Hành trình xanh từ gia đình đến cộng đồng

Từ những đổi thay trong đời sống

Đến chợ Thạch Hạ (phường Trần Phú) trong một buổi sáng đông đúc người bán, kẻ mua, tôi khá ngạc nhiên khi bắt gặp giữa những dãy hàng đầy ắp thực phẩm, rau củ là hình ảnh các bà, các chị tay xách làn nhựa, bên trong đựng rau xanh, thịt, cá gói bằng lá chuối. Thế nhưng, đó đã trở thành hình ảnh quen thuộc trong nhịp sống thường ngày ở khu chợ truyền thống này.

Chị Nguyễn Thị Minh - Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ tổ dân phố (TDP) Tân Học chia sẻ: “Bắt đầu từ phong trào “5 không, 3 sạch”, nay là “5 có, đô thị văn minh” do các cấp hội phụ nữ phát động, khoảng 5 năm nay, chi hội duy trì nhiều việc làm xanh trong đời sống hằng ngày như đi chợ bằng làn nhựa, hạn chế sử dụng túi nilon, phân loại rác tại nguồn, giữ gìn nhà, bếp, vườn và ngõ phố xanh - sạch - đẹp. Điều quan trọng nhất là chị em thấy môi trường sống đổi thay nên ai cũng tự giác làm”.

Không riêng Tân Học, tại nhiều TDP ở phường Trần Phú, lối sống xanh đang lan tỏa bằng những việc làm giản dị. Những tuyến đường ngày một sạch hơn, phong trào xây dựng nhà sạch, vườn đẹp dần trở thành nếp quen. Mỗi dịp cuối tuần, các chi hội phụ nữ cùng đoàn thể lại đồng loạt ra quân vệ sinh môi trường, kiểm tra việc phân loại rác tại hộ như một phần sinh hoạt thường nhật.

Nếu ở phố thị, lối sống xanh bắt đầu từ việc giảm rác thải nhựa thì ở vùng quê Kỳ Xuân, sự thay đổi lại gắn với sản xuất nông nghiệp tuần hoàn. Ở thôn Đông Sơn, nhiều gia đình duy trì phân loại rác thành 3 nhóm: rác hữu cơ, rác tái chế và rác không thể tái chế. Những thùng rác đặt nơi góc vườn không còn là “mô hình điểm” mà đã trở thành nếp sinh hoạt quen thuộc. Với nhiều hộ sản xuất nông nghiệp, rác hữu cơ được tận dụng làm phân bón cho cây trồng.

Bà Nguyễn Thị Tuyến (thôn Đông Sơn) cho biết: “Gia đình tôi làm 3 sào lúa, 2 sào màu, nhiều năm nay nguồn phân bón chủ yếu dựa vào rác hữu cơ ủ men vi sinh, hạn chế phân bón hóa học nhưng lúa, màu vụ nào cũng năng suất, ít sâu bệnh”.

Từ mô hình hộ gia đình, Hội LHPN xã Kỳ Xuân đã tham mưu xây dựng tổ hợp tác xử lý rác hữu cơ tập trung với hơn 20 thành viên tham gia thường xuyên; mỗi tuần xử lý 8-9 tấn rác hữu cơ để sản xuất phân vi sinh bán ra thị trường với giá 3.000-4.000 đồng/kg. Từ mức 160-170 tấn rác sinh hoạt mỗi tháng vào cuối năm 2025, lượng rác phát sinh trên địa bàn đến nay đã giảm còn khoảng 110-120 tấn/tháng.

Cùng với đó, hàng nghìn mô hình “ngôi nhà xanh” thu gom rác tái chế của các cấp hội phụ nữ toàn tỉnh không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn tạo nguồn lực hỗ trợ trẻ em nghèo, phụ nữ khó khăn.

Không chỉ riêng phụ nữ, nhiều tổ chức đoàn thể khác cũng góp phần tạo nên những chuyển động xanh trong cộng đồng. Đoàn Thanh niên duy trì các hoạt động “Đổi rác lấy cây xanh”, “Chủ nhật xanh”; Hội Nông dân khuyến khích xử lý phụ phẩm nông nghiệp thành phân hữu cơ, hạn chế đốt rơm rạ, xây dựng các tuyến đường sáng - xanh - sạch - đẹp.

Ngay cả nhiều cơ sở kinh doanh tại Hà Tĩnh cũng bắt đầu chuyển mình theo hướng thân thiện môi trường hơn. Một số quán cà phê ở phường Thành Sen chuyển sang dùng ống hút giấy, tre, cỏ bàng; TokyoLife - chuỗi cửa hàng thời trang thực hiện “nói không” với túi nilon trong hoạt động bán hàng.

Từ những thay đổi nhỏ trong mỗi gia đình, lối sống xanh ở Hà Tĩnh đang dần vượt khỏi phạm vi của những phong trào ngắn hạn để hình thành xu hướng tiêu dùng và sản xuất mới. Tuy nhiên, hành trình ấy vẫn còn không ít thách thức.

