Đồng chí Hà Huy Tập sinh ngày 24/4/1906 tại làng Kim Nặc, tổng Thổ Ngọa (nay là xã Cẩm Hưng) trong một gia đình nhà nho nghèo. Sau khi tốt nghiệp Trường Quốc học Huế với tấm bằng hạng ưu, đồng chí được bổ nhiệm về làm giáo viên trường tiểu học ở Nha Trang (năm 1923). Từ đây, với lòng yêu nước và nhận rõ bộ mặt của bộ máy cai trị, đồng chí Hà Huy Tập đã tìm đến con đường cách mạng.
Năm 1925, đồng chí Hà Huy Tập gia nhập và hoạt động trong Hội Phục Việt (sau đổi thành Tân Việt Cách mạng Đảng). Do hoạt động bị lộ, Hà Huy Tập chuyển ra dạy học ở Trường Tiểu học Cao Xuân Dục (Vinh). Ở đây, Hà Huy Tập đã lập ra hội “Thanh niên học sinh cách mạng”, vận động tuyên truyền trong các trường học, ở Nhà máy Diêm Bến Thủy, Sở Hỏa xa Vinh… Bị chính quyền thực dân phát hiện, tổ chức điều đồng chí vào Nam Kỳ. Sau các vụ án mạng, mật thám Pháp thu được nhiều tài liệu tuyên truyền cách mạng phần nhiều do Hà Huy Tập viết và biên soạn.
Vì đã bị lộ nhiều lần, Tân Việt Cách mạng Đảng quyết định cho đồng chí tạm lánh sang Trung Quốc. Tại đây, Hà Huy Tập đã liên lạc được với Quốc tế Cộng sản và được gửi sang học Trường Đại học Phương Đông ở Liên Xô. Đồng chí vừa học tập, vừa viết nhiều bài báo gửi cho tạp chí Bôn-sê-vích và tích cực tuyên truyền với bạn bè quốc tế về tình hình ở Việt Nam. Với thành tích hoạt động và kết quả học tập, Hà Huy Tập được kết nạp vào Đảng Cộng sản Liên Xô.
Tháng 4/1933, Quốc tế Cộng sản cử đồng chí Hà Huy Tập về nước qua đường Mát-xcơ-va - Vlađivôxtốc - Hồng Kông - Quảng Tây. Tại Quảng Tây, Hà Huy Tập đã gặp gỡ, bàn bạc với đồng chí Lê Hồng Phong và các đồng chí khác để chuẩn bị cho việc thành lập Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng Cộng sản Đông Dương.
Tháng 3/1934, Ban Chỉ huy ở ngoài được thành lập gồm 3 đồng chí: Lê Hồng Phong (Litsvinốp) làm Tổng Thư ký; đồng chí Hà Huy Tập (Xinhitơrkin) phụ trách công tác tuyên truyền, cổ động, Tổng Biên tập Tạp chí Bôn-sê-vích; Nguyễn Văn Dựt (Svan), phụ trách kiểm tra. Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng (tổ chức hội nghị từ ngày 16 - 21/6/1934) bàn kế hoạch liên lạc với tổ chức Đảng ở trong nước và việc tiến hành Đại hội Đảng lần thứ nhất. Hội nghị phân công đồng chí Hà Huy Tập lập kế hoạch và chuẩn bị nội dung các văn kiện đại hội.
Dưới sự chỉ đạo của Quốc tế Cộng sản, Đại hội lần thứ nhất Đảng Cộng sản Đông Dương tiến hành theo kế hoạch. Do đồng chí Lê Hồng Phong đang dự Đại hội Quốc tế Cộng sản nên đồng chí Hà Huy Tập được giao chủ trì đại hội. Đại hội diễn ra từ ngày 27 - 31/3/1935 tại Ma Cao (Trung Quốc), thông qua Báo cáo chính trị, Điều lệ Đảng, Nghị quyết Đại hội và các nghị quyết: Công nhân vận động, Nông dân vận động, Thanh niên vận động, Phụ nữ vận động; bầu ra BCH Trung ương gồm 13 đồng chí do Lê Hồng Phong làm Tổng Thư ký (tức là Tổng Bí thư), Hà Huy Tập làm Thư ký Ban Chỉ huy ở ngoài.
Báo cáo chính trị nêu rõ: “Đảng vừa có tính chất quần chúng, vừa gồm những phần tử tranh đấu, hoạt động cương quyết, trung thành với cộng sản chủ nghĩa”, nhấn mạnh 3 nhiệm vụ chính của cách mạng: “a) Củng cố và phát triển Đảng; b) Thu phục quảng đại quần chúng lao động; c) Chống đế quốc chiến tranh”.
