Anh lo lắng nói với Lành - một công chức trẻ, tốt nghiệp đại học với tấm bằng loại giỏi: “Phòng mới vận hành nhưng lại có nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, công thương, tài chính - kế toán, đầu tư công... Lực lượng của phòng chưa đều tay, không biết có hoàn thành nổi. Giờ lại là lúc dịch tả lợn châu Phi đang lan rộng”.
Nhưng, là một cán bộ kỳ cựu ở UBND thành phố cũ, anh Thái cũng không khó để nhìn người, giao việc. Anh rất hài lòng khi “ngắm” ai thì người ấy nhận việc với lời hứa không để báo đỏ trên hệ thống. 12h kém 15, giao ban xong, anh Thái trở về phòng, lòng mơ đến bát phở mà bà Tín bán đầu đường trục xã. Bỗng điện thoại đổ chuông. Sơn - đồng nghiệp cũ hồi thành phố chưa kết thúc hoạt động, nay là trưởng phòng kinh tế - hạ tầng xã bạn gọi tới.
“Phòng tao vừa giao ban xong. Chỗ dịch tả lợn châu Phi bên mày thế nào? Tao giao 2 anh em đi kiểm tra, cân số lượng lợn bị dịch để hỗ trợ người dân. Bên tao giờ vừa lo dịch trên lợn vừa tính toán chỗ kinh phí phục vụ mấy hoạt động của xã thời gian tới” - Sơn nói trong điện thoại. Thái bày tỏ: “Ở xã tao cũng thế, đang chia người đi lo dịch đây. Phòng của tao hiện giờ rất cần tay cứng về tài chính, kế toán để tham mưu mảng này nhưng không có nên tao rất lo. Nếu thời gian nữa làm kế hoạch tài chính, thẩm định dự án không biết xoay xở thế nào”.
Sơn bảo: “Tao cũng đang lo đoạn này. Mảng này không thể làm qua loa được”.
Không ngừng lại mạch nói chuyện, Sơn tiếp tục “buôn”: “Tài chính thì thế, bên xã thằng Đan nghe bảo giờ có ông phụ trách mảng tài nguyên - môi trường đang tính xin nghỉ. Ông ấy mà xin nghỉ thì Đan như mất tay. Bên tao, phải nói thật là công chức phụ trách mảng tài nguyên - môi trường “vừa thiếu, vừa yếu”. Một xã sáp nhập từ 4 xã như bên tao có cả nghìn hồ sơ đất đai mỗi năm, nhưng người xử lý vẫn chưa thật vững chuyên môn mà việc trích đo, trích lục hiện còn gặp khó vì công chức xã chưa có kinh nghiệm nên rất dễ sai sót, tồn đọng”.
Câu chuyện của Thái và Sơn kết thúc khi tiếng chuông đồng hồ treo tường đổ một hồi dài đúng Ngọ. Sẽ có rất nhiều câu chuyện “bên lề” nhưng đầy chính sự như mạch nói chuyện của Thái và Sơn. Xã, phường sau sáp nhập và vận hành bộ máy chính quyền 2 cấp quả là có nhiều chuyện khó nói nên lời.
Cũng đúng thôi, không bộ máy nào mới hình thành mà bỗng dưng trôi chảy ngay được. Thế mới có việc vận hành thử chính quyền 2 cấp trước khi vận hành chính thức. Nhưng, dù sao, thử vẫn cứ là thử. Thực tế vẫn là trăm hình vạn trạng.
Khi tinh gọn bộ máy, bớt tầng nấc, sự trực diện đã làm cấp xã cảm thấy... hơi ngộp. Xã nay khác xã trước đây, không chỉ về quy mô mà còn vì cách thức vận hành, tính chịu trách nhiệm. Trên xã không còn huyện, dưới xã vẫn luôn là dân. Đó là hai mặt của vấn đề mà người công chức cấp xã phải thực sự vững chuyên môn, giàu nghị lực, thích ứng với thời cuộc để giải quyết việc nhanh, đúng.
Rõ ràng, giải pháp lúc này là phải tạo sự đồng bộ về chất lượng đội ngũ và bớt gánh nặng hành chính, nhất là khối lượng yêu cầu báo cáo từ các cấp trên.
Việc đào tạo, bồi dưỡng kiến thức cho cán bộ, công chức cấp xã cần trở thành nhiệm vụ thường xuyên, có chiến lược dài hơi. Đó không chỉ là những lớp học lý thuyết nặng tính hình thức, mà phải là những chương trình thực chất, gắn với tình huống công việc thực tế, có khả năng cập nhật chính sách nhanh và đào tạo lại khi cần thiết.
Theo nhiều công chức cấp xã, hiện tại, nhiều quy định vẫn còn chưa đồng bộ với vận hành chính quyền 2 cấp. Bởi vậy, Trung ương phải “gỡ dần” các điểm nghẽn thể chế bao gồm luật và các nghị định đi cùng, tạo hành lang pháp lý đồng bộ để công chức thực thi nhiệm vụ đảm bảo thông suốt.
