Lò đốt rác tại xã Hương Sơn do HTX Xây dựng – Môi trường H&Q đầu tư xây dựng tại thôn 10 cách đây 9 năm, với công suất thiết kế 7,5 tấn/ngày. Ban đầu, lò được giao thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt cho thị trấn Phố Châu cùng các xã Sơn Giang, Sơn Trung, Sơn Phú (đơn vị hành chính cũ); hiện chủ yếu phục vụ địa bàn xã Hương Sơn. Khi mới đi vào hoạt động, công trình từng được kỳ vọng giải quyết bài toán rác thải cho khu vực.
Tuy nhiên, do nguồn lực đầu tư hạn chế, công nghệ lạc hậu, công suất thấp và hạ tầng không đáp ứng yêu cầu, lò đốt chỉ xử lý được khoảng 40 - 60% lượng rác thu gom. Đến năm 2024, lò hoạt động cầm chừng và khoảng 10 tháng nay đã ngừng vận hành. Hệ quả, lượng rác tồn đọng trong khuôn viên rộng gần 5 ha ngày càng chất đống, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và khiến người dân địa phương bức xúc.
Trước thực trạng này, thay vì đầu tư nâng cấp dây chuyền, mở rộng nhà xưởng và bổ sung thiết bị theo chủ trương đã được phê duyệt từ năm 2017, HTX Xây dựng – Môi trường H&Q lại lựa chọn chôn lấp rác ngay trong khuôn viên lò đốt. Việc làm trái quy định kéo dài nhiều năm nhưng chưa được chấn chỉnh, xử lý dứt điểm, khiến người dân lo lắng, phản đối.
Bà Lê Thị Châu ở thôn 10 (xã Hương Sơn) phản ánh: “Lò đốt nằm ở lưng chừng đồi, phía dưới trước đây là khe suối, ruộng lúa và ao cá của người dân. Thế nhưng, nay rác được chôn lấp dọc chân đồi kéo dài hơn 150m, rộng khoảng 20 - 40m, cao trên 10m, khiến toàn bộ ruộng và ao gần như biến mất. Dù lò đốt đã ngừng hoạt động, mỗi ngày vẫn có khoảng 10 xe chở rác đến tập kết. Nếu tình trạng này tiếp diễn, chỉ vài năm nữa rác sẽ lấp kín toàn bộ ruộng, khe suối và tràn sang cả chân đồi đối diện”.
Bà Trần Thị Hoa (cùng ở thôn 10) bức xúc: “Chúng tôi không đồng tình với việc chôn lấp rác như thế này vì sai vị trí, không đúng quy định và chưa bảo đảm quy trình. Cách xử lý này có nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường, nguồn nước, hậu quả về lâu dài rất khó khắc phục. Người dân mong các cấp, ngành sớm vào cuộc chấn chỉnh, đồng thời có giải pháp xử lý phù hợp để bảo vệ môi trường khu vực”.
Theo phản ánh của người dân sống gần lò đốt, nhiều năm qua, chủ cơ sở liên tục đưa rác thải về tập kết với khối lượng lên đến hàng chục nghìn tấn. Khi rác quá tải, bốc mùi hôi, đơn vị này dùng máy ủi san gạt xuống khu vực thấp dưới chân đồi hoặc trên mặt ruộng, phủ đất dày khoảng 20cm rồi tiếp tục đổ chồng lớp rác mới lên trên. Việc chôn lấp mang tính đối phó này diễn ra nhiều lần, gần nhất vào cuối tháng 4/2026.
Ông Nguyễn Xuân Hải – Trưởng thôn 10 (xã Hương Sơn) cho biết: “Tình trạng ô nhiễm môi trường và chôn lấp rác sai quy định là có thật, kéo dài nhiều năm nay. Người dân đã nhiều lần kiến nghị nhưng sự việc chưa được giải quyết dứt điểm. Chúng tôi đề nghị các cấp, ngành sớm có biện pháp giảm lượng rác vận chuyển về đây, xử lý khối rác tồn đọng, đồng thời không để chủ lò đốt tiếp tục chôn lấp rác trong khu vực”.
Qua nhiều lần có mặt tại hiện trường, phóng viên ghi nhận phản ánh của người dân là có căn cứ. Trong khuôn viên lò đốt, hệ thống máy móc xuống cấp nghiêm trọng, nhiều hạng mục hư hỏng, rác thải tồn đọng chất đống khắp nơi. Bên cạnh các bãi rác lộ thiên, nhiều khu vực được phủ lớp đất mỏng nhằm che lấp lượng rác đã chôn bên dưới. Triền đồi cạnh lò đốt cũng nham nhở dấu vết đào bới, lấy đất phủ bề mặt sau các đợt san ủi, chôn lấp.
Đáng chú ý, ngày 2/2/2026, phóng viên ghi nhận lượng rác tồn đọng lâu ngày chất kín lối vào lò đốt, mùi hôi nồng nặc, quạ bay dày đặc khắp khu vực. Song đến ngày 29/4, khi trở lại hiện trường, hàng trăm tấn rác trước đó gần như đã “biến mất”, tuyến đường vào được san gạt sạch sẽ bất thường.
Kiểm tra kỹ hơn, phóng viên phát hiện khuôn viên lò đốt được mở rộng thêm khoảng 200m²; bên dưới lớp đất phủ dày khoảng 20cm là lượng rác vừa được san lấp. Đại diện chính quyền địa phương cũng xác nhận khu vực nền đất này chứa rác mới chôn bên dưới.
Dù việc chôn lấp rác trong khuôn viên lò đốt là trái quy định, ông Điện Anh Quốc – Giám đốc HTX Xây dựng – Môi trường H&Q vẫn cho rằng: “Lò đốt đã ngừng hoạt động từ lâu nhưng không có kinh phí sửa chữa, nâng cấp. Lượng rác phát sinh mỗi ngày lớn, gây ùn ứ kéo dài. Không thể đốt hay tái chế, trong khi khuôn viên ngày càng chật chội nên chúng tôi không còn lựa chọn nào khác ngoài chôn lấp”.
Ông Phạm Quốc Tuấn – Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Hương Sơn cho biết: “Áp lực xử lý rác thải và môi trường trên địa bàn rất lớn do lò đốt đã ngừng hoạt động, trong khi lượng rác phát sinh mỗi ngày hơn 15 tấn. Ngoài việc tăng cường thu gom, phân loại, địa phương đang siết chặt kiểm tra, giám sát hoạt động xử lý rác tại khu vực lò đốt. Đồng thời, chính quyền yêu cầu chủ cơ sở chấm dứt việc chôn lấp sai quy định, thực hiện tập kết, xử lý theo hướng dẫn và liên hệ vận chuyển rác đến các đơn vị đủ điều kiện để xử lý”.
Lò đốt rác và bãi chôn lấp chất thải là hai hình thức xử lý hoàn toàn khác nhau về chức năng, quy trình và yêu cầu kỹ thuật. Việc sử dụng khuôn viên lò đốt để chôn lấp rác khi chưa được cấp phép không chỉ đi chệch mục tiêu đầu tư ban đầu mà còn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh nhiều hệ lụy về môi trường. Trước thực trạng này, các cấp, ngành chức năng cần sớm kiểm tra, làm rõ, xử lý theo quy định và có giải pháp chấm dứt tình trạng chôn lấp, ô nhiễm kéo dài tại khu vực.