'Thần dược' xương khớp gia truyền tàn phá sức khỏe thế nào?

"Chỉ cần bôi một lần là hết đau", "Thuốc gia truyền bí phương trị dứt điểm xương khớp không cần mổ", hay "Đã có hàng ngàn người khỏi bệnh"... là những lời quảng cáo thuốc xương khớp tự xưng gia truyền đầy rẫy trên mạng xã hội, trong các hội nhóm bệnh nhân và thậm chí lan tận các phiên chợ quê.

TS.BS Ngô Thị Kim Oanh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM - Cơ sở 3, cho biết việc đánh vào tâm lý lo âu của người bệnh, nhiều lời quảng cáo thái quá đã khiến người dân sẵn sàng chi trả hàng triệu đồng để mua những lọ cao dán, viên hoàn không nhãn mác, không rõ nguồn gốc. Điểm chung của các bệnh nhân này là niềm tin tuyệt đối vào hai chữ "gia truyền" mà bỏ qua các kiểm chứng khoa học.

Tuy nhiên, đằng sau tác dụng giảm đau nhanh đến mức khó tin của nhiều loại thuốc xương khớp gia truyền trôi nổi lại là những hiểm họa âm thầm. Theo thống kê, mỗi năm có hàng trăm bệnh nhân phải nhập viện trong tình trạng nguy kịch với các biến chứng nguy hiểm như loãng xương nặng, suy gan, suy thận, thậm chí đã có những trường hợp tử vong đáng tiếc.

Về cốt lõi, thuốc gia truyền vốn gắn liền với các phương thuốc cổ truyền qua nhiều đời, sử dụng thảo dược thiên nhiên lành tính và không độc hại. Thế nhưng thực tế hiện nay, danh xưng này đang bị lạm dụng để mạo danh cho các sản phẩm sản xuất thủ công, đóng gói sơ sài và không qua kiểm định chất lượng hay đăng ký lưu hành với Bộ Y tế.

Việc rao bán tràn lan qua các kênh không chính thống khiến người dùng rơi vào trạng thái "mù mờ" thông tin: không biết thành phần, không kiểm soát được liều lượng, không đánh giá được nguy cơ tương tác với thuốc Tây y và hoàn toàn thiếu bằng chứng khoa học. Sử dụng các loại thuốc này thực chất là một cuộc đặt cược sức khỏe đầy rủi ro.

Các nghiên cứu giám định dược phẩm trong 5 năm gần đây tại các Trung tâm Kiểm nghiệm đã bóc trần sự thật về thành phần trong thuốc xương khớp gia truyền trôi nổi. Nhiều mẫu thuốc được phát hiện có chứa Corticoid (như Dexamethasone, Prednisolone) - chất giúp giảm đau nhanh nhưng dùng kéo dài sẽ gây loãng xương, suy tuyến thượng thận, tăng đường huyết và teo cơ. Ngoài ra còn có các thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) như Diclofenac, Meloxicam hay Paracetamol liều cao, gây độc trực tiếp cho dạ dày, gan và thận.

Đáng lo ngại hơn, một số thuốc còn chứa kim loại nặng như chì, thủy ngân, asen do quá trình bào chế thủ công không đảm bảo, dẫn đến ngộ độc mạn tính ảnh hưởng đến tim mạch và thần kinh. Thậm chí, việc phơi sấy thảo dược không vệ sinh còn dẫn đến nhiễm nấm mốc Aflatoxin - một tác nhân gây ung thư gan hàng đầu.

"Nhiều trường hợp khi phát hiện biến chứng đã quá muộn, bệnh nhân bị gãy xương tự phát, suy thận độ 3-4, hoặc ung thư gan do độc chất", bác sĩ Oanh nói.

Số liệu từ Trung tâm Chống độc - Bệnh viện Bạch Mai năm 2023 cho thấy mỗi năm tiếp nhận hàng trăm ca ngộ độc thuốc xương khớp tự mua, với hơn 60% bệnh nhân có dấu hiệu lệ thuộc Corticoid. Các bệnh viện lớn như Chợ Rẫy, Nhân dân 115 cũng ghi nhận hàng chục ca biến chứng nặng mỗi tháng.

