Giữa cái nắng gay gắt của miền Trung tháng 5, bên ngôi chính điện còn dang dở của chùa Vĩnh (thôn Liên Tân, xã Đồng Lộc, Hà Tĩnh) vang lên tiếng cười rộn rã của 22 đứa trẻ kém may mắn. Ở nơi ấy, một vị tăng sĩ trẻ đã quyết định tạm gác việc dựng xây những khối gạch đá để chọn cho mình một hành trình gian nan nhưng lặng thầm: nuôi dưỡng những mầm xanh và dựng nên tòa bảo tháp của lòng nhân ái.
Vị tăng sĩ trẻ chúng tôi bắt gặp ở chùa Vĩnh chính là Đại đức Thích Đồng Pháp, trụ trì nhà chùa. Đại đức Thích Đồng Pháp có tên thế tục là Phan Danh Mạnh, sinh năm 1991 tại làng K130 (xã Can Lộc), trong một gia đình có truyền thống ái mộ đạo Phật.
Là con thứ hai trong gia đình có ba người con trai, tuổi thơ của vị tăng sĩ đã quen thuộc với những câu kinh, tiếng kệ và những chuyến hành hương về chùa Hương Tích trên núi Hồng Lĩnh hay ngôi chùa Hà Linh trong làng. Truyền thống gia đình đã hun đúc nên tâm hồn hướng thiện của cậu thiếu niên Phan Danh Mạnh. Theo dòng thế sự, cậu học trò nơi vùng quê thuần nông ấy cùng chúng bạn lớn lên, mưu cầu danh nghiệp bằng con đường học hành.
Năm 2012, sau khi tốt nghiệp Trường Cao đẳng Kỹ thuật Việt - Đức (Hà Tĩnh), thay vì bước ra đời bôn ba cơm áo, cậu sinh viên trẻ lại chọn một lối đi ít người ngờ tới: xuất gia học đạo.
“Đó là một quá trình lựa chọn của trái tim. Ý nghĩ xuất gia không phải bất chợt mà được nuôi dưỡng từ rất lâu trước đó. Bởi tôi luôn tự hỏi về ý nghĩa cuộc sống, về việc mình sinh ra để làm gì, mang lại lợi ích gì cho đời sống này và những người xung quanh? Khi đọc các cuốn sách về Phật pháp, nhất là cuốn “Đường xưa mây trắng” của Thiền sư Thích Nhất Hạnh, tôi nhận ra có một con đường để mình lý giải những nghi vấn trong lòng” - Đại đức Thích Đồng Pháp kể.
Sau khi rời quê nhà, người thanh niên trẻ Phan Danh Mạnh tìm đến Tu viện An Lạc (phường B'Lao, tỉnh Lâm Đồng) để tầm sư học đạo. Tại đây, anh được Hòa thượng Thích Đức Nghi - Viện chủ Tu viện An Lạc thu nhận làm đệ tử, cho xuống tóc, thọ giới Sa-di và ban pháp danh là Thích Đồng Pháp; sau đó theo học giáo lý tại Trường Trung cấp Phật học Bình Định. Năm 2017, sau khi tốt nghiệp, thầy trở về Tu viện An Lạc tiếp tục tu tập.
Đầu năm 2019, nhận thấy đệ tử đã hoàn thành chương trình tu học, Hòa thượng Thích Đức Nghi khuyến khích thầy Thích Đồng Pháp tìm cho mình một ngôi chùa phù hợp để dụng công hoằng pháp, lan tỏa những giáo lý, tư tưởng từ bi, hướng thiện lợi lạc quần sinh.
Vâng lời thầy, Đại đức Thích Đồng Pháp đã khăn gói từ Nam ra Bắc, đến các vùng quê nơi có nhiều ngôi chùa nhưng chưa có người trụ trì. Thông qua “Văn điệp” giới thiệu của giáo hội và đấng bản sư, vị tăng sĩ trẻ đã đi qua rất nhiều ngôi chùa khang trang ở những vùng quê trù phú, được chính quyền nhiều địa phương mời chào về hoằng pháp, nhưng cuối cùng, bước chân ấy lại dừng lại nơi vùng quê nghèo Đồng Lộc vào cuối năm 2019.
