Trước xu hướng phát triển mạnh mẽ của các phương tiện giao thông sử dụng điện, đặc biệt là xe sử dụng pin lithium-ion, nguy cơ cháy, nổ liên quan đến loại phương tiện này cũng đặt ra nhiều thách thức mới đối với công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Thực tiễn xử lý các vụ cháy cho thấy cần sớm có những giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức chữa cháy đối với loại hình phương tiện đặc thù này.
Nguy cơ cháy, nổ từ phương tiện sử dụng pin lithium-ion
Những năm gần đây, cùng với quá trình chuyển đổi năng lượng và phát triển giao thông xanh, các phương tiện giao thông sử dụng pin lithium-ion như ô tô điện, xe máy điện, xe đạp điện ngày càng được sử dụng phổ biến tại Việt Nam. Bên cạnh những ưu điểm về tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải môi trường, loại phương tiện này cũng tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ nếu quá trình sử dụng, sạc điện hoặc bảo quản không đảm bảo an toàn.
Theo các chuyên gia kỹ thuật, pin lithium-ion có mật độ năng lượng cao. Khi xảy ra sự cố chập điện, va chạm mạnh hoặc quá nhiệt, pin có thể phát sinh hiện tượng phản ứng nhiệt dây chuyền (thermal runaway) khiến nhiệt độ tăng nhanh, giải phóng khí cháy và gây cháy lan sang các bộ phận khác của phương tiện.
Đặc biệt, khi pin bị hư hỏng do va chạm, quá nhiệt, chập điện hoặc sạc không đúng quy chuẩn, nguy cơ cháy, nổ càng cao. Đám cháy pin lithium-ion thường có nhiệt độ rất lớn, phát sinh nhiều khói khí độc như hydrogen fluoride (HF), carbon monoxide (CO) và có thể lan nhanh sang các bộ phận khác của phương tiện hoặc khu vực xung quanh, đồng thời có khả năng tái cháy sau khi đã được dập tắt nếu pin vẫn tiếp tục xảy ra phản ứng hóa học bên trong.
Những khó khăn trong tổ chức chữa cháy
Thực tiễn công tác chữa cháy cho thấy, cháy phương tiện sử dụng pin lithium-ion có nhiều đặc điểm khác biệt so với cháy phương tiện sử dụng động cơ đốt trong truyền thống.
Trước hết, pin lithium-ion khi cháy có thể duy trì nhiệt độ rất cao và thời gian cháy kéo dài. Ngay cả khi ngọn lửa bên ngoài đã được khống chế, bên trong khối pin vẫn có thể tiếp tục sinh nhiệt, dẫn đến nguy cơ bùng phát trở lại. Một số trường hợp, pin có thể tái bùng phát sau nhiều giờ, gây khó khăn cho công tác dập tắt hoàn toàn đám cháy và bảo đảm an toàn cho lực lượng tham gia chữa cháy.
Trong khi đó, pin của nhiều phương tiện điện được bố trí dưới sàn xe hoặc trong các khối bảo vệ kín, khiến việc tiếp cận trực tiếp để làm mát hoặc dập tắt đám cháy gặp nhiều khó khăn. Ngoài ra, khói và khí độc sinh ra trong quá trình cháy cũng tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của lực lượng chữa cháy và người dân xung quanh.
Nếu đám cháy xe điện xảy ra trong khu vực bến, bãi xe thì diễn biến đám cháy càng trở nên phức tạp vì ở đó tập trung nhiều người, phương tiện khác, gây nên tình trạng hỗn loạn, mất trật tự an toàn trong bến, ảnh hưởng rất lớn đến công tác cứu chữa vụ cháy. Hơn nữa trong bến bãi có nhiều các chất và vật liệu dễ cháy, nếu không phát hiện kịp thời, khống chế ngăn chặn đám cháy ngay từ những phút ban đầu thì rất có khả năng đám cháy cháy lan sang các xe gần kề và các ngôi nhà, công trình của bến xe. Khả năng cháy phương tiện khi đang lưu thông trên đường có thể xảy ra. Lúc này phương tiện đang chạy, điều kiện trao đổi khí rất thuận lợi, do vậy vận tốc phát triển của đám cháy lớn, sản phẩm cháy mang theo nhiệt lượng và tàn lửa dễ gây ra các đám cháy mới ở khu vực khác.
Giải pháp nâng cao hiệu quả chữa cháy
Để chủ động ứng phó với nguy cơ cháy, nổ từ phương tiện giao thông sử dụng pin lithium-ion, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó:
(1) Nghiên cứu, hoàn thiện quy trình, chiến thuật và kỹ thuật chữa cháy đối với phương tiện điện; tăng cường huấn luyện chuyên sâu cho cán bộ, chiến sĩ về đặc điểm cháy của pin lithium-ion.
(2) Trang bị các phương tiện, thiết bị chuyên dụng phục vụ chữa cháy loại hình này như camera nhiệt, thiết bị đo khí độc, dụng cụ cách điện, phương tiện làm mát khối pin hoặc bể ngâm phương tiện sau khi cháy nhằm phòng ngừa nguy cơ tái cháy.
(3) Tăng cường phối hợp với các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh phương tiện điện để nắm bắt thông tin kỹ thuật, sơ đồ hệ thống pin, vị trí ngắt điện khẩn cấp cũng là yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả xử lý sự cố khi xảy ra cháy.
(4) Đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức phòng cháy trong cộng đồng. Người dân cần tuân thủ các khuyến cáo an toàn khi sử dụng và sạc pin phương tiện điện; sử dụng thiết bị sạc đúng tiêu chuẩn; không sạc qua đêm ở khu vực kín, đông người; kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ phương tiện để kịp thời phát hiện các nguy cơ mất an toàn.
Thông tin khuyến cáo an toàn
• Không sạc phương tiện điện qua đêm tại khu vực kín hoặc nơi có nhiều vật liệu dễ cháy.
• Sử dụng bộ sạc đúng tiêu chuẩn của nhà sản xuất.
• Không sử dụng pin đã bị biến dạng, hư hỏng hoặc có dấu hiệu quá nhiệt.
• Kiểm tra, bảo dưỡng phương tiện định kỳ để phát hiện sớm nguy cơ mất an toàn.
