Thí điểm mô hình trường học mới: Cần hoàn thiện để "trúng" đích

Tiếp cận phương pháp dạy và học hiện đại

Sau hơn 4 năm thí điểm mô hình "Trường tự chủ chất lượng cao" (từ năm 2022), Trường THCS Lê Văn Thiêm (phường Thành Sen) đã có sự chuyển biến rõ nét trong công tác tổ chức dạy học. Từ mô hình giáo dục chủ yếu truyền thụ kiến thức, nhà trường từng bước chuyển sang phát triển năng lực, khuyến khích học sinh chủ động học tập, sáng tạo và thích ứng với yêu cầu đổi mới GD&ĐT theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Thầy Trần Thanh Kiên - Hiệu trưởng Trường THCS Lê Văn Thiêm (phường Thành Sen) cho biết: “Chúng tôi chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại, lấy dữ liệu làm nền tảng điều hành; chuyển từ mục tiêu “dạy cho học sinh biết” sang “giúp học sinh biết học, biết sáng tạo và biết hội nhập”. Nhà trường chủ động xây dựng kế hoạch phát triển, phân bổ nguồn lực, đẩy mạnh quản trị số trong điều hành, đánh giá và kết nối với phụ huynh. Trên cơ sở Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, trường triển khai các chương trình tăng cường về ngoại ngữ, STEM, tin học; tổ chức các câu lạc bộ, tăng cường giáo dục thể chất và hoạt động trải nghiệm. Theo đó, học sinh ngày càng tự tin tham gia các sân chơi học thuật quốc tế và đạt nhiều giải thưởng”.

So với thời điểm bắt đầu triển khai mô hình (năm 2022), số học sinh đăng ký vào trường tăng hơn 2,2 lần; tỷ lệ học sinh giỏi tăng từ 79% lên 90%; bình quân mỗi năm có khoảng 120 học sinh đạt giải cấp tỉnh.

Từ năm 2022 đến nay, học sinh Trường THCS Lê Văn Thiêm giành 482 huy chương, 182 chứng chỉ quốc tế; có 266 bài viết và 4 dự án được ghi nhận tại các sân chơi quốc tế. Nguồn lực xã hội hóa huy động được tăng gấp 2,5 lần so với giai đoạn trước.

Cùng với mô hình "Trường học tự chủ chất lượng cao" ở bậc THCS, TP Hà Tĩnh (cũ), nay là phường Thành Sen cũng là địa phương đầu tiên của tỉnh triển khai thí điểm mô hình “Phòng học thông minh” vào năm học 2022-2023.

Sau một năm triển khai mô hình "Phòng học thông minh", năm học 2023 - 2024, một số trường trên địa bàn đã nhân rộng thành mô hình “Lớp học thông minh”. Với mô hình này, mỗi lớp được trang bị một màn hình tương tác 65 inch, một máy tính dành cho giáo viên; mỗi học sinh trang bị một máy tính bảng cài sẵn phần mềm học tập.

Đây cũng là mô hình áp dụng phương pháp giáo dục mới, giáo viên không chỉ truyền thụ kiến thức mà còn là người tổ chức hoạt động giáo dục, tạo sự tương tác chủ động của học sinh thông qua hệ thống phần mềm được kết nối đầu - cuối. Dù còn nhiều khó khăn, bước đầu các mô hình đáp ứng xu thế giáo dục hiện đại và định hướng chuyển đổi số của ngành GD&ĐT, từ đó, nâng cao năng lực số của giáo viên và học sinh.

Đến nay, toàn phường có 19 lớp tại 4 trường triển khai thí điểm mô hình "Lớp học thông minh", gồm: Trường Tiểu học Nguyễn Du có 8 lớp (5 lớp 1 và 3 lớp 2) với 335 học sinh; Trường Tiểu học Bắc Hà có 7 lớp với 237 học sinh; Trường Tiểu học Trần Phú có 2 lớp với 80 học sinh và Trường Tiểu học Tân Giang có 2 lớp với 73 học sinh tham gia.

Cô giáo Nguyễn Thị Hồng Hương - giáo viên Trường Tiểu học Bắc Hà cho biết: “Thời gian đầu triển khai, giáo viên chịu không ít áp lực khi vừa bảo đảm chất lượng bài giảng, vừa làm quen với thiết bị, ứng dụng công nghệ và xây dựng học liệu số. Tuy nhiên, quá trình thực hiện cho thấy phương pháp dạy học mới giúp học sinh chủ động, mạnh dạn trao đổi và tích cực tham gia các hoạt động học tập. Giáo viên chuyển từ vai trò truyền đạt kiến thức sang thiết kế, tổ chức và định hướng bài học. Điều đó đòi hỏi giáo viên không ngừng nâng cao kỹ năng công nghệ, bám sát Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 để tổ chức bài học linh hoạt, lấy học sinh làm trung tâm”.