“Là ngôi cổ tự nhưng lúc đó chùa Vĩnh chỉ là một bãi đất cây cối rậm rạp, di tích hoang phế, chùa cũ chỉ còn cái nền đất. Tôi dựng cái lán nhỏ che mưa, che nắng để bắt đầu công việc khôi phục. Khi về báo cáo với Hòa thượng Thích Đức Nghi tôi cúi đầu thưa: Con cảm thấy có duyên với vùng đất ấy, con không ngại khổ, thấy đó là việc mình cần làm. Thầy gật đầu dặn dò: Ra đời nhiều cám dỗ, nhiều gian nan, phải vững tâm rèn chí, giữ đạo hạnh của người tu hành” - Đại đức Thích Đồng Pháp xúc động nhớ lại.
Về chùa Vĩnh, Đại đức Thích Đồng Pháp từng bước vận động, kêu gọi bà con địa phương và các mạnh thường quân chung tay phục dựng. Những ngày tháng gian nan đó, người dân thôn Liên Tân luôn nhìn thấy hình ảnh vị tăng sĩ trẻ bất kể ngày mưa hay ngày nắng, luôn cặm cụi phát quang bụi rậm, đắp những xẻng đất đầu tiên để định hình lại nền móng.
Việc làm của thầy khiến người dân cảm động cùng nhau chung sức, mạnh thường quân đóng góp hỗ trợ. Vì thế, gần một năm sau đã xây được móng và dựng tạm gian nhà nhỏ để làm nơi lễ Phật. Tâm nguyện xây lại ngôi chùa cổ vốn đã hoang phế do thời gian đang theo đúng kế hoạch thì một bước ngoặt xuất hiện, làm thay đổi hoàn toàn hướng đi ban đầu của Đại đức Thích Đồng Pháp.
Sáng đầu hè cận kề ngày Phật đản 2026, bước qua cổng chùa Vĩnh, chúng tôi bắt gặp một khoảng vườn xanh mướt được cải tạo từ vùng đất hoang năm nào. Giữa những luống ngô đang mùa trổ bắp là hoa hướng dương, hoa cúc, hoa cánh bướm nở rực trong nắng tháng 5.
Đại đức Thích Đồng Pháp đang lom khom hái ngô, quanh thầy là mấy đứa trẻ chừng 3-5 tuổi ôm những chiếc rổ nhựa nhỏ ríu rít chạy theo: “Thầy ơi hái cho con với!”, “Thầy ơi cho con!”. Người tu sĩ trẻ chỉ cười hiền, hết cúi xuống bỏ bắp ngô vào rổ cho đứa này lại quay sang xoa đầu đứa khác. Một lát sau, thầy ngồi xuống bên những khóm hoa kể chuyện cho lũ trẻ, tiếng cười thơ ngây vang lên giữa khu vườn nhỏ khiến không gian chốn thiền môn trở nên ấm áp lạ thường.
Cuối năm 2020, sau một ngày lao động vất vả trong vườn chùa, thầy Thích Đồng Pháp thiếp đi trong “am tranh” nhỏ. Trời vừa hửng sáng, thầy bừng tỉnh khi nghe tiếng trẻ sơ sinh khóc đâu đó. Lần theo tiếng khóc ra phía cổng chùa, thầy nhìn thấy một em bé sơ sinh được bọc trong tấm vải cũ. Thầy nhìn ngược nhìn xuôi, con đường làng vắng vẻ không một bóng người, vội bế đứa bé lên vỗ về. Em bé khát sữa, tím tái vì đói rét...
Ngay sau đó, thầy đã trình báo chính quyền địa phương theo đúng quy định. Sau thời gian thông báo tìm người thân nhưng không ai đến nhận, thầy quyết định đón em về cưu mang. Các cấp chính quyền cũng đã nhanh chóng phối hợp, hỗ trợ nhà chùa hoàn thiện các thủ tục pháp lý để xác định vai trò giám hộ hợp pháp cho thầy.
Từ đây, công việc xây chùa thêm phần vất vả khi người tu sĩ ấy vừa phải làm cha, vừa phải lao động dựng xây. Thế rồi 5 tháng sau, một đứa trẻ khác lại xuất hiện. “Người phụ nữ đó bế con đến nước mắt ngắn dài kể lể hoàn cảnh bệnh tật không nơi nương tựa, khó có thể nuôi con. Nhìn đứa trẻ đói khát xanh xao, 3 tuổi mà gầy gò như viên kẹo, tôi không thể từ chối” - Đại đức Thích Đồng Pháp kể.
Thử thách dường như mỗi ngày một lớn hơn. Đến cuối năm 2022 đã có 10 đứa trẻ được đưa đến, và đến nay, con số ấy đã là 22 sinh mệnh được gửi gắm dưới mái chùa Vĩnh.
