Hộ kinh doanh chọn đứng yên hay sẵn sàng "lớn lên" thành doanh nghiệp?

Hơn 300 hộ kinh doanh đã chuyển đổi

Hà Tĩnh hiện có hơn 55.000 hộ kinh doanh cá thể – một lực lượng đông đảo, năng động, góp phần quan trọng vào lưu thông hàng hóa, tạo việc làm và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Nhưng phía sau sự linh hoạt của mô hình này vẫn tồn tại những “điểm nghẽn” về quản trị.

Trong bối cảnh quy định về hóa đơn điện tử, kê khai thuế, thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng chặt chẽ, câu chuyện chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích, mà đang dần trở thành yêu cầu tất yếu nếu muốn phát triển bền vững.

Sau nhiều năm hoạt động dưới hình thức hộ kinh doanh cá thể, chị Nguyễn Thị Lệ Mỹ ở phường Sông Trí vừa quyết định chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp. Theo chị Mỹ, trước đây, mô hình hộ kinh doanh phù hợp bởi thủ tục đơn giản, chi phí thấp và dễ vận hành. Tuy nhiên, khi doanh thu tăng lên, yêu cầu về hóa đơn, chứng từ, thanh toán điện tử ngày càng phổ biến thì những hạn chế của mô hình cũ bắt đầu lộ rõ.

Chị Nguyễn Thị Lệ Mỹ – Giám đốc Công ty TNHH Phú An KM (phường Sông Trí) chia sẻ: “Chuyển sang doanh nghiệp giúp hạch toán chi phí rõ ràng hơn, thuận lợi ký hợp đồng dài hạn và được hưởng ưu đãi thuế trong những năm đầu. Điều tôi lo nhất là năng lực quản trị và kế toán. Nhưng nếu không chuyển đổi thì cửa hàng sẽ mãi manh mún”.

Không riêng chị Mỹ, thời gian gần đây, nhiều hộ kinh doanh ở Hà Tĩnh cũng chủ động chuyển đổi mô hình để thích ứng với yêu cầu mới của thị trường. Theo thống kê của Thuế tỉnh Hà Tĩnh, từ khi triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đến nay, toàn tỉnh đã có hơn 300 hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp.

Bác sỹ Phạm Tiến Hùng – Giám đốc Công ty TNHH Mai Hùng Group (phường Thành Sen) chia sẻ: “Lợi thế lớn nhất của mô hình doanh nghiệp là tính trách nhiệm hữu hạn. Nếu doanh nghiệp gặp rủi ro thì trách nhiệm tài chính chỉ giới hạn trong phần vốn góp. Trong khi đó, chủ hộ kinh doanh phải chịu trách nhiệm vô hạn, có thể mất toàn bộ tài sản cá nhân để trả nợ”.

Nhiều rào cản cần chính sách hỗ trợ

Từ chủ hộ kinh doanh trở thành giám đốc doanh nghiệp không đơn thuần chỉ là thay đổi tên gọi. Đó là sự chuyển đổi về tư duy quản trị, phương thức vận hành và trách nhiệm pháp lý. Đây cũng là lý do khiến không ít hộ kinh doanh vẫn chần chừ dù doanh thu đã ở quy mô khá lớn. Đơn cử như hộ kinh doanh hoa quả Tuyết Hùng (phường Thành Sen), dù doanh thu trên 10 tỷ đồng/năm và đang tạo việc làm thường xuyên cho 7 lao động nhưng đến nay vẫn "ngại" chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp vì không ít rào cản.

“Khó khăn lớn nhất khi chuyển đổi mô hình lên doanh nghiệp là vận hành quản trị. Đặc thù mặt hàng trái cây tươi là nhanh hư hỏng, khiến việc hạch toán sổ sách theo mô hình doanh nghiệp gặp không ít trở ngại. Hơn nữa, chính sách hiện đang thay đổi liên tục nên chúng tôi cũng đang chờ xem xét” - anh Nguyễn Trọng Phúc, đại diện hộ kinh doanh Hoa quả Tuyết Hùng cho hay.

Thực tế cho thấy, phần lớn hộ kinh doanh hiện nay vẫn vận hành theo mô hình gia đình, quen với phương thức quản lý đơn giản và linh hoạt. Vì vậy, tâm lý e ngại sổ sách kế toán, kê khai thuế hay chi phí vận hành tăng lên là điều dễ hiểu. Nhưng ở chiều ngược lại, nếu không thay đổi, nhiều hộ kinh doanh sẽ khó tiếp cận các chuỗi phân phối hiện đại, khó vay vốn, khó mở rộng quy mô và càng khó tham gia sâu vào chuỗi cung ứng.

Ông Lê Quốc Dũng – Trưởng phòng Thuế cá nhân, hộ kinh doanh và thu khác, Thuế tỉnh Hà Tĩnh cho biết: “Theo quy định, hộ kinh doanh chuyển lên doanh nghiệp sẽ được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm đầu mới thành lập, được chuyển lỗ sang năm sau và được hoàn thuế giá trị gia tăng nếu có hoạt động đầu tư xuất khẩu. Chuyển sang mô hình doanh nghiệp cũng giúp cho việc xuất hóa đơn giá trị gia tăng dễ dàng, từ đó ký được nhiều hợp đồng giá trị lớn. Hiện nay, ngành thuế đang tăng cường tuyên truyền, hỗ trợ để các hộ kinh doanh hiểu rõ lợi ích của việc chuyển đổi lên doanh nghiệp”.

Ông Nguyễn Văn Tuấn – Phó Trưởng ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh Hà Tĩnh chia sẻ: “Theo chương trình hành động số 46-CTr/TU của Tỉnh ủy Hà Tĩnh ban hành ngày 3/7/2025 để thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW, tỉnh ta phấn đấu đến năm 2030 có từ 18.000 - 20.000 doanh nghiệp hoạt động. Trong đó, khu vực tư nhân là chủ lực trong tăng trưởng và giải quyết việc làm cho 84 - 85% lao động toàn tỉnh. Vì thế, hiện nay, tỉnh đang tập trung hoạch định chính sách thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển. Quan điểm cá nhân tôi thì việc hoạch định chính sách cần tập trung vào "hệ sinh thái liên kết" để doanh nghiệp tư nhân không phải đi một mình”.

Hiện nay, Hà Tĩnh có hơn 11.000 doanh nghiệp. Để mục tiêu có từ 18.000 - 20.000 doanh nghiệp hoạt động vào năm 2030 trở thành hiện thực, việc hoạch định chính sách thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển cần sớm triển khai nhằm hỗ trợ, đồng hành cùng hộ kinh doanh chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp. Về lâu dài, điều Hà Tĩnh cần hướng tới không chỉ là tăng số lượng doanh nghiệp, mà là hình thành một cộng đồng doanh nghiệp tư nhân có năng lực cạnh tranh, có khả năng liên kết và phát triển bền vững.

Khi mỗi hộ kinh doanh sẵn sàng “lớn lên”, đồng nghĩa nền kinh tế cũng sẽ lớn lên. Cùng với đó, việc quản lý Nhà nước sẽ hiệu quả hơn. Những yêu cầu về minh bạch tài chính có thể tạo ra áp lực ban đầu, nhưng sẽ là nền tảng để hoạt động kinh doanh phát triển bền vững và chuyên nghiệp. Với Nghị quyết số 68 – NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, chưa bao giờ việc chuyển đổi hộ kinh doanh sang doanh nghiệp lại thuận lợi hơn lúc này. Vấn đề còn lại là tự thân hộ kinh doanh có dám “lớn lên” hay vẫn tiếp tục đứng yên trong “vùng an toàn”.