Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, vừa được thông qua cuối kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI.
Một trong những chính sách quan trọng là việc sửa đổi Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt theo hướng quy định cụ thể lộ trình áp dụng thuế suất đối với ô tô điện chở người dưới 24 chỗ, duy trì mức ưu đãi đến hết năm 2030.
Luật sửa đổi quy định xe có gắn động cơ dưới 24 chỗ chạy bằng pin được phân loại và áp dụng mức thuế tiêu thụ đặc biệt theo từng nhóm kèm mốc thời gian cụ thể.
Cụ thể, ô tô chở người dưới 9 chỗ và ô tô pick-up chở người từ ngày 1/1/2026 áp dụng mức thuế suất 3%; từ ngày 1/1/2031 điều chỉnh lên 11%.
Ô tô chở người từ 10 đến dưới 16 chỗ chịu mức thuế suất là 2% từ ngày 1/1/2026 và tăng lên 7% từ ngày 1/1/2031. Ô tô chở người từ 16 đến dưới 24 chỗ chịu mức thuế suất áp dụng là 1% từ ngày 1/1/2026 và 4% từ ngày 1/1/2031.
Như vậy, quy định mới tiếp tục duy trì mức thuế tiêu thụ đặc biệt ưu đãi thấp trong giai đoạn từ năm 2026 đến hết năm 2030 đối với toàn bộ nhóm xe điện dưới 24 chỗ, trước khi chuyển sang mức thuế cao hơn từ năm 2031.
Chính sách ưu đãi chỉ phát huy hiệu quả khi có lộ trình đủ dài
Báo cáo tiếp thu, giải trình của Chính phủ cũng nêu rõ quan điểm của việc điều chỉnh chính sách quan trọng này.
Trước đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị rà soát, nghiên cứu kỹ lưỡng về thời gian gia hạn áp dụng mức thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xe có gắn động cơ dưới 24 chỗ chạy bằng pin, bảo đảm đạt mục tiêu chính sách và hài hòa lợi ích.
Chính phủ giải thích việc Quốc hội thông qua ngay quy định cho phép tiếp tục áp dụng chính sách ưu đãi với xe điện và kéo dài đến hết năm 2030 thay vì tháng 2/2027 như dự kiến, thể hiện sự nhất quán trong chính sách, giúp người dân yên tâm chủ động trong kế hoạch tiêu dùng, chuyển đổi phương tiện và cũng giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch đầu tư trung và dài hạn đối với dây chuyền sản xuất, phát triển sản phẩm, mở rộng mạng lưới phân phối.
Cũng theo quan điểm của Chính phủ, việc tiếp tục ưu đãi thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt với xe điện là cần thiết, xuất phát từ yêu cầu bảo đảm tính ổn định, minh bạch và dự báo được của chính sách thuế - là điều kiện tiên quyết để thị trường xe điện phát triển lành mạnh, bền vững.
Chính phủ dẫn kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các chính sách ưu đãi thuế đối với phương tiện xanh chỉ phát huy hiệu quả khi được xác định rõ lộ trình đủ dài, tạo điều kiện để chuỗi cung ứng, hạ tầng sạc và thói quen tiêu dùng được hình thành đồng bộ.
“Việc không làm rõ lộ trình chính sách từ sớm có nguy cơ tạo tâm lý chờ đợi, làm chậm quá trình chuyển đổi phương tiện và không đạt được mục tiêu giảm phát thải mà Việt Nam đã cam kết tại COP26”, theo lập luận của Chính phủ.
Do đó, Chính phủ cho rằng việc xác định ngay khung chính sách dài hạn đến năm 2030 mang ý nghĩa định hướng thị trường, phù hợp với vai trò kiến tạo của Nhà nước trong chuyển đổi xanh.
