Theo Bộ Tài chính, việc không chỉ là yêu cầu nội tại của doanh nghiệp, mà còn xuất phát từ những nhiệm vụ mới được Quốc hội, Chính phủ và Thủ tướng giao.
Tại các nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, VNR được giao tiếp nhận quản lý, bảo trì kết cấu hạ tầng, tổ chức vận hành khai thác, đồng thời huy động doanh nghiệp khác đầu tư phương tiện và tham gia phát triển công nghiệp đường sắt.
Trong bối cảnh đó, Bộ Tài chính đánh giá các nhiệm vụ đặt ra đều mang tính cấp bách, đòi hỏi phải có sự thay đổi mạnh mẽ về vốn, nhân lực và mô hình tổ chức. Việc chuyển đổi VNR sang mô hình được coi là lời giải để hình thành một doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, đủ năng lực dẫn dắt ngành vận tải - logistics và công nghiệp đường sắt, phù hợp với định hướng phát triển các tập đoàn kinh tế mạnh theo Nghị quyết của Bộ Chính trị.
Theo đề xuất, Tập đoàn đường sắt quốc gia Việt Nam sẽ được hình thành trên cơ sở chuyển đổi mô hình hoạt động của tổng công ty hiện nay. Công ty mẹ của tập đoàn là công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của VNR theo quy định pháp luật.
Một điểm nhấn quan trọng trong đề án là lộ trình hình thành các tổng công ty, công ty con và đơn vị chuyên ngành. Theo kế hoạch, đến cuối năm 2027, Tổng Công ty Công nghiệp đường sắt Việt Nam sẽ được thành lập; đến cuối năm 2029, thành lập Công ty TNHH MTV ; đến cuối năm 2031 hình thành Tổng Công ty Kết cấu hạ tầng đường sắt Việt Nam.
Những đơn vị này được kỳ vọng sẽ đóng vai trò “hấp thụ” công nghệ, từng bước nội địa hóa, tiến tới làm chủ công nghệ đường sắt, từ vận hành, bảo trì đến sản xuất, chế tạo. Mục tiêu xa hơn là xây dựng một mô hình quản trị tập đoàn hiện đại theo thông lệ quốc tế, dựa trên nền tảng số, đủ sức đảm đương các dự án đường sắt lớn trong tương lai.
Về nguồn lực tài chính, Bộ Tài chính cho biết sẽ xây dựng phương án bổ sung vốn điều lệ cho tập đoàn theo quy định pháp luật. Đáng chú ý, VNR dự kiến tiếp nhận thêm tài sản công từ tuyến và một số ga hiện hữu như Hải Phòng, Thanh Hóa, Vinh, Huế, Sài Gòn. Riêng tuyến Đà Lạt - Trại Mát được ước tính có giá trị khoảng 50 tỷ đồng, qua đó nâng mức vốn điều lệ dự kiến của tập đoàn trong giai đoạn 2026-2030 lên gần 32.410 tỷ đồng và giai đoạn 2031-2035 lên hơn 49.780 tỷ đồng
