Dọc tuyến sông Đò Điệm, đoạn qua xã Thạch Hà, nhiều năm nay có hàng chục hộ dân làm lồng bè để nuôi trồng thủy sản.
Đây là sinh kế chính của nhiều gia đình, tuy nhiên khu vực nuôi lại nằm ngay phía hạ lưu cống ba ra Đò Điệm nên tiềm ẩn nhiều rủi ro. Mỗi khi mùa mưa lũ đến, việc vận hành cống ba ra xả lũ khiến các lồng bè của người dân thường xuyên bị ảnh hưởng.
Thực tế đã có nhiều trường hợp lồng bè bị nước cuốn trôi hoặc cá chết hàng loạt do sốc nước, gây thiệt hại lớn về kinh tế. Dù biết đây là khu vực không nằm trong quy hoạch và chính quyền địa phương không khuyến khích phát triển nuôi trồng thủy sản, nhưng vì mưu sinh, nhiều hộ vẫn tiếp tục bám nghề.
Anh Nguyễn Đình Thuận (thôn Sông Hải, xã Thạch Hà) cho biết: “Gia đình tôi gắn bó với nghề nuôi cá lồng nhiều năm nay. Dù biết khu vực này không nằm trong quy hoạch và tiềm ẩn nhiều rủi ro, nhưng vì không có nghề phụ ổn định nên vẫn phải duy trì để có thêm thu nhập.”
Không chỉ tại xã Thạch Hà, hoạt động nuôi thủy sản tự phát còn diễn ra phổ biến ở nhiều địa phương khác. Tại khu vực cầu Cửa Sót, cầu Hộ Độ thuộc phường Trần Phú, nhiều hộ dân tự ý dựng lồng bè trên sông để nuôi hàu và các loài thủy sản nước lợ. Theo chính quyền địa phương, hiện có hơn 40 ha mặt nước đang bị người dân lấn chiếm để nuôi trồng thủy sản tự phát. Đáng chú ý, một số diện tích trước đây đã được cho thuê trái thẩm quyền (xã cũ), khiến công tác quản lý hiện nay gặp nhiều khó khăn.
Ông Hoàng Hải Đường - Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị (UBND phường Trần Phú) cho biết: “Thực trạng người dân tự ý mở rộng diện tích ao nuôi, dựng lồng bè, lấn chiếm hành lang bảo vệ sông đang làm thu hẹp dòng chảy tự nhiên. Điều này không chỉ gây mất mỹ quan mà còn làm gia tăng ô nhiễm, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và chất lượng nguồn nước. Chúng tôi đã tiến hành rà soát, đưa vào quy hoạch những khu vực đủ điều kiện nuôi trồng, đồng thời sẽ đình chỉ các điểm nuôi tự phát gây ảnh hưởng đến môi trường và dòng chảy.”
Không chỉ tại xã Thạch Hà hay phường Trần Phú, các khu vực nuôi tự phát còn diễn ra khá phổ biến ở nhiều địa phương ven biển. Tại phường Hải Ninh, trên các tuyến sông Vịnh và sông Quyền, hàng chục điểm nuôi trồng thủy sản tự phát đã tồn tại nhiều năm qua.
Nhiều hộ dân tự ý xây dựng ao nuôi kiên cố dọc hai bên bờ sông để nuôi tôm, cá. Mặc dù chính quyền địa phương đã nhiều lần tuyên truyền, cảnh báo về nguy cơ mất an toàn, xâm hại hành lang bảo vệ đê điều, cản trở dòng chảy và gia tăng ô nhiễm môi trường, nhưng tình trạng cơi nới, lấn chiếm vẫn tiếp tục diễn ra.
Bà Nguyễn Thị Vân, tổ dân phố Hải Hà, phường Hải Ninh cho biết: “Nuôi tôm, cá ở đây cũng như đánh cược với trời. Mùa nắng thì lo thiếu nước, ô nhiễm nguồn nước; mùa mưa bão lại nơm nớp lo lũ cuốn trôi hết tài sản. Chúng tôi biết việc nuôi ở đây còn nhiều bất cập nhưng vì kế sinh nhai nên vẫn cố bám trụ.”
Không chỉ tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với người dân, việc phát triển thủy sản tự phát còn gây áp lực lớn cho công tác quản lý nhà nước. Nhiều khu vực nuôi nằm trong phạm vi bảo vệ hành lang đê điều, lấn chiếm lòng sông, làm suy giảm khả năng thoát lũ và ảnh hưởng đến hệ sinh thái tự nhiên.
Trước thực trạng này, địa phương đã nhiều lần tuyên truyền, vận động người dân tháo dỡ các công trình vi phạm, đồng thời tăng cường kiểm tra, xử lý những trường hợp cố tình tái lấn chiếm. Tuy nhiên, do liên quan trực tiếp đến sinh kế của người dân nên việc xử lý vẫn gặp không ít khó khăn.
Ông Nguyễn Quang Tú - Trưởng phòng Kinh tế - Hạ tầng và Đô thị (UBND phường Hải Ninh) cho biết thêm: “Địa phương đã nắm bắt được thực trạng lấn chiếm mặt nước để nuôi thủy sản trên địa bàn và đang phối hợp với các đơn vị liên quan để rà soát, quản lý chặt chẽ. Địa phương sẽ tăng cường tuyên truyền, vận động các hộ dân không mở rộng diện tích nuôi, từng bước xử lý các trường hợp vi phạm, trả lại hành lang bảo vệ sông và đảm bảo an toàn thoát lũ theo đúng quy định.”
Theo ngành chuyên môn, phát triển nuôi trồng thủy sản là hướng đi phù hợp để nâng cao thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, hoạt động này phải được thực hiện theo đúng quy hoạch, đảm bảo mật độ nuôi hợp lý và tuân thủ nghiêm các quy định về bảo vệ môi trường. Nếu không sớm chấn chỉnh, những hệ lụy như ô nhiễm môi trường, suy giảm khả năng thoát lũ và mất an toàn trong mùa mưa bão sẽ ngày càng nghiêm trọng.
Bà Lê Thị Quỳnh Nga - Phó Trưởng phòng Quản lý nuôi trồng thủy sản, Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh cho biết: “Chúng tôi khuyến cáo người dân không tự ý mở rộng diện tích nuôi hoặc lấn chiếm lòng sông để nuôi trồng thủy sản. Việc phát triển phải thực hiện đúng quy hoạch, đảm bảo an toàn dòng chảy và bảo vệ môi trường. Các địa phương cần tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm nhằm hạn chế những hệ lụy lâu dài đối với hệ sinh thái và công tác phòng, chống thiên tai.”
Nuôi trồng thủy sản là sinh kế quan trọng của nhiều hộ dân, nhưng không thể phát triển bằng mọi giá. Nếu tình trạng nuôi tự phát, lấn chiếm lòng sông tiếp tục kéo dài, nguy cơ ô nhiễm môi trường, cản trở thoát lũ và mất an toàn trong mùa mưa bão sẽ ngày càng gia tăng.
Đã đến lúc các địa phương cần quyết liệt chấn chỉnh, đưa hoạt động nuôi trồng thủy sản trở về đúng quy hoạch. Chỉ khi hài hòa được giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường mới có thể tạo ra sinh kế bền vững cho người dân và giữ gìn sự an toàn cho những dòng sông.