Đại đức Thích Đồng Pháp chia sẻ: “Lúc này, chùa đã dựng được bộ rường cột và lợp được mái ngói, bốn bên chưa có tường nhưng gian điện chính thờ Phật đã cơ bản trang nghiêm, tôi quyết định tạm dừng việc xây dựng để dành toàn bộ nguồn lực lo cho bọn trẻ”.
Vậy là bên cạnh ngôi chính điện lộng gió bốn mùa, một ngôi nhà nhỏ khang trang được dựng lên, trở thành mái ấm che chở cho 22 trẻ thơ kém may mắn. Đã nhiều năm trôi qua, vị tăng sĩ ấy đã trải qua không biết bao nhiêu vất vả, nhưng trên gương mặt thầy luôn toát lên sự hoan hỷ, tĩnh lặng và bao dung. Ít người biết rằng, phía sau những tiếng cười trẻ thơ mỗi sáng bên sân chùa Vĩnh, “người cha” ấy đã phải xoay xở từng ngày để lo từ cái ăn, cái mặc cho các em.
Trong 22 đứa trẻ đang được cưu mang tại chùa, phần lớn đến đây từ khi còn “đỏ hỏn”. Có em bị bỏ rơi không biết cha mẹ là ai, có em mồ côi cả cha lẫn mẹ, có em mang khiếm khuyết cơ thể và từng bị gia đình chối bỏ. Mỗi đứa trẻ là một phận đời nhiều thiệt thòi, cũng là một thử thách không nhỏ đối với vị tăng sĩ trẻ.
Đại đức Thích Đồng Pháp chia sẻ, những ngày đầu nhận nuôi các cháu, thầy phải tìm đến các bà, các mẹ trong làng để học cách thay tã, chăm sóc trẻ sơ sinh, rồi lên mạng tìm hiểu thêm kiến thức. Có những đợt dịch bệnh, 7-10 cháu cùng lúc ốm sốt; có cháu bị bại liệt nửa người, thầy phải kiên trì chữa chạy nhiều năm trời, nay mới dần bình phục.
Khó khăn còn đến từ kinh phí nuôi dưỡng, học tập cho các em. Hiện 18/22 trẻ đã đi học, mọi chi phí chủ yếu dựa vào sự hỗ trợ của các nhà hảo tâm, trong đó có nguồn hỗ trợ 8 triệu đồng/tháng từ Quỹ Thiện tâm - Vingroup. Dẫu vậy, trước muôn vàn nhọc nhằn, vị tăng sĩ trẻ vẫn kiên trì với chí nguyện đã chọn, bởi với thầy, không có niềm vui nào lớn hơn khi những đứa trẻ bất hạnh được lớn lên trong tình yêu thương và sự chở che.
“Tôi còn nhớ trong Kinh Pháp Hoa có vị Thường Bất Khinh Bồ Tát gặp bất kỳ ai, dù sang hay hèn cũng kính lạy và nói: Thưa quý ngài! Tôi không khinh thường quý ngài, vì quý ngài sẽ thành Phật. Và Đức Thích Ca Mầu Ni đã dạy, chúng sinh đều có Phật tính, đều bình đẳng như nhau, cứu một mạng người hơn xây bảy tòa phù đồ. Trong đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng là tấm gương nhân ái hết lòng dành cho trẻ thơ. Vì vậy, thời điểm đó tôi nghĩ việc cưu mang các con là việc cấp thiết. Chùa có thể từ từ xây dựng nhưng cứu người thì không thể đợi được” - Đại đức Thích Đồng Pháp bộc bạch.
Có một kỷ niệm mà vị tu sĩ trẻ luôn cất giữ trong lòng như món quà quý giá làm nguồn động viên cho con đường đạo hạnh của mình, đó là lời dặn dò của người thầy - Hòa thượng Thích Đức Nghi trong chuyến ra Hà Tĩnh thăm người học trò và mái ấm tình thương nơi chùa Vĩnh vào cuối năm 2022. Hòa thượng ân cần dặn dò: “Đạo cũng là đời, đời cũng là đạo. Xưa nay, đạo Phật chúng ta luôn đồng hành cùng dân tộc. Con đã chọn hòa mình vào đời, dấn thân cống hiến thì phải kiên tâm, vững chí đến cuối cùng. Phải làm sao để mỗi đứa trẻ lớn lên đều có đạo đức tốt, là những người có ích cho xã hội”. Đó cũng là chuyến thăm cuối cùng của bậc ân sư trước khi hòa thượng viên tịch vào năm 2024, để lại những huấn thị sâu sắc trên con đường hành đạo của Đại đức Thích Đồng Pháp.
