Khám sàng lọc trong cộng đồng: Chìa khóa phát hiện sớm bệnh không lây nhiễm

Ông Trần Văn Nam (58 tuổi, thôn Hồng Lam, xã Nghi Xuân) hết sức bất ngờ khi biết mình mắc bệnh tăng huyết áp (THA) giai đoạn đầu. Nhiều năm nay ,ông vẫn lao động, sinh hoạt bình thường và chưa từng nghĩ bản thân có nguy cơ mắc căn bệnh được ví như “kẻ giết người thầm lặng” này. Ông Nam cho biết: “Trước giờ tôi thấy người khỏe mạnh và thường xuyên đi làm ăn xa nên ít khi đi khám. Khi xã tổ chức khám sàng lọc bệnh đúng dịp đang ở nhà, cán bộ y tế vận động tham gia nên tôi đến kiểm tra. Kết quả cho thấy huyết áp lên tới 170/100 mmHg”.

Cũng nhờ tham gia chương trình khám sàng lọc tại cơ sở, chị Nguyễn Thị Hoa (50 tuổi, thôn Nam Trung, xã Cẩm Trung) đã được phát hiện những dấu hiệu bất thường trong quá trình khám sàng lọc ung thư cổ tử cung tại cộng đồng. Sau khi được cán bộ y tế tư vấn, chị được giới thiệu lên tuyến trên để tiếp tục thăm khám, thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu. “Nếu không có đợt khám sàng lọc này, tôi cũng không nghĩ mình cần đi kiểm tra vì cơ thể vẫn sinh hoạt bình thường. Được phát hiện sớm và hướng dẫn tái khám kịp thời tôi yên tâm hơn” - chị Hoa chia sẻ.

Câu chuyện của ông Nam, chị Hoa cũng là một trong hàng nghìn trường hợp được phát hiện sớm các bệnh không lây nhiễm thông qua hoạt động sàng lọc được ngành y tế Hà Tĩnh triển khai trên địa bàn tỉnh. Trong những năm gần đây, cùng với quá trình già hóa dân số, thay đổi lối sống và môi trường sống, các bệnh không lây nhiễm như: THA, đái tháo đường, bệnh tim mạch, ung thư, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính... đang trở thành nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và giảm chất lượng cuộc sống của người dân.

Đáng lo ngại, phần lớn các bệnh này diễn biến âm thầm, ít biểu hiện triệu chứng ở giai đoạn đầu. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đã xuất hiện biến chứng nặng như đột quỵ, suy tim, suy thận hoặc các tổn thương không thể phục hồi. Theo các chuyên gia y tế, nếu được phát hiện sớm và quản lý điều trị hiệu quả, phần lớn bệnh không lây nhiễm có thể được kiểm soát tốt, hạn chế biến chứng, kéo dài tuổi thọ và giảm đáng kể chi phí điều trị.

Ông Đoàn Văn Thắng- Trạm trưởng Trạm Y tế xã Đức Thịnh cho biết: “Hiện nay, cán bộ y tế không chỉ chờ người dân đến khám mà còn chủ động rà soát, lập danh sách đối tượng nguy cơ cao, phối hợp với các tổ chức đoàn thể tuyên truyền, vận động người dân tham gia sàng lọc. Nhờ đó, tỷ lệ người dân được tiếp cận các dịch vụ phát hiện sớm bệnh ngày càng tăng. Địa phương phấn đấu từ nay đến cuối năm 2026 sẽ khám sàng lọc tăng huyết áp, đái tháo đường cho khoảng 80% dân số từ 40 tuổi trở lên để kịp thời phát hiện các trường hợp mắc bệnh. Bên cạnh hoạt động sàng lọc, trạm còn đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ sức khỏe cá nhân, theo dõi người bệnh tại cộng đồng, giúp nâng cao hiệu quả quản lý lâu dài”.

Ông Nguyễn Chí Thanh - Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Tĩnh cho biết: “Qua các đợt khám sàng lọc, tỷ lệ phát hiện tăng huyết áp dao động từ 7,5% đến 23,7%, tỷ lệ nghi ngờ đái tháo đường từ 4,8% đến 10,5% số người được khám. Những con số này cho thấy trong cộng đồng vẫn còn một bộ phận không nhỏ người dân mắc hoặc có nguy cơ mắc bệnh nhưng chưa được phát hiện, quản lý và điều trị kịp thời. Việc khám sức khoẻ định kỳ, khám sàng lọc cần phải được thực hiện ít nhất mỗi năm 1 lần; đối với người có nguy cơ cao hoặc gia đoạn tiền bệnh cần được tái khám nhiều hơn theo chỉ định của y, bác sĩ. Sau khi khám sàng lọc, các trường hợp mắc, nghi ngờ mắc bệnh được chẩn đoán xác định, lập hồ sơ quản lý, điều trị và cập nhật vào hồ sơ sức khỏe điện tử, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý các bệnh không lây nhiễm trong cộng đồng”.

Bên cạnh tầm soát tăng huyết áp, đái tháo đường, ngành y tế còn sàng lọc, phát hiện và điều trị sớm các bệnh liên quan đến sức khỏe sinh sản cho chị em phụ nữ. Trung bình mỗi năm, CDC Hà Tĩnh tiến hành lấy trên 1.800 mẫu tế bào sàng lọc phát hiện sớm ung thư cổ tử cung. Từ kết quả khám sàng lọc, với các mẫu nghi ngờ, cán bộ y tế sẽ tư vấn và giới thiệu người dân lên cơ sở y tế tuyến trên để khám chuyên sâu và điều trị kịp thời. Trong giai đoạn 2022-2025, Trung tâm đã tiến hành lấy 7.200 mẫu tế bào, qua đó phát hiện 322 mẫu nghi ngờ, chiếm tỷ lệ 4,5%.

Kết quả trên cho thấy ngành y tế đã từng bước chủ động sàng lọc để phát hiện, quản lý và điều trị bệnh không lây nhiễm. Đây là nền tảng quan trọng để Hà Tĩnh thực hiện các hoạt động khám sức khoẻ định kỳ, khám sàng lọc, lập hồ sơ sức khoẻ điện tử theo tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị.