Giải vô địch bóng đá thế giới FIFA World Cup 2026 đã kết thúc vòng bảng, hiện bước vào vòng 1/16. Xuyên suốt toàn bộ 104 trận tại 16 thành phố ở Mỹ, Canada và Mexico, một trong những công nghệ ấn tượng nhất là lượng máy quay khổng lồ với 45 chiếc được sử dụng cho mỗi trận.
Quay phim là bước khởi đầu trong công đoạn đưa hình ảnh trực tiếp đến khắp nơi trên thế giới, do Host Broadcast Services (HBS), công ty thành lập năm 2002 tại Thụy Sĩ, đảm nhận. Thay vì mỗi đài truyền hình đưa ekip đến ghi hình, công ty này triển khai toàn bộ hệ thống camera, xe truyền hình lưu động, thiết bị quay, âm thanh và hạ tầng sản xuất tại điểm thi đấu, sau đó sản xuất nội dung chuẩn quốc tế.
Các đài truyền hình sở hữu bản quyền, như Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), sẽ nhận tín hiệu để phát sóng tới khán giả. "Nhà đài" có thể bổ sung phần bình luận, đồ họa, phỏng vấn hoặc chương trình trước và sau trận đấu, còn hình ảnh trực tiếp trên sân do HBS sản xuất, đảm bảo mọi khán giả đều xem cùng một tín hiệu hình ảnh với chất lượng và góc máy thống nhất.
Hệ thống quay phim
Tại Hội nghị Bóng đá châu Âu hồi tháng 2 ở Brussels (Bỉ), Oscar Sanchez, phụ trách bộ phận truyền hình của FIFA, và Paul King, nhà sản xuất cấp cao của HBS, cho biết so với những năm trước, World Cup năm nay được thiết kế bài bản và đồng bộ hơn do diễn ra đồng thời ở ba quốc gia.
Cụ thể, mỗi sân vận động có 45 camera do người điều khiển, gắn ở các góc, trên cột và dùng cáp. Chúng gồm máy quay độ phân giải cao, camera tham chiếu, camera 360 độ và những thiết bị mà King mô tả là "ưu tiên kỹ thuật số" - tức có thể sử dụng sản phẩm như smartphone như iPhone để ghi lại cảnh.
"Khi xem xét kế hoạch bố trí camera, chúng tôi không chỉ lắp đặt máy quay phát sóng", King nói. "Chúng tôi đưa vào tất cả những loại máy có thể sử dụng để quay nội dung với nhiều nguồn khác nhau".
Từ vòng 1/16 trở đi, hệ thống nâng cấp với hai bổ sung là camera Ultra Motion (UM) và camera quay siêu chậm Super Slow Motion (SSM). SSM được dùng thường xuyên trong các pha phát lại, còn UM tốc độ cực cao, chỉ xuất hiện ở một số vị trí quan trọng như sau khung thành hoặc gần đường biên để ghi lại khoảnh khắc nổi bật với độ chi tiết tốt nhất.
RefCam, camera gắn trên người trọng tài, cũng có mặt sau khi thử nghiệm tại World Cup 2022. Một máy quay nhỏ được gắn trên tai nghe của trọng tài chính, hình ảnh truyền không dây về xe truyền hình, sau đó dùng AI xử lý chống rung trước khi phát sóng hoặc phát lại.
RefCam, hay Referee View theo ngôn ngữ của FIFA, được triển khai ở cả 104 trận. Tuy nhiên, Sanchez lưu ý, dữ liệu video từ camera này không phải nguồn tiêu chuẩn dành cho đối tác truyền thông mà chỉ phục vụ các tình huống nhất định cần sử dụng.
Các hệ thống máy quay cùng một số giải pháp phần cứng và phần mềm được sản xuất dựa trên công nghệ của Riedel (Đức). Theo AVNetwork, nếu HBS là "đạo diễn" tạo ra tín hiệu truyền hình World Cup, Riedel là "hệ thần kinh" kết nối toàn bộ hệ thống sản xuất khi cung cấp mạng truyền dẫn và liên lạc để hàng trăm camera, xe truyền hình, phòng điều khiển, trọng tài và ekip kỹ thuật hoạt động đồng bộ suốt giải đấu.
Một công ty khác là Lenovo đảm nhận phần mềm ổn định hình ảnh bằng AI để làm mượt cảnh quay rung lắc, với mức độ mượt đến 50%.
Năm nay, HBS cũng đẩy mạnh camera cáp (cablecam). Còn gọi là "camera bay", hệ thống treo trên bốn sợi cáp phía trên sân, cho phép máy quay lướt theo từng pha phản công, hạ thấp sát mặt cỏ hoặc bay dọc chiều dài sân với hình ảnh ổn định. Đây là góc quay giúp khán giả theo dõi rõ khoảng trống chiến thuật và nhịp di chuyển của cầu thủ, điều mà camera cố định trên khán đài khó thể hiện.