Để chuyển đổi xanh không dừng ở phong trào

Điểm dễ nhận thấy ở nhiều địa phương hiện nay là các mô hình xanh phát triển khá mạnh trong giai đoạn đầu nhưng chưa đồng đều, thiếu tính bền vững. Không ít nơi, việc phân loại rác tại nguồn vẫn phụ thuộc chủ yếu vào ý thức tự giác của người dân và sự sâu sát của cán bộ đoàn thể cơ sở.

Trong khi đó, hạ tầng xử lý rác sau phân loại chưa thực sự đồng bộ. Có nơi người dân đã chủ động phân loại rác nhưng khi thu gom vẫn đổ chung lên một xe vận chuyển. Việc duy trì các tổ hợp tác xử lý rác hữu cơ hay mô hình tái chế cũng gặp khó về nguồn lực, đầu ra sản phẩm và cơ chế hỗ trợ lâu dài.

Áp lực môi trường ở khu vực nông thôn ngày càng lớn do lượng rác sinh hoạt tăng nhanh theo tốc độ đô thị hóa, trong khi nhiều khu xử lý rác trên địa bàn tỉnh đã quá tải hoặc đến hạn đóng cửa. Tình trạng rác thải tồn đọng tại một số địa phương thời gian gần đây cho thấy chuyển đổi xanh không thể chỉ dừng ở những phong trào ngắn hạn.

Dù vậy, trong lĩnh vực nông nghiệp, chuyển đổi xanh ở Hà Tĩnh đang dần đi vào chiều sâu. Ở nhiều cánh đồng, khói đốt rơm rạ sau mỗi vụ mùa đã bắt đầu thưa dần. Tại các vùng sản xuất lúa ở Cẩm Xuyên, Can Lộc, Gia Hanh, Thạch Khê hay Kỳ Anh, nhiều nông dân đã chuyển sang ủ men vi sinh từ rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp để xử lý đất thay cho việc đốt rơm rạ như trước đây. Không chỉ giảm khói bụi, giảm phát thải khí nhà kính, cách làm này còn giúp cải tạo đất, tăng độ tơi xốp và hạn chế sâu bệnh.

Cùng với đó, nhiều mô hình sản xuất hữu cơ liên kết với Công ty CP Tập đoàn Quế Lâm cũng đang từng bước hình thành. Từ chăn nuôi an toàn sinh học đến sản xuất lúa hữu cơ, cây ăn quả hữu cơ, người nông dân đã bắt đầu chuyển từ tư duy chạy theo sản lượng sang sản xuất an toàn, thân thiện môi trường và hướng tới giá trị bền vững lâu dài.

Sự chuyển dịch ấy cho thấy chuyển đổi xanh ở nông thôn Hà Tĩnh đang đi xa hơn câu chuyện vệ sinh môi trường để chạm tới cốt lõi của phát triển bền vững. Đó là thay đổi phương thức sản xuất và cách con người ứng xử với tài nguyên đất, nước và hệ sinh thái nông nghiệp.

Trong bối cảnh đó, các tổ chức, đoàn thể được xem là lực lượng quan trọng đưa chuyển đổi xanh đi vào chiều sâu đời sống cộng đồng. Ông Trần Đình Ước - Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Hà Tĩnh cho rằng: “Muốn người dân thay đổi bền vững thì phải để họ thấy lợi ích kinh tế ngay từ các mô hình xanh. Khi rác hữu cơ trở thành phân bón, phụ phẩm thành tài nguyên, người dân sẽ chủ động tham gia chứ không làm theo phong trào. Thời gian tới, Hội Nông dân tỉnh sẽ tiếp tục nhân rộng các mô hình xử lý rác hữu cơ, sản xuất nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn; hỗ trợ xây dựng tổ hợp tác, HTX nông nghiệp xanh, kết nối tiêu thụ nông sản sạch, ưu tiên các mô hình giảm phát thải, tiết kiệm nước và thích ứng biến đổi khí hậu”.

Song song với đó là các giải pháp trồng hàng rào cây xanh chống cát ven biển, xây dựng mô hình sản xuất tiết kiệm nước, bố trí bể thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật nhằm hạn chế ô nhiễm nguồn đất, nguồn nước.

Một vấn đề đặt ra hiện nay là phải xây dựng được hệ sinh thái tiêu dùng xanh đồng bộ, nơi sản phẩm sạch có đầu ra ổn định và người tiêu dùng sẵn sàng thay đổi thói quen tiêu dùng.

Thời gian qua, Sở Công thương Hà Tĩnh đã bắt đầu định hướng doanh nghiệp chuyển sang sử dụng bao bì thân thiện môi trường, hỗ trợ các mô hình phân phối xanh và đẩy mạnh truyền thông về tiêu dùng bền vững. Tuy nhiên, để tạo ra chuyển biến thực chất vẫn cần thêm cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp xanh hóa sản xuất cũng như những chính sách đủ mạnh để thay đổi hành vi tiêu dùng trong cộng đồng.

Một chiếc làn nhựa đi chợ, một hành động phân loại rác tại gia đình có thể rất nhỏ, nhưng khi những thay đổi nhỏ ấy bắt đầu từ mỗi gia đình, mỗi cánh đồng, mỗi mô hình sản xuất, hành trình xanh sẽ không còn là khẩu hiệu tuyên truyền mà trở thành cách cộng đồng gìn giữ tương lai cho thế hệ mai sau.