Chính phủ cho biết việc chuyển đổi sang xe điện đang là nhu cầu tất yếu hiện nay, các quốc gia từ nhiều năm nay đều có chính sách hỗ trợ phát triển xe điện, từ việc hỗ trợ nghiên cứu phát triển đến hỗ trợ đầu tư hạ tầng và hỗ trợ cho người mua để khuyến khích nhằm mục đích là bảo vệ môi trường.
Đơn cử, Trung Quốc đã phát triển ngành công nghiệp xe điện mạnh nhất, trong vòng 3 năm, Trung Quốc đã hỗ trợ 903 tỷ USD cho phát triển công nghiệp xe điện, có chính sách ưu đãi đầu tư hạ tầng trạm sạc, hỗ trợ nghiên cứu phát triển và hỗ trợ người mua, giảm thủ tục hành chính liên quan.
Trong khi đó, Mỹ hỗ trợ 5.000 USD một xe điện, tương tự với EU. Tuy nhiên, ở Việt Nam đến nay vẫn chưa có cơ chế hỗ trợ xe điện toàn diện.
Chính phủ khẳng định "hài hòa lợi ích"
Báo cáo về tính “hài hòa lợi ích” của chính sách này, Chính phủ khẳng định đã đánh giá tác động và thấy rằng chính sách này về tổng thể đảm bảo hài hòa về lợi ích.
Cụ thể, với người dân, chính sách này góp phần giảm thuế, hạ giá thành sản phẩm và giúp người dân chủ động có kế hoạch tiêu dùng, đặt mua xe điện,… góp phần thúc đẩy chuyển đổi xanh, cải thiện chất lượng không khí, bảo vệ môi trường, qua đó, nâng cao sức khỏe và đời sống người dân.
Chính sách này, theo Chính phủ, cũng tạo điều kiện thuận lợi hơn để người dân tiếp cận phương tiện phát thải thấp trong bối cảnh thị trường xe điện trong nước đang trong giai đoạn phát triển, chi phí đầu tư ban đầu của xe điện vẫn cao hơn xe xăng.
Với doanh nghiệp, chính sách này tạo niềm tin về tính ổn định, hỗ trợ doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch đầu tư trung và dài hạn đối với dây chuyền sản xuất, phát triển sản phẩm, mở rộng mạng lưới phân phối, dịch vụ bảo hành, bảo dưỡng, đầu tư hạ tầng trạm sạc và từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.
Đối với ngành công nghiệp ô tô nói chung, đây là yếu tố cần thiết vì hoạt động đầu tư sản xuất ô tô đòi hỏi quy mô vốn lớn, thời gian thu hồi vốn dài và phụ thuộc nhiều vào quy mô phát triển của thị trường.
Chính phủ cũng cho rằng chính sách này góp phần hỗ trợ định hướng đầu tư sản xuất, lắp ráp xe điện trong nước, phát triển công nghiệp hỗ trợ và từng bước hình thành hệ sinh thái kỹ thuật liên quan, phù hợp với xu thế chuyển đổi công nghệ của ngành công nghiệp ô tô.
Với môi trường, chính sách kéo dài ưu đãi về thuế cho xe điện được nhận định góp phần thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch, giảm phát thải từ hoạt động giao thông vận tải, cải thiện chất lượng môi trường không khí.
Chính phủ cho rằng chính sách này cũng góp phần giảm trực tiếp các chất gây ô nhiễm không khí như CO₂, NOx, SO₂, CO và bụi mịn tại khu vực đô thị, đặc biệt ở các thành phố lớn có mật độ giao thông cao; góp phần giảm ô nhiễm tiếng ồn giao thông.
Về mặt kinh tế, xã hội, theo lý giải của Chính phủ, việc tiếp tục gia hạn chính sách ưu đãi có thể giúp giảm thiểu chi phí tuân thủ các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia, đặc biệt là các cam kết liên quan đến phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Trong trường hợp không tuân thủ, quốc gia sẽ phải đối mặt với các nghĩa vụ tài chính bổ sung, điển hình là việc mua tín chỉ các-bon khi tổng lượng phát thải vượt quá ngưỡng đã được xác định.