Đại hội Đảng lần thứ nhất xác định chương trình và nhiệm vụ cách mạng, khôi phục và củng cố Đảng, đưa cách mạng Việt Nam vượt qua giai đoạn khó khăn, bước vào giai đoạn mới. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đánh giá Đại hội Đảng lần thứ nhất: “Năm 1935, Đảng họp Đại hội lần thứ nhất ở Ma Cao. Đại hội đã nhận định tình hình trong nước và tình hình thế giới, kiểm thảo lại công tác đã qua và ấn định chương trình cho công tác sắp tới”.
Sau đại hội, hầu hết các đồng chí trong BCH Trung ương bị địch truy lùng bắt bớ, giết hại, Đảng lại lâm vào khó khăn. Trước tình hình đó, Hội nghị Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng họp vào tháng 7/1936 đã cử đồng chí Hà Huy Tập về nước để tổ chức lại BCH Trung ương mới, khôi phục các tổ chức Đảng và trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng ở trong nước.
Về nước chỉ trong một thời gian ngắn, đồng chí Hà Huy Tập đã liên lạc được với một số đầu mối nằm vùng. Nhờ vậy, vào tháng 10/1936, Hà Huy Tập tổ chức được hội nghị cốt cán của Đảng ở Bà Điểm (Hóc Môn - Gia Định). Hội nghị bầu BCH Trung ương lâm thời, bầu Hà Huy Tập làm Tổng Bí thư, phân công các đồng chí ủy viên Trung ương về các vùng, miền để bắt liên lạc và khôi phục tổ chức của Đảng chuẩn bị cho Hội nghị cốt cán toàn quốc.
Hội nghị cốt cán toàn quốc của Đảng (từ ngày 13 - 14/3/1937) đề ra nhiệm vụ cấp bách khôi phục bộ máy Đảng ở 3 miền Trung - Nam - Bắc và Cao Miên để kịp thời đảm đương vai trò lãnh đạo phong trào cách mạng trong tình hình mới. Tháng 10/1937, đồng chí Hà Huy Tập chủ trì Hội nghị BCH Trung ương lâm thời kiểm điểm sự lãnh đạo của Đảng, rút ra những ưu, khuyết điểm và bài học kinh nghiệm, đề ra nhiệm vụ phù hợp với tình hình mới, đồng thời kiện toàn BCH Trung ương gồm 10 đồng chí, Ban Thường vụ 5 đồng chí.
Vào tháng 3/1938, đồng chí Hà Huy Tập chủ trì Hội nghị BCH Trung ương Đảng quyết định nhiều vấn đề quan trọng về củng cố bộ máy tổ chức, đề ra nhiệm vụ cho cách mạng Việt Nam trước diễn biến của tình hình mới. Đặc biệt, đề ra chủ trương tiến hành cuộc vận động dân chủ và thành lập Mặt trận Dân chủ Đông Dương.
Vào lúc cách mạng chuyển sang giai đoạn mới thì tháng 5/1938, đồng chí Hà Huy Tập bị thực dân Pháp bắt, bị phạt 8 tháng tù và 5 năm quản thúc tại quê nhà. Nhưng rồi, với cáo buộc “có trách nhiệm về tinh thần đối với khởi nghĩa Nam Kỳ”, Hà Huy Tập đã bị bắt lại và sau đó bị tuyên án tử hình (tháng 3/1940). Ngày 28/8/1941, Hà Huy Tập bị địch xử bắn. Trước mũi súng quân thù, đồng chí đã tuyên bố: “Tôi chẳng có gì phải hối tiếc. Nếu còn sống, tôi vẫn sẽ tiếp tục hoạt động”.
Cuộc đời hoạt động của Hà Huy Tập gắn liền với giai đoạn cách mạng Việt Nam gặp khó khăn, đồng chí đã có công lớn và đóng vai trò quan trọng vào thành công Đại hội Đảng lần thứ nhất và khôi phục bộ máy tổ chức Đảng. Đồng chí là tấm gương sáng ngời về ý chí kiên cường, về khí tiết chiến đấu, về ý thức trách nhiệm, tìm tòi sáng tạo trong nhiệm vụ, mưu trí, gan dạ và trung kiên của một nhà lãnh đạo, một chiến sĩ cộng sản.
Tấm gương của đồng chí tiếp tục được các thế hệ cách mạng phát huy, góp phần to lớn hun đúc nên niềm tin, niềm tự hào về Đảng quang vinh, về lý tưởng cách mạng để vượt qua mọi khó khăn, thử thách, mang đến thắng lợi vẻ vang. Kỷ niệm 120 năm Ngày sinh Tổng Bí thư Hà Huy Tập, tiếp bước con đường cách mạng của đồng chí, đất nước đang vươn mình bước vào kỷ nguyên mới, phấn đấu đạt và vượt các mục tiêu Đại hội Đảng lần thứ XIV đã đề ra.