Chuẩn hóa mô hình để đổi mới đi vào thực chất

Theo đánh giá của UBND phường Thành Sen, các mô hình trường học mới đã góp phần thay đổi tư duy quản trị, thúc đẩy chuyển đổi số và triển khai hiệu quả Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Tuy nhiên, để các mô hình phát triển bền vững, bài toán lớn nhất vẫn là nguồn lực và cơ chế chính sách.

Việc triển khai đòi hỏi đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ, thiết bị dạy học và đào tạo đội ngũ giáo viên. Trong khi đó, tại các "Lớp học thông minh" hiện nay, phần lớn kinh phí đầu tư thiết bị dùng chung và máy tính bảng cho học sinh chủ yếu được huy động từ nguồn xã hội hóa. Điều này khiến cơ hội tiếp cận mô hình còn phụ thuộc vào điều kiện của từng gia đình và từng nhà trường, tiềm ẩn nguy cơ tạo khoảng cách trong giáo dục công lập.

Là phụ huynh có con theo học mô hình "Lớp học thông minh" tại Trường Tiểu học Bắc Hà, chị Trần Thị Mai Nga (phường Thành Sen) chia sẻ: “Điều tôi thấy rõ nhất là con hào hứng, tự tin và chủ động hơn trong học tập. Tuy nhiên, phụ huynh mong mô hình được triển khai theo lộ trình phù hợp; đồng thời Nhà nước có cơ chế hỗ trợ đầu tư để nhiều học sinh được tiếp cận, thay vì chỉ một số lớp hoặc trường có điều kiện”.

Không chỉ ở câu chuyện về kinh phí, việc nhân rộng mô hình còn vướng một số vấn đề pháp lý. Đến nay, cơ chế đối với trường công lập tự chủ chất lượng cao chưa được quy định đầy đủ. Đối với mô hình "Lớp học thông minh", Bộ GD&ĐT chưa ban hành quy định thống nhất về tiêu chuẩn kỹ thuật, điều kiện triển khai, bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả và lộ trình áp dụng. Đây là những vấn đề cần sớm được tháo gỡ. Đồng thời, việc nhân rộng mô hình này cần được chuẩn hóa về lộ trình, cơ chế huy động nguồn lực, chính sách hỗ trợ cùng công tác truyền thông để tạo sự đồng thuận của phụ huynh và xã hội.

Theo lãnh đạo UBND phường Thành Sen, địa phương sẽ tiếp tục phối hợp với ngành giáo dục rà soát, đánh giá hiệu quả của từng mô hình theo các tiêu chí về chất lượng dạy học, mức độ đáp ứng chuyển đổi số, hiệu quả sử dụng nguồn lực và sự đồng thuận của phụ huynh. Những mô hình phát huy hiệu quả sẽ được đề xuất hoàn thiện cơ chế để nhân rộng, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế.

Đổi mới là yêu cầu tất yếu nhưng không nên đồng nhất đổi mới với việc đầu tư nhiều thiết bị mà cần bảo đảm đồng bộ nhiều điều kiện. Trước hết là đầu tư hạ tầng công nghệ, xây dựng kho học liệu số. Bên cạnh đó, cần có sự đồng hành của phụ huynh để các học sinh đều có cơ hội tiếp cận môi trường học tập hiện đại. Quan trọng hơn, tỉnh và địa phương cần nghiên cứu cơ chế bố trí nguồn lực tài chính ổn định cho các mô hình trường học mới, trong đó có mô hình "Trường học chất lượng cao", "Phòng học thông minh", "Lớp học thông minh"; đồng thời, hỗ trợ học sinh nghèo, học sinh có hoàn cảnh khó khăn tiếp tục vươn lên trong học tập.

Đặc biệt, cần hoàn thiện hệ thống hướng dẫn đồng bộ từ trung ương đến địa phương, tạo hành lang pháp lý để các trường triển khai hiệu quả; chuẩn hóa tiêu chí đánh giá và thường xuyên tổng kết, rút kinh nghiệm. Đổi mới giáo dục chỉ thực sự bền vững khi lấy chất lượng giáo dục và sự phát triển toàn diện của học sinh làm trung tâm, với sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội”.

Ông Trần Đình Phượng - Phó Chủ tịch Hội Cựu giáo chức phường Thành Sen