặt hàng xuất nhập khẩu chủ lực cũng ghi nhận mức tăng trưởng khá so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó: gỗ đạt 31.124 m³ (tăng 57,3%), quặng sắt đạt 126.816 tấn (tăng 17%), tinh bột sắn đạt 79.435 tấn (tăng gần 9%), lúa gạo đạt 11.290 tấn (tăng 3,6%).

Các chỉ số hoạt động hải quan cũng cho thấy nhiều tín hiệu tích cực. Tổng số tờ khai xuất nhập khẩu từ đầu năm 2026 đến ngày 15/5 đạt 4.907 tờ (tăng 3,9%), 358 doanh nghiệp làm thủ tục (tăng 22%), số tờ khai tạm nhập tái xuất đạt 393 tờ (tăng 1.968%).

Tuy nhiên, những thông số nói trên chưa mang đến sự khởi sắc cho hoạt động xuất nhập khẩu bởi các chỉ số quan trọng, cốt lõi lại đạt kết quả thấp hơn so với cùng kỳ năm ngoái và kế hoạch được giao. Dù lượng phương tiện và nhiều nhóm hàng hóa tăng, nhưng kim ngạch xuất khẩu đến nay chỉ đạt 64,3 triệu USD (giảm 43,6%); kim ngạch nhập khẩu đạt hơn 72 triệu USD (giảm gần 15%), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt hơn 136,3 triệu USD (giảm 31,3%).

Sự sụt giảm kim ngạch xuất nhập khẩu trực tiếp tác động đến nguồn thu ngân sách tại Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo. Tính đến giữa tháng 5/2026, kết quả nộp ngân sách của đơn vị mới đạt 78,2 tỷ đồng, tương đương 37% kế hoạch năm và giảm 19,4% so với cùng kỳ năm trước.

Một trong những nguyên nhân dẫn đến nghịch lý này là tình trạng mất cân đối hàng hóa ở hai chiều lưu thông. Phần lớn phương tiện từ Lào về Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo đều có hàng hóa; trong khi đó, chỉ có 30 – 35% số xe từ Việt Nam sang Lào chở hàng do nhu cầu nhập khẩu của thị trường Lào đối với một số mặt hàng chủ lực như thép, gạch ốp lát, gạo... giảm sâu. Ngoài ra, những lô hàng thương mại lớn lựa chọn thông quan qua cửa khẩu khác; những xe trọng tải vừa, chở hàng có giá trị thấp mới chọn thông quan qua đây.

Anh Nguyễn Văn Hoàng - tài xế Công ty Vận tải T.H. (Quảng Trị) cho biết: “Chúng tôi thường vận chuyển quặng sắt, phân kali, thạch cao, hoa quả và hàng may mặc từ Thái Lan cùng các tỉnh Trung Lào về Việt Nam qua Cửa khẩu quốc tế Cha Lo vì cung đường ngắn, giúp tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, khi sang Lào, chúng tôi lại lựa chọn đi qua Cầu Treo vì không chở hàng nên sẽ ít bị ảnh hưởng bởi các điểm đang sạt lở bên nước bạn”.

Nghịch lý ở Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo được ngành hải quan phân tích: Thời gian gần đây, lượng xe du lịch, xe cá nhân, xe quá cảnh và các phương tiện phục vụ giao thương biên giới tăng mạnh. Tuy nhiên, đây là nhóm phương tiện không tạo ra giá trị kim ngạch lớn như các lô hàng thương mại. Bên cạnh đó, hạ tầng bến bãi chưa thực sự đồng bộ và tình trạng sạt lở tại khu vực Đèo Đất phía Lào vẫn chưa được khắc phục dứt điểm nên những lô hàng có giá trị thương mại cao, xe có trọng tải lớn thường ít đi theo cung đường này, gây ảnh hưởng đến hoạt động vận tải hàng hóa và kim ngạch xuất nhập khẩu..

Mặt khác, một số mặt hàng chủ lực có giá trị kim ngạch cao trước đây thường được vận chuyển qua tuyến Cầu Treo - Nậm Phao hiện đã giảm sản lượng hoặc chuyển sang các tuyến vận tải khác nhằm tối ưu chi phí logistics và thời gian giao nhận. Đặc biệt, do thay đổi chính sách thuế, nhiều doanh nghiệp nhập khẩu nông sản đã chuyển từ loại hình nhập khẩu kinh doanh - có tính kim ngạch nhập khẩu sang loại hình tạm nhập tái xuất - không tính kim ngạch nhập khẩu.

Ông Phạm Văn Tài - Đội trưởng Đội Hải quan Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo (Chi cục Hải quan khu vực XI) cho biết: “Để cải thiện tình hình, chúng tôi đang tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, triển khai hải quan số, tăng cường tự động hóa quy trình nghiệp vụ, mở rộng áp dụng chứng từ điện tử và cơ chế một cửa quốc gia nhằm rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí cho doanh nghiệp. Đồng thời, đơn vị tăng cường đối thoại, đồng hành cùng doanh nghiệp để kịp thời tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ tiếp cận và thực hiện các chính sách mới. Qua đó, góp phần thu hút thêm nguồn hàng và nâng cao hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu, tăng thu ngân sách”.