Theo bác sĩ Oanh, có nhiều nguyên nhân khiến người dân vẫn tin dùng các loại thuốc này bất chấp sự thiếu hụt cơ sở khoa học. Trước hết là tâm lý "sính thuốc Nam", chuộng tự nhiên vì cho rằng thuốc Đông y luôn lành tính. Kế đến là sự thiếu hiểu biết về bệnh lý xương khớp - vốn cần chẩn đoán kỹ lưỡng nguyên nhân do viêm hay thoái hóa để có phác đồ phù hợp. Thêm vào đó, nỗi lo ngại chi phí điều trị Tây y cao hoặc sợ phẫu thuật cũng khiến người bệnh tìm đến các giải pháp thay thế rẻ tiền hơn.

Sự tác động mạnh mẽ của mạng xã hội và các hội nhóm "chia sẻ kinh nghiệm" thiếu chứng cứ cũng đóng vai trò lớn trong việc dẫn dắt dư luận. Một khảo sát năm 2023 của Viện Dinh dưỡng và Y học Dự phòng chỉ ra rằng có tới 47% người cao tuổi tại nông thôn từng sử dụng thuốc xương khớp không rõ nguồn gốc qua đường truyền miệng. Con số này tăng 15% so với năm 2020.

Bác sĩ Oanh nhận định cảm giác hết đau tức thì thực chất chỉ là hệ quả từ việc lạm dụng Corticoid làm giảm phản ứng viêm tạm thời. Hậu quả kéo dài vô cùng nặng nề với hàng loạt biến chứng như loãng xương trầm trọng khiến xương giòn dễ gãy (đặc biệt là cột sống và khớp hông); suy thận cấp và mạn tính; tăng huyết áp; loét dạ dày; và đặc biệt là hội chứng Cushing với biểu hiện mặt tròn, béo bụng, rạn da. Khi ngưng thuốc đột ngột, người bệnh còn đối mặt với suy tuyến thượng thận do cơ thể mất khả năng sản xuất hormone tự nhiên.

Người bệnh cần đặc biệt cảnh giác nếu có các dấu hiệu: tăng cân nhanh, mặt tròn, nổi mụn, đau vùng thắt lưng, phù chân, vàng da, mệt mỏi hoặc đại tiện phân đen. Khi xuất hiện các triệu chứng này, cần lập tức đi khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa và mang theo mẫu thuốc đang dùng để kiểm nghiệm.

Để đảm bảo an toàn, người dân cần hiểu rằng một bài thuốc Đông y đáng tin cậy phải có nguồn gốc rõ ràng, được đăng ký lưu hành và bào chế tại cơ sở y tế hợp pháp có bác sĩ phụ trách. Thay vì tin vào thuốc "truyền tay" trên mạng, người bệnh nên đến các bệnh viện Y học cổ truyền hoặc phòng khám được cấp phép.

Y học hiện đại ngày nay cung cấp các giải pháp "cá thể hóa" hiệu quả, kết hợp giữa thuốc giảm đau đúng liều, vật lý trị liệu, tiêm nội khớp hoặc phẫu thuật khi cần thiết. Việc kết hợp Đông - Tây y chính thống như sử dụng các bài thuốc cổ phương (Độc hoạt tang ký sinh thang, Thận khí hoàn...) dưới sự theo dõi của bác sĩ sẽ mang lại hiệu quả tối ưu và giảm thiểu tác dụng phụ.

Để bảo vệ sức khỏe, sự phối hợp giữa hệ thống y tế và truyền thông là rất quan trọng nhằm giúp người dân tiếp cận thông tin chính xác. Bệnh xương khớp không thể điều trị dứt điểm chỉ bằng vài viên thuốc "bí truyền". Điều trị cần dựa trên khoa học, sự kiên trì và đúng phác đồ. Đừng để những lời quảng cáo "hết đau thần tốc" đánh đổi bằng cả sức khỏe và tính mạng của chính mình.