Nguồn gốc loạt sút luân lưu trong bóng đá

Từ những lá thăm may rủi đến khoảnh khắc nghẹt thở trên chấm 11m, bóng đá đã tìm ra cách phân định thắng thua kịch tính cách đây 56 năm.

Martyn Kelly vẫn nhớ như in cảm giác phải nhón chân giữa đám đông để nhìn rõ hơn sân cỏ. Cậu bé 11 tuổi hâm mộ Hull City khi đó ước có một chiếc ghế nhỏ để đứng lên, giống những người xung quanh, bởi cậu không muốn bỏ lỡ khoảnh khắc đặc biệt sắp diễn ra.

Trên sân Boothferry Park tối 5/8/1970, Hull City và Man Utd vừa kết thúc 120 phút thi đấu với tỷ số 1-1. Điều mà không ai biết chắc lúc đó là họ sắp bước vào loạt sút luân lưu đầu tiên trong lịch sử bóng đá chuyên nghiệp.

Hull City gặp Man Utd ở bán kết Watney Cup trên sân Boothferry, thành phố Kingston upon Hull, Vương quốc Anh tối 5/8/1970. Ảnh: Hull City
Hull City gặp Man Utd ở bán kết Watney Cup trên sân Boothferry, thành phố Kingston upon Hull, Vương quốc Anh tối 5/8/1970. Ảnh: Hull City

Ngày nay, loạt sút luân lưu là một phần quen thuộc của các trận đấu loại trực tiếp. Nhưng để đi đến khoảnh khắc lịch sử ấy, bóng đá đã trải qua một hành trình dài, bắt đầu từ những phương thức phân định thắng thua bị xem là ngẫu nhiên và thiếu công bằng.

Trước năm 1970, khi hai đội hòa nhau ở các trận đấu knock-out, cách giải quyết phổ biến nhất là đá lại. Tuy nhiên, điều này không phải lúc nào cũng khả thi, bởi lịch đấu dày đặc hoặc điều kiện tổ chức hạn chế. Trong một số trường hợp, kết quả được quyết định bằng cách tung đồng xu hoặc bốc thăm.

Tại UEFA Euro 1968, Italy đã vào chung kết sau khi đoán đúng mặt đồng xu trong trận bán kết hòa 0-0 với Liên Xô (cũ). Ở Olympic 1968, đội trưởng Israel phải rút thăm để quyết định số phận đội nhà sau trận hòa Bulgaria, và họ bị loại bởi may rủi. Những khoảnh khắc như vậy khiến nhiều người trong làng túc cầu cảm thấy kết quả không phản ánh đúng năng lực thực sự của các đội.

Sự bất mãn ấy đã thúc đẩy một ý tưởng mới. Quan chức Liên đoàn bóng đá Israel, Yosef Dagan cho rằng bóng đá cần một cách phân định thắng thua dựa nhiều hơn vào kỹ năng. Cùng với đồng nghiệp Michael Almog, ông đề xuất phương án loạt sút luân lưu. Mỗi đội thực hiện năm cú sút từ cự ly 11 m, nếu vẫn hòa sẽ tiếp tục cho đến khi có đội thắng.

Đề xuất được gửi lên FIFA năm 1969. Trong thư, Almog gọi việc phân định bằng bốc thăm là "phi đạo đức và tàn nhẫn với đội thua, không xứng đáng với đội thắng". Ý tưởng này nhanh chóng thu hút sự chú ý và được đưa ra thảo luận rộng rãi. Sau nhiều tranh luận, Ủy ban Bóng đá Quốc tế (IFAB) đã thông qua luật sút luân lưu tháng 6/1970 tại Inverness, Scotland.

Chỉ hơn một tháng sau, cơ hội đầu tiên để áp dụng luật mới đã xuất hiện. Trận bán kết giải Watney Cup 1970 giữa Hull City và Man Utd trở thành cột mốc lịch sử. Giải này quy tụ các đội ghi nhiều bàn thắng nhất ở các hạng đấu Anh. Dù không phải giải lớn, Watney Cup lại vô tình trở thành nơi khai sinh điều luật gây kịch tính nhất trong bóng đá.

Trận đấu diễn ra hấp dẫn hơn dự đoán. Hull City ở hạng dưới, bất ngờ dẫn trước từ sớm nhờ bàn thắng của Chris Chilton. Man Utd với dàn ngôi sao, chỉ có thể gỡ hòa ở phút 78 nhờ công của Denis Law. Hai đội tiếp tục giằng co trong hiệp phụ nhưng không thể phân định thắng thua, buộc phải bước vào loạt sút luân lưu.