Hệ thống ghi hình World Cup 2026 còn gồm máy quay phim chuyên nghiệp (cine-style camera), vốn đã chứng tỏ giá trị tại World Cup 2022 ở Qatar. Theo Dan Miodownik, CEO HBS, đây là "thiết bị ghi hình xuất sắc nhất" trong cảnh quay đường hầm, khoảnh khắc của người hâm mộ và cận cảnh với độ sâu trường ảnh nông mà máy quay truyền hình thông thường không thể làm được.
Thiết bị của HBS đặt riêng biệt với công nghệ video hỗ trợ trọng tài (VAR), công nghệ xác định bàn thắng (goal-line) hay hệ thống theo dõi quỹ đạo bóng. VAR có 10-14 camera chuyên biệt tại mỗi sân vận động, đặt ở vị trí cụ thể để theo dõi đồng thời 29 điểm dữ liệu cơ bản trên mỗi cầu thủ thay vì ghi hình ảnh đơn thuần.
"Bộ não" ở Dallas
Dữ liệu camera ghi lại các trận đấu từ ba quốc gia sẽ truyền về Trung tâm Phát sóng Quốc tế IBC đặt tại Trung tâm hội nghị Kay Bailey Hutchison ở Dallas. Khu vực này rộng 45.000 mét vuông, tiếp nhận toàn bộ tín hiệu từ camera tại 16 sân vận động thông qua hạ tầng của nhà mạng Verizon, với băng thông truyền tải khoảng 7 Tb/giây.
Để đảm bảo hoạt động liên tục, HBS vẫn bố trí một số kỹ thuật viên phụ trách phát lại (replay) trên các sân vận động nhằm dự phòng khi kết nối gặp sự cố. Tuy nhiên, phần lớn đội ngũ làm việc tập trung ở IBC.
Tại đây, hàng trăm kỹ thuật viên làm việc trong các phòng điều khiển nhằm sản xuất tín hiệu truyền hình trực tiếp. Họ lựa chọn góc quay từ hàng chục camera, điều khiển các pha quay chậm và phát lại, chèn đồ họa, tỷ số, thống kê, đồng thời cân chỉnh màu sắc, xử lý âm thanh và giám sát chất lượng tín hiệu trước khi tạo ra bản phát sóng quốc tế. Mọi công đoạn diễn ra theo thời gian thực với độ trễ thấp nhằm đảm bảo hình ảnh trận đấu truyền đi trực tiếp trên toàn thế giới.
"Việc tập trung mọi hoạt động tại cơ sở duy nhất giúp quy tụ những chuyên gia giỏi nhất, để họ cùng tham gia sản xuất nhiều trận đấu", King nói.
Sau khi hoàn tất khâu sản xuất trực tiếp, HBS tạo World Feed - giải pháp tín hiệu truyền hình chuẩn của trận đấu. Đây là nguồn phát sóng gốc được phân phối từ IBC tới hàng trăm đài truyền hình sở hữu bản quyền trên toàn cầu. Từ đó, mỗi đài sẽ bổ sung phần bình luận, đồ họa, quảng cáo... trước khi phát tới khán giả trong nước.
Ngoài IBC, HBS còn vận hành trung tâm hậu kỳ và biên tập tại London, tiếp nối mô hình từng áp dụng ở giải World Cup bóng đá nữ 2023. Trong suốt giải đấu ở Mỹ, Canada và Mexico, FIFA dự kiến sản xuất khoảng 9.000 giờ nội dung, gồm trận đấu, chương trình trước và sau trận, phỏng vấn, hậu trường và các nội dung số.
Để đảm bảo hạ tầng mạng, Verizon triển khai mạng 5G riêng tại 16 sân vận động, được thiết kế để phủ sóng toàn bộ khu vực thi đấu, phục vụ các ứng dụng yêu cầu băng thông lớn và độ trễ thấp, trong đó có hệ thống Lenovo RefCam gắn trên trọng tài. Bên cạnh đó, trên 11 sân vận động ở Mỹ, Verizon nâng dung lượng mạng 5G công cộng lên gấp 3-5 lần nhằm đáp ứng nhu cầu của hàng chục nghìn khán giả khi phát trực tiếp, tải video và truy cập dữ liệu trận đấu cùng lúc.
Chủ tịch FIFA Gianni Infantino cho biết, với hệ thống ghi hình được đánh giá tối tân nhất tại World Cup 2026, ông kỳ vọng khán giả "như đang thưởng thức 104 trận Super Bowl", tức trận chung kết Giải bóng bầu dục Nhà nghề Mỹ (NFL) - sự kiện thể thao có lượng người xem lớn nhất ở quốc gia này.
Red Shark News đánh giá, Infantino có vẻ đã nói quá vì Super Bowl LX có tới 175 máy quay tham gia sản xuất, cũng như lượng người xem lớn hơn so với các trận đấu World Cup 2026 đã diễn ra. Dù vậy, đây vẫn là kỳ World Cup thu hút người xem kỷ lục, với hơn 3,6 triệu khán giả đến các sân vận động dù giải mới qua một nửa số trận.