Một ngôi chùa bằng gạch ngói không thể tạo ra một con người, nhưng một con người khi đủ nhân duyên có thể xây dựng ra hàng trăm ngôi chùa. Ngôi chùa trong lòng người mới là tòa bảo tháp.
Đại đức Thích Đồng Pháp
Khi được hỏi vì sao không chọn con đường an tĩnh nơi cửa thiền mà lại chọn hành trình "nhập thế" gian truân này, Đại đức Thích Đồng Pháp khẽ mỉm cười nhìn về phía ngôi chính điện: “Mỗi người có một nhân duyên và một con đường. Như tôi, học theo Phật Thích Ca, các vị tổ sư và thầy của mình, tôi thấy con đường này ý nghĩa cho người tu. Còn chọn cưu mang bọn trẻ là vì tôi nghĩ một ngôi chùa bằng gạch ngói không thể tạo ra một con người, nhưng một con người khi đủ nhân duyên có thể xây dựng ra hàng trăm ngôi chùa. Ngôi chùa trong lòng người mới là tòa bảo tháp".
Trong câu chuyện của mình, thầy Thích Đồng Pháp cũng không ngừng nhắc đến vai trò của các cấp chính quyền, sự chung tay của cộng đồng, các mạnh thường quân, đặc biệt là bà con thôn Liên Tân. Nếu không có sự đồng hành ấy, một mình thầy không thể đủ sức cưu mang 22 đứa trẻ đang tuổi ăn tuổi lớn. “Điều tôi thấy ấm áp đó chính là mái ấm này được xây dựng nên bởi xã hội, chính quyền, đoàn thể, quý nhà hảo tâm và bà con nhân dân” - Đại đức Thích Đồng Pháp nói.
Việc làm của Đại đức Thích Đồng Pháp đã lan tỏa tinh thần từ, bi, hỷ, xả của đạo Phật vào đời sống. Nhiều năm nay, người dân thôn Liên Tân xem chùa Vĩnh như một địa chỉ của tình thương, nhiều người tình nguyện đến hỗ trợ cùng thầy chăm sóc trẻ nhỏ, tôn tạo vườn chùa với tấm lòng hoan hỷ.
Bà Đặng Thị Nguyệt (thôn Liên Tân) cho biết: “Tấm lòng của thầy Đồng Pháp khiến chúng tôi rất cảm phục, thêm hiểu về Phật sự, nguyện hạnh của các bậc tu hành. Điều khiến chúng tôi quý thầy không chỉ là chuyện xây chùa, mà là cái tâm cưu mang trẻ nhỏ. Nhìn các cháu có chỗ ăn ở, được yêu thương, ai cũng xúc động. Vì vậy, vợ chồng tôi thường xuyên làm công quả tại chùa, giúp thầy chăm sóc các cháu, trông coi dọn dẹp cảnh quan...”
Thời gian qua, các cấp chính quyền, đoàn thể xã Đồng Lộc cũng dành nhiều sự quan tâm. Trên hết, mọi người đều nhận thấy việc làm của thầy Đồng Pháp đã góp phần xây dựng tinh thần đại đoàn kết, làm đẹp thêm giá trị đạo đức tôn giáo trong đời sống xã hội.
Bà Trần Thị Hường - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã, Chủ tịch Hội LHPN xã Đồng Lộc bày tỏ: “Việc làm của Đại đức Thích Đồng Pháp thể hiện rõ tinh thần từ bi của Phật giáo và truyền thống nhân ái của dân tộc. Đây là điều rất đáng trân trọng. Chúng tôi sẽ tiếp tục đồng hành cùng thầy để mái ấm chùa Vĩnh ngày càng khang trang, tạo điều kiện tốt nhất cho các cháu được lớn lên và học tập ổn định”.
Tạm biệt chùa Vĩnh, tạm biệt Đại đức Thích Đồng Pháp - vị tăng sĩ đang từng ngày dấn thân trên con đường đạo hạnh, phụng sự nhân sinh. Làng quê bé nhỏ dần lùi xa trên con đường về đô thị, nhưng trong vạt nắng cuối ngày, tâm thức chúng tôi vẫn vang vọng tiếng chuông chùa hòa trong tiếng cười khúc khích của những em thơ. Và chúng tôi tin, mỗi ngày mới tiếng chuông sẽ thêm ngân vang, nhân lên niềm hạnh phúc của những sinh mệnh đang được nuôi dưỡng bằng dòng sữa của lòng nhân ái... Và đó chính là tòa bảo tháp đẹp nhất trong hành trình phụng sự nhân sinh của vị Đại đức trẻ.
NỘI DUNG: THIÊN VỸ
THIẾT KẾ: HUY QUÂN