Với các cầu thủ, đây là trải nghiệm chưa từng có. Không ai thực sự biết nên chuẩn bị như thế nào cho tình huống này. Một số người tỏ ra ngần ngại khi được hỏi có sẵn sàng sút hay không, bởi áp lực tâm lý rất lớn. Không ai muốn trở thành người đầu tiên trong lịch sử thất bại ở một thể thức hoàn toàn mới.

Người mở màn cho lịch sử là George Best. Ngôi sao người Bắc Ireland sút đầu tiên và đưa bóng vào lưới, trở thành cầu thủ đầu tiên thành công trong một loạt luân lưu. Nhưng chỉ ít phút sau, đồng đội của ông, Denis Law lại đi vào lịch sử theo cách khác, khi trở thành người đầu tiên đá hỏng. Cú sút của ông bị thủ môn Ian McKechnie cản phá, đánh dấu pha cứu thua đầu tiên trong loạt luân lưu.

Ian McKechnie cản cú sút luân lưu của Denis Law. Ảnh: Hull City
Ian McKechnie cản cú sút luân lưu của Denis Law. Ảnh: Hull City

Kịch tính của trận đấu được đẩy lên cao khi hai đội liên tục bám đuổi nhau trên loạt cân não. Đến lượt sút quyết định của Hull City, một tình huống hiếm thấy xảy ra khi chính McKechnie bước lên để sút. Quyết định này khiến nhiều người bất ngờ, thậm chí thủ môn Man Utd cũng tỏ ra khó hiểu.

Trong khoảnh khắc căng thẳng, McKechnie sút rất mạnh, nhưng bóng dội xà ngang. Ông trở thành thủ môn đầu tiên trong lịch sử đá hỏng một quả luân lưu. Ngay sau đó, Man Utd thắng chung cuộc, khép lại loạt sút luân lưu đầu tiên với nhiều cung bậc cảm xúc.

Dù chỉ là một trận đấu tiền mùa giải, sự kiện tại Hull đã mở ra một chương mới cho bóng đá thế giới. Từ đó, loạt sút luân lưu dần được áp dụng rộng rãi và trở thành phương thức phổ biến để phân định thắng thua. Các giải đấu lớn lần lượt đưa hình thức này vào luật thi đấu, trong đó có World Cup và Euro.

Loạt sút luân lưu nhanh chóng chứng minh sức hấp dẫn. Nó tạo ra những khoảnh khắc kịch tính. Chung kết World Cup đã ba lần phải phân định bằng loạt sút cân não, gần nhất là năm 2022 giữa Argentina và Pháp. Trong khi tại UEFA Euro 1976, cú sút "panenka" của Antonin Panenka đã trở thành một khoảnh khắc biểu tượng.

Tuy nhiên, dù được tạo ra để thay thế những phương thức may rủi, loạt sút luân lưu lại mang đến một dạng áp lực khác. Mỗi cú sút là một thử thách tâm lý khắc nghiệt, nơi cầu thủ phải đối mặt với hàng nghìn ánh mắt và kỳ vọng. Theo thống kê, khoảng 24% cú sút trong các loạt luân lưu không thành công, cho thấy sự khắc nghiệt của thể thức này.

Trong nhiều thập kỷ qua, không ít cầu thủ đã trở thành người hùng hoặc tội đồ chỉ sau một cú sút. Loạt luân lưu vì thế vẫn bị xem là tàn nhẫn, dù nó công bằng hơn so với việc tung đồng xu hay bốc thăm. Nó không còn là trò may rủi đơn thuần, nhưng cũng không hoàn toàn phản ánh chính xác sức mạnh của một đội bóng trong 90 hay 120 phút.

Hơn nửa thế kỷ sau buổi tối ở Hull, loạt sút luân lưu vẫn giữ nguyên sức hút và sự khắc nghiệt. Những gì Martyn Kelly cảm nhận khi còn là cậu bé trên khán đài như sự hồi hộp, căng thẳng đến nghẹt thở vẫn còn nguyên vẹn trong mỗi trận đấu có loạt sút cân não. "Mỗi cú sút đều là cực hình", Kelly nhớ lại.

