Mức tài chính này được Bộ Y tế đưa vào dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Dân số, lấy ý kiến ngày 16/3 và dự kiến trình Chính phủ ban hành trước ngày 30/4. Dự thảo cho phép chính quyền địa phương cấp tỉnh áp dụng mức hỗ trợ cao hơn mức hỗ trợ quy định, căn cứ khả năng cân đối ngân sách nhà nước, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình.
Trên thực tế, một số địa phương đang áp dụng hỗ trợ phụ nữ sinh đủ hai con cao hơn mức Bộ Y tế đề xuất như trên. Ví dụ, TP HCM hiện hỗ trợ cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi là 3 triệu đồng. Thành phố dự kiến nâng mức hỗ trợ lên 5 triệu đồng trong bối cảnh nơi này có mức sinh thấp nhất cả nước.
Một số tỉnh khác cũng thực hiện chính sách này với các khoản tiền khác nhau.
Dự thảo nghị định cũng đề xuất hỗ trợ hai triệu đồng một lần sinh cho phụ nữ là người dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ ở tỉnh thành có mức sinh dưới mức sinh thay thế (dưới 2,1 con/phụ nữ). Như vậy, ví dụ người phụ nữ ở các vùng chính sách này sinh hai lần sẽ được hỗ trợ 4 triệu đồng, sinh ba lần được hỗ trợ 6 triệu đồng...
Trường hợp người phụ nữ đồng thời thuộc nhiều nhóm hưởng hỗ trợ tài chính, khi sinh con thì được hưởng tất cả chế độ hỗ trợ tương ứng. Ví dụ, một phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người và sống ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế, sẽ được hỗ trợ 4 triệu đồng/lần sinh.
Thai phụ tham gia sàng lọc thai nhi trước sinh được hỗ trợ 900.000 đồng/lần và 600.000 đồng cho một lần sàng lọc sơ sinh. Khi sinh con thứ hai, thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ là 7 tháng, lao động nam là 10 ngày làm việc khi vợ sinh con.
Các chính sách hỗ trợ này đã được Bộ Y tế đánh giá tác động, xin ý kiến của các cơ quan có liên quan trong quá trình xây dựng Luật Dân số, nhằm mục tiêu khuyến sinh, duy trì mức sinh thay thế.
Mức sinh trên toàn quốc đang giảm thấp dưới mức sinh thay thế, từ 2,11 con/phụ nữ (năm 2021) xuống 1,91 con/phụ nữ (năm 2024) và năm 2025 tỷ lệ này còn 1,93 con/phụ nữ. Dự báo, với tỷ lệ sinh thấp như vậy, Việt Nam khó đạt mục tiêu duy trì mức sinh thay thế trên toàn quốc vào năm 2030.
Theo Bộ Y tế, kịch bản "tồi tệ" nhất là nếu mức sinh tiếp tục giảm thấp, đến năm 2036 Việt Nam sẽ kết thúc thời kỳ dân số vàng. Dự báo, năm 2044 lực lượng trong độ tuổi lao động bắt đầu suy giảm, năm 2051 dân số bắt đầu tăng trưởng âm. Đến cuối thời kỳ dự báo, tức giai đoạn 2069-2074, dân số Việt Nam giảm bình quân 461.000 người/năm.
Tháng 12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Dân số với 4 mục tiêu lớn là phải duy trì mức sinh thay thế; giảm mất cân bằng giới tính khi sinh; thích ứng với già hóa dân số và nâng cao chất lượng dân số. Dự thảo nghị định trên nhằm cụ thể hóa đầy đủ, kịp thời các nội dung trong Luật Dân số, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.
