Bảo vệ quyền dân sự cho trẻ em và chủ thể dễ bị tổn thương trong xã hội

Nghị quyết số 205/2025/QH15 về việc thí điểm viện KSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công (gọi tắt là Nghị quyết số 205) có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/1/2026. Theo đó, nhóm dễ bị tổn thương gồm: trẻ em; người cao tuổi; người khuyết tật; phụ nữ mang thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng; người khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi và người mất năng lực hành vi dân sự; dân tộc thiểu số cư trú tại vùng đặc biệt khó khăn.

Nghị quyết số 205 cũng đã quy định rõ lợi ích công gồm lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước thuộc lĩnh vực: đầu tư công; đất đai, tài nguyên; môi trường, hệ sinh thái; di sản văn hoá; an toàn thực phẩm, dược phẩm; bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Từ hành lang pháp lý này, ngành KSND Hà Tĩnh đã chủ động, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, tổ chức, cá nhân trên địa bàn nắm bắt thông tin, xác minh tình hình và thực hiện kiến nghị để bảo vệ quyền dân sự cho chủ thể dễ bị tổn thương trong xã hội.

Tháng 3/2026, Viện KSND khu vực 3 - Hà Tĩnh tiếp nhận thông tin phản ánh của ông P.D.M. (SN 1985) - phụ trách quản lý chùa Vĩnh (thôn Liên Tân, xã Đồng Lộc) về việc 2 cháu bé (P.M.D. và P.A.N.) bị bố mẹ bỏ rơi hiện đang sinh sống tại chùa nhưng chưa được đăng ký khai sinh. Đơn vị đã tiến hành làm việc với UBND xã Đồng Lộc, Công an xã Đồng Lộc, Ban Giám hiệu Trường Tiểu học Trung Lộc (nơi cháu P.M.D. đang học). Từ đó xác định, cháu D. bị bỏ rơi tại chùa vào tháng 1/2025 (lúc này khoảng 5 tuổi) và cháu N. là vào năm 2024 (khi mới 1,5 tháng tuổi).

Do 2 cháu chưa được đăng ký khai sinh nên Công an xã Đồng Lộc chưa thể tiến hành đăng ký nơi cư trú, chưa cấp thẻ căn cước; các cháu cũng chưa có thẻ BHYT miễn phí đối với trẻ dưới 6 tuổi.

Bà Đinh Thị Hải Liên - Viện trưởng Viện KSND khu vực 3 - Hà Tĩnh trao đổi: "Đơn vị đã kiến nghị Chủ tịch UBND xã Đồng Lộc chỉ đạo các phòng, ngành tiến hành thu thập thông tin, làm các thủ tục theo quy định để hoàn thiện hồ sơ và thực hiện việc cấp giấy khai sinh cho 2 cháu. Đồng thời, yêu cầu UBND xã có trách nhiệm rà soát trẻ em trên địa bàn chưa được cấp giấy khai sinh để hướng dẫn, hỗ trợ, đảm bảo quyền dân sự cho trẻ".

Cũng trong tháng 3/2026, Viện KSND khu vực 2 - Hà Tĩnh thực hiện công tác kiểm sát việc thụ lý, giải quyết vụ án hôn nhân gia đình giữa nguyên đơn là anh N.D.K. (SN 1990) và bị đơn là chị N.T.H. (SN 1994, cùng trú tại xã Kỳ Anh). Qua đó nhận thấy, con chung của anh K. và chị H. là cháu N.D.H. (SN 2021) dù đã hơn 4 tuổi nhưng vẫn chưa được cấp giấy khai sinh theo quy định. Viện KSND khu vực 2 đã thành lập đoàn công tác để tiến hành xác minh.

Đến ngày 1/4/2026, Viện trưởng Viện KSND khu vực 2 - Hà Tĩnh đã ban hành kiến nghị Chủ tịch UBND xã Kỳ Anh thường xuyên chỉ đạo, đôn đốc việc hoàn thiện hồ sơ và cấp giấy khai sinh cho cháu N.D.H; tăng cường rà soát, quản lý hộ tịch, phối hợp các tổ chức đoàn thể kịp thời phát hiện, đăng ký khai sinh cho trẻ trên địa bàn.

Ông Đặng Ngọc An - Viện trưởng Viện KSND khu vực 2 - Hà Tĩnh cho hay: "Việc không được khai sinh đúng thời hạn sẽ khiến trẻ em gặp nhiều khó khăn trong sinh hoạt, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền được học tập, thụ hưởng các chính sách an sinh xã hội, y tế, giáo dục và các quyền, nghĩa vụ công dân khác theo luật định. Chúng tôi cũng đã yêu cầu Chủ tịch UBND xã trả lời bằng văn bản cho Viện KSND khu vực 2 - Hà Tĩnh trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được kiến nghị".

Ngoài việc ban hành kiến nghị phòng ngừa vi phạm việc đăng ký khai sinh cho trẻ em trên địa bàn, Viện KSND khu vực 2 - Hà Tĩnh cũng đã kiến nghị áp dụng biện pháp bảo vệ lợi ích công trong lĩnh vực môi trường. Qua đó, đề nghị UBND phường Sông Trí chỉ đạo triển khai đồng bộ các biện pháp để xử lý triệt để tình trạng đốt rác thải ở điểm tập kết rác khu dân cư Chợ Mới (TDP Hưng Thịnh); tăng cường công tác tuần tra, kiểm tra thường xuyên để ngăn chặn kịp thời hành vi tương tự; rà soát các bãi rác tự phát và tuyên truyền người dân nâng cao ý thức tự giác chấp hành...

Trước đó, vào tháng 2/2026, Viện KSND khu vực 4 - Hà Tĩnh đã ban hành kiến nghị đối với Công an xã Hương Đô về việc cấp thẻ căn cước cho cháu Trần Thị L. (SN 2010 - hiện đang sinh sống tại Mái ấm Thiên Ân, là người khuyết tật trí tuệ đặc biệt nặng, không thể tự chăm sóc, phục vụ nhu cầu sinh hoạt hằng ngày. Ngày 10/3, Viện KSND khu vực 4 - Hà Tĩnh đã phối hợp với Công an xã tiến hành thu nhận thông tin, thu thập sinh trắc học, hoàn thành việc cấp căn cước lưu động cho cháu L. Chiều 7/4, lãnh đạo Viện KSND khu vực 4 - Hà Tĩnh và Công an xã Hương Đô đã trực tiếp trao tận tay thẻ căn cước cho cháu L., tạo điều kiện để cháu dễ dàng tiếp cận với các quyền lợi chính đáng của công dân.

Thượng úy Đặng Tuấn Anh - Trưởng Công an xã Hương Đô chia sẻ: "Việc trao, thu nhận và cấp thẻ căn cước cho người khuyết tật không chỉ mang ý nghĩa pháp lý mà còn là việc làm nhân văn, thiết thực, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của các cơ quan chức năng đối với người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, người yếu thế trong xã hội. Đây cũng là minh chứng rõ nét cho sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị ở cơ sở thực hiện hiệu quả phương châm: gần dân - sát dân - vì dân phục vụ".

Các kết quả trên đã khẳng định vai trò chủ động, trách nhiệm của ngành KSND Hà Tĩnh trong bảo vệ quyền con người, quyền công dân, đặc biệt là quyền trẻ em; góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và lan tỏa ý nghĩa nhân văn của Nghị quyết số 205.