Mặc dù đang là thời điểm thu hoạch vụ xuân nhưng trên nhiều cánh đồng tại xã Kỳ Xuân, nỗi lo thiếu nước tưới đã bắt đầu hiện hữu. Người dân ở đây cho biết, hàng năm cứ mỗi lần bước vào đợt xuống giống, đặc biệt là vụ hè thu, nguy cơ khô hạn lại tái diễn, trong khi tuyến kênh chính sông Rác không xa đồng ruộng.
Tuyến kênh N11 được đầu tư xây dựng từ năm 2015, dài gần 3,6 km, dẫn nước từ tuyến kênh chính sông Rác về phục vụ tưới tiêu cho hơn 100 ha đất sản xuất của các thôn: Hòa Bình, Tuần Tượng, Tân Phong và Trung Phong. Tuy nhiên, ngay sau khi đưa vào vận hành, tuyến kênh này đã bộc lộ nhiều hạn chế.
Ông Dương Quốc Phong (thôn Tân Phong) cho biết, kể cả khi nước trên kênh chính chảy khá mạnh thì lượng nước vào tuyến N11 cũng rất yếu. Mỗi lần mở, nước chỉ đảm bảo đủ cho một số diện tích ít ỏi đầu nguồn, còn diện tích cuối nguồn thường phải chờ đợi cả tuần mới có nước.
“Gia đình tôi có gần 5 sào ruộng, vì nằm cuối nguồn nên luôn bị động nguồn nước, đặc biệt là vào vụ hè thu. Xuống giống được đã vất vả nhưng khi nước về thì ruộng đồng đã nứt nẻ, có vụ phải gieo đi gieo lại vì lúa chết khô. Người dân chúng tôi rất mong ngành chức năng sớm khắc phục bất cập của kênh dẫn nước để bà con yên tâm sản xuất” - ông Phong chia sẻ.
Thiếu nước còn khiến lịch thời vụ tại các thôn này bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Theo người dân địa phương, trong khi nhiều khu vực khác đã hoàn thành gieo cấy, các xứ đồng cuối tuyến N11 vẫn phải chờ nước để làm đất.
Nguyên nhân được xác định chủ yếu xuất phát từ thiết kế bất hợp lý của cửa lấy nước vào kênh N11. Cụ thể, cửa cống được xây dựng với khẩu độ nhỏ, nằm vuông góc với tuyến kênh chính và cao hơn khá nhiều so với đáy kênh chính sông Rác. Chính điều này làm giảm áp lực dòng chảy, khiến lượng nước đi vào kênh rất hạn chế.
Nhiều năm qua, người dân và chính quyền địa phương đã nhiều lần kiến nghị lên các cấp ngành liên quan về tình trạng này. Tuy nhiên, việc khắc phục vẫn chưa được thực hiện triệt để.
Ông Tống Khánh Huyền - Trưởng thôn Tuần Tượng, xã Kỳ Xuân cho biết: "Tình trạng thiếu nước kéo dài đã ảnh hưởng lớn đến tâm lý cũng như hiệu quả sản xuất của người dân. Mặc dù chưa phải là vùng cuối nguồn của kênh N11, nhưng toàn bộ diện tích lúa (40 ha) của thôn chúng tôi thường xuyên bị động nguồn nước.
Những thời điểm nắng nóng kéo dài hoặc vào vụ hè thu, việc thiếu nước xảy ra thường xuyên. Nhiều khi nhìn nước chảy ào ào ngoài kênh chính, trong khi ruộng đồng phía dưới vẫn khô hạn mà cảm thấy nóng ruột”.
Ông Đặng Thế Anh - Phó Chủ tịch UBND xã Kỳ Xuân cho biết: "Hơn 100 ha đất nông nghiệp của địa phương phụ thuộc trực tiếp nguồn nước từ tuyến kênh này. Tuy nhiên, do thiết kế chưa phù hợp nên hiệu quả dẫn nước không đạt như kỳ vọng. Địa phương đã nhiều lần kiến nghị cấp trên và đơn vị quản lý thủy lợi kiểm tra, có phương án cải tạo, nâng cấp hệ thống."
Lãnh đạo xã Kỳ Xuân thông tin thêm, trước mắt địa phương đang phối hợp với các đơn vị liên quan triển khai nhiều giải pháp tình thế như nạo vét dòng chảy, điều tiết nước luân phiên, huy động người dân gia cố bờ vùng, bờ thửa để giữ nước. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tạm thời. Muốn giải quyết căn cơ thì cần điều chỉnh lại hệ thống cửa lấy nước, hạ thấp cao trình và mở rộng khẩu độ cống để tăng lưu lượng dẫn nước. Nếu không xử lý dứt điểm thì tình trạng thiếu nước sẽ tiếp tục tái diễn trong các vụ sản xuất tới”.
Thực tế cho thấy, trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp ngày càng chịu nhiều áp lực từ biến đổi khí hậu, hệ thống thủy lợi đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Một công trình được đầu tư với kỳ vọng phục vụ dân sinh nhưng nếu thiết kế thiếu thực tế sẽ gây lãng phí nguồn lực và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân.
Chỉ còn ít thời gian nữa vụ hè thu năm nay sẽ bắt đầu được triển khai. Với người dân các thôn: Hòa Bình, Tuần Tượng, Tân Phong, Trung Phong (xã Kỳ Xuân), điều họ cần nhất là một giải pháp căn cơ để dòng nước thực sự chảy kịp về ruộng, đảm bảo sản xuất đúng lịch thời vụ.