Và hơn 50 năm trôi qua, điều đó vẫn không thay đổi.

vnexpress.net

Đọc thêm

Cầu thủ hai lần phá lưới U23 Thái Lan là ai?

Cầu thủ hai lần phá lưới U23 Thái Lan là ai?

Điều bất ngờ nhất sau cú đúp của Minh Tâm vào lưới U23 Thái Lan lại nằm ở HAGL. Lò đào tạo từng làm nên hiện tượng Công Phượng đang âm thầm thay đổi cách tạo ra những ngôi sao.
Lê Phát là ai?

Lê Phát là ai?

3 bàn sau 6 trận ở V.League 2026/27 dù mới 19 tuổi cùng nhiều lần tỏa sáng trong màu áo tuyển trẻ, Nguyễn Lê Phát đang gây ấn tượng trong mùa giải chuyên nghiệp thứ hai của mình.
Đội tuyển Việt Nam gọi Olaha Mạnh Đức

Đội tuyển Việt Nam gọi Olaha Mạnh Đức

HLV Kim Sang-sik trao cơ hội cho nhiều gương mặt mới, trong đó có tiền đạo gốc Nigeria Olaha Mạnh Đức và trung vệ Việt kiều Mỹ Lương Chí Khải ở đợt tập trung tháng 11.
Tottenham thắng trận thứ ba liên tiếp

Tottenham thắng trận thứ ba liên tiếp

Thẻ đỏ của Jean-Philippe Mateta giúp Tottenham thắng đội khách Crystal Palace 2-0 ở vòng 9 Ngoại hạng Anh, để nối dài đà hồi sinh dưới thời Roberto De Zerbi.
Ronaldo lập hat-trick thứ 67

Ronaldo lập hat-trick thứ 67

Rạng sáng 30/10, Al Nassr đánh bại Al Kholood với tỷ số 5-3 tại vòng 12 Saudi Pro League trên sân Al-Awwal Park.
HLV Kim Sang-sik thử quân cho Asian Cup 2027

HLV Kim Sang-sik thử quân cho Asian Cup 2027

Hai giải giao hữu của đội tuyển quốc gia và U23 trong tháng 11 là cơ hội để HLV Kim Sang-sik thử nghiệm, đánh giá lực lượng trước thềm Asian Cup 2027.
Harry Kane giành Quả Bóng Vàng 2026

Harry Kane giành Quả Bóng Vàng 2026

Harry Kane đã vượt qua Lamine Yamal và các ứng viên hàng đầu để giành Quả Bóng Vàng 2026, trở thành cầu thủ Anh đầu tiên đoạt danh hiệu này kể từ Michael Owen năm 2001 sau một mùa giải ghi bàn xuất sắc trong màu áo Bayern và ĐTQG.
Thảm họa Man Utd

Thảm họa Man Utd

Michael Carrick loại Bruno Fernandes khỏi đội hình xuất phát nhưng MU vẫn chơi tệ hại và để thua Bournemouth 0-3 ở vòng 8 Premier League vào tối 25/10.
Bầu Thụy muốn mở rộng V.League lên 18 đội

Bầu Thụy muốn mở rộng V.League lên 18 đội

Trong chương trình tranh cử Chủ tịch VFF, ông Nguyễn Đức Thụy đề xuất tăng số đội dự V.League, hỗ trợ tài chính cho các CLB và tạo thêm cơ hội thi đấu cho cầu thủ Việt Nam.
Chuyện gì đang xảy ra với Man Utd?

Chuyện gì đang xảy ra với Man Utd?

Từ vị trí thứ 3 Ngoại hạng Anh mùa trước đến chuỗi trận thất vọng, từ những sai lầm trên sân cỏ đến bất đồng giữa HLV, đội trưởng và bộ máy điều hành, Manchester United đang đối diện một cuộc khủng hoảng vượt xa câu chuyện phong độ. Thất bại 1-4 trước Como mới đây giống như hồi chuông cảnh báo: Quỷ đỏ không chỉ đánh mất điểm số, mà còn đang loay hoay tìm lại bản sắc của chính mình.
Barcelona lộ nguyên hình ở Paris

Barcelona lộ nguyên hình ở Paris

Barcelona đến Paris với chuỗi 11 trận toàn thắng và hàng công bùng nổ, nhưng PSG của Luis Enrique đã phơi bày khoảng cách đẳng cấp giữa hai đội bằng chiến thắng 4-2.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!