"Lá chắn sinh học" trước dịch tả lợn châu Phi

Những năm gần đây, bệnh dịch tả lợn châu Phi trở thành một trong những thách thức lớn đối với ngành chăn nuôi lợn ở Việt Nam. Với tốc độ lây lan nhanh, tỷ lệ chết cao và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, dịch bệnh đã gây thiệt hại nặng nề, ảnh hưởng đến sinh kế của người chăn nuôi và sự phát triển bền vững của ngành.

Tại Hà Tĩnh, năm 2025, dịch bệnh đã bùng phát trên diện rộng, buộc phải tiêu hủy hơn 36.500 con lợn. Bước sang 6 tháng đầu năm 2026, dù tình hình đã "hạ nhiệt", hoạt động chăn nuôi ổn định hơn nhưng nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên diện rộng vẫn hiện hữu.

Theo đánh giá của ngành chuyên môn, phần lớn các ổ dịch xảy ra tại các hộ chăn nuôi khu vực nông hộ nhỏ lẻ, điều kiện chuồng trại còn hạn chế và việc áp dụng các biện pháp an toàn sinh học chưa được thực hiện đầy đủ. Cùng với đó, mặc dù khái niệm "an toàn sinh học" được nhắc đến thường xuyên, song trên thực tế không ít hộ chăn nuôi vẫn còn lúng túng trong việc áp dụng các biện pháp cụ thể vào quá trình sản xuất.

Để khắc phục những tồn tại trên và thực hiện xây dựng, hoàn thiện quy trình chăn nuôi lợn an toàn sinh học theo hướng không tiếp xúc phù hợp với quy mô nông hộ, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh đã phối hợp với UBND xã Trường Lưu triển khai mô hình tại 10 hộ dân thuộc hai thôn Hồng Sơn và Trà Sơn từ tháng 8/2025.

Gia đình bà Đậu Thị Hòa (thôn Hồng Sơn) là một trong những hộ tham gia mô hình này. Trước đây, việc phòng, chống dịch bệnh chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, hệ thống chuồng trại còn đơn giản.

Sau khi được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn trực tiếp, gia đình đã cải tạo chuồng nuôi, xây dựng quy trình kiểm soát người và phương tiện ra vào, quản lý thức ăn, nước uống, vệ sinh sát trùng định kỳ và hạn chế tối đa các tác nhân trung gian truyền bệnh xâm nhập.

Bà Hòa chia sẻ: "Sau gần 1 năm triển khai, gia đình đã cơ bản nắm được quy trình chăn nuôi an toàn sinh học. Quan trọng hơn cả là người chăn nuôi phải thay đổi tư duy, hạn chế tối đa việc tiếp xúc trực tiếp với vật nuôi, chỉ vào chuồng khi cần thiết. Trong thời điểm nhiều hộ lân cận bị nhiễm bệnh dịch tả lợn châu Phi, đàn lợn của gia đình vẫn phát triển ổn định, cho thu nhập tốt nên chúng tôi yên tâm đầu tư thêm chuồng trại để mở rộng sản xuất trong thời gian tới”.

Theo ông Nguyễn Thanh Hoàn - Phó Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Trường Lưu, điểm mới của mô hình không nằm ở việc đầu tư các thiết bị đắt tiền mà hướng dẫn, hỗ trợ người dân tổ chức lại toàn bộ quy trình chăn nuôi theo hướng an toàn sinh học, kiểm soát chặt chẽ các nguy cơ lây nhiễm. Khu vực chăn nuôi được bao quanh bằng lưới chắn côn trùng và động vật trung gian truyền bệnh, chỉ duy trì một lối ra vào duy nhất để thuận tiện cho việc kiểm soát. Người chăm sóc đàn lợn phải tuân thủ quy trình sát trùng, thay đồ trước vào khu vực chăn nuôi, hạn chế thấp nhất các hoạt động có nguy cơ đưa mầm bệnh từ bên ngoài vào chuồng nuôi.

Kết quả theo dõi cho thấy, trong bối cảnh bệnh dịch tả lợn châu Phi diễn biến phức tạp, các hộ tham gia mô hình vẫn duy trì được đàn lợn khỏe mạnh. Nhờ đó, người chăn nuôi ổn định sinh kế, có điều kiện tái đầu tư và mở rộng quy mô sản xuất.

Đáng chú ý, chi phí đầu tư thực hiện cho một cơ sở chăn nuôi quy mô nhỏ chỉ khoảng 5 - 7 triệu đồng. Các hạng mục cần ưu tiên gồm xây dựng hố sát trùng trước cửa chuồng, trang bị ủng, quần áo bảo hộ, bình phun khử trùng, vôi bột, thuốc sát trùng và bố trí khu vực cách ly đối với lợn mới nhập hoặc lợn có dấu hiệu bất thường. Bên cạnh đó, người chăn nuôi cũng cần duy trì vệ sinh chuồng trại hằng ngày, thu gom chất thải đúng cách, định kỳ phun tiêu độc khử trùng và kiểm soát người, phương tiện ra vào khu vực chăn nuôi.

Bà Hoàng Thị Ngọc Diệp - Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh cho biết: "Qua thực tiễn triển khai có thể thấy, mô hình chăn nuôi không tiếp xúc tương đối phù hợp với điều kiện thực tế trong chăn nuôi nông hộ tại Hà Tĩnh, góp phần nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về các biện pháp phòng, chống dịch bệnh. Mô hình cũng giúp người dân từng bước hình thành tập quán chăn nuôi theo quy trình an toàn sinh học, nâng cao hiệu quả sản xuất và hướng tới phát triển bền vững”.

Từ hiệu quả bước đầu, ngành chuyên môn đang tiếp tục đánh giá, hoàn thiện quy trình để nhân rộng mô hình chăn nuôi không tiếp xúc tại các địa phương có điều kiện phù hợp. Đây được kỳ vọng sẽ trở thành giải pháp phù hợp giúp người chăn nuôi chủ động phòng, chống dịch bệnh, giảm thiểu rủi ro, nâng cao hiệu quả sản xuất.