Hà Tĩnh từ lâu đã được ví “chảo lửa, túi mưa” của miền Trung khi phải thường xuyên phải đối mặt với các loại hình thiên tai khắc nghiệt như dông lốc, bão, lũ lụt. Gần như năm nào, Hà Tĩnh cũng gánh chịu thiệt hại từ các loại hình thiên tai. Hẳn nhiều người còn nhớ, cách đây hơn 6 tháng, từ đêm 29/10 tới ngày 1/11/2025, toàn tỉnh có mưa rất to, tập trung ở khu vực đồng bằng ven biển phía nam với lượng mưa đo được phổ biến từ 600mm – 1.200mm.
Mưa lớn, lượng nước về hồ tăng nhanh, các hồ chứa vận hành xả tràn. Mực nước hồ Kẻ Gỗ khi ấy đạt 96% dung tích thiết kế, đã xả tràn với lưu lượng xả cao nhất 550 m3/giây. Từ sáng 1/11/2025, các vùng dân cư hạ du hồ Kẻ Gỗ ở xã Cẩm Duệ, xã Cẩm Bình... bị ngập lụt nặng. Có những khu dân cư nước ngập gần 2m, giao thông bị chia cắt nhiều ngày.
Để ứng phó với ngập lụt, chính quyền các địa phương đã huy động lực lượng tại chỗ “gõ cửa” từng căn nhà để tổ chức sơ tán hơn 1.500 hộ dân với gần 3.800 nhân khẩu từ vùng thấp trũng, vùng ngập sâu tới nơi an toàn.
Cùng với sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền các cấp và lực lượng chức năng, người dân tại các vùng ngập lụt cũng chủ động kê cao đồ đạc, lúa thóc và sơ tán tới các gia đình có nhà cao tầng, kiên cố khi nước lũ đã gần “mấp mé thềm nhà”.
Và trong thời điểm khẩn cấp đó, các gia đình có nhà kiên cố đã sẵn sàng chào đón, “cưu mang” những người cần sự giúp đỡ. Sự chủ động đó đã góp phần giảm nhẹ thiệt hại về người trong mỗi mùa mưa lũ.
Bên cạnh đó, trong thời điểm giao thông bị chia cắt, mất điện, mất nước, người dân ở vùng ngập lụt nhận được nhiều hỗ trợ từ lực lượng chức năng, sự sẻ chia từ bà con trong và ngoài tỉnh.
“Trong những năm qua, cùng với việc chú trọng đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất phục vụ công tác phòng, chống thiên tai, địa phương đã tập trung xây dựng các phương án ứng phó sát với thực tế, phù hợp đặc thù từng khu dân cư; đồng thời huy động tối đa nguồn lực xã hội và tăng cường sự tham gia của cộng đồng ngay từ cơ sở” - Chủ tịch UBND xã Cẩm Bình Đặng Văn Thái chia sẻ.
Không chỉ tại các vùng hạ du hồ Kẻ Gỗ, trong những năm qua, các địa phương phía Bắc của tỉnh cũng thường xuyên chịu tác động từ thiên tai, nhất là bão. Chỉ tính riêng năm 2025, có 3 cơn bão ảnh hưởng trực tiếp vào khu vực đất liền Hà Tĩnh.
Thời điểm bão sắp đổ bộ, sóng lớn, nước biển dâng cao, đe dọa trực tiếp tuyến đê Hội Thống – công trình trọng yếu bảo vệ khoảng 650 hộ dân với 1.200 nhân khẩu ở xã Đan Hải, trong khi tuyến đê này đã bị sạt lở, xuống cấp. Trước tình huống đó, hàng trăm người dân địa phương đã "xắn tay" cùng lực lượng chức năng của xã và tỉnh tham gia gia cố đê.
Dù đã được gia cố, song trước nguy cơ tuyến đê Hội Thống tiếp tục bị ảnh hưởng khi bão mạnh đổ bộ, người dân địa phương, đặc biệt là các hộ sinh sống dọc tuyến đê, đã chủ động sơ tán đến nơi an toàn theo vận động, tuyên truyền của chính quyền.
Ông Trần Đức Thịnh – Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi, Chánh Văn phòng Ban Chỉ huy Phòng, chống lụt bão tỉnh thông tin: Trong những năm qua, Hà Tĩnh là một trong những địa phương chịu ảnh hưởng đặc biệt nặng nề của thiên tai.
Riêng trong năm 2025, trên địa bàn đã chịu tác động trực tiếp của các cơn bão số 5, số 6 và đặc biệt là bão số 10 với cường độ rất mạnh, sức gió cấp 10–11, giật cấp 13–14; cùng với đó là 12 đợt mưa lớn diện rộng, nhiều đợt lũ lớn, ngập lụt kéo dài tại khu vực phía nam tỉnh và vùng hạ du hồ Kẻ Gỗ. Tổng thiệt hại ước tính gần 11.000 tỷ đồng, 9 người chết, 74 người bị thương, hàng trăm nghìn nhà dân và nhiều công trình hạ tầng thiết yếu bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Trước tình hình đó, với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, sự hỗ trợ của các bộ, ngành Trung ương và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, Hà Tĩnh đã tập trung triển khai các giải pháp ứng phó theo phương châm “4 tại chỗ”. Trong đó, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và trang bị kiến thức, kỹ năng phòng, chống, giảm nhẹ thiên tai được đẩy mạnh bằng nhiều hình thức, phù hợp từng địa phương, nhất là tại các xã có nguy cơ cao xảy ra lũ, lũ quét, ngập lụt.
Thời gian qua, nhiều nhà văn hóa cộng đồng kết hợp tránh trú bão lũ, với sự chung tay của Nhà nước và các nhà hảo tâm, đã được xây dựng tại các “rốn lũ”. Đây không chỉ là nơi sinh hoạt văn hóa mà còn là điểm tránh trú an toàn cho người dân khi nước lũ dâng cao.
Tuy nhiên, dù công tác chuẩn bị của chính quyền có kỹ lưỡng, cơ sở vật chất có kiên cố đến đâu thì vẫn có giới hạn trước sức mạnh khôn lường của thiên tai. Và chính trong những thời điểm đó, sức mạnh cộng đồng mới thực sự phát huy vai trò quyết định.
Theo ông Trần Đức Thịnh – Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi, Chánh Văn phòng Ban Chỉ huy Phòng chống lụt bão tỉnh, do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, tình hình thiên tai những năm qua trên địa bàn diễn biến ngày càng phức tạp, khó lường, trái quy luật tự nhiên. Vậy nên, việc thực hiện phương châm “4 tại chỗ”, phát huy sức mạnh của cả cộng đồng trong phòng, chống với mưa bão, lũ lụt cần phải được tập trung thực hiện.
Cộng đồng giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai, bởi chính người dân địa phương là những người nắm rõ nhất đặc điểm và thực tiễn tại nơi mình sinh sống.
Sức mạnh cộng đồng tại Hà Tĩnh trước mỗi mùa bão lũ không phải là một khái niệm trừu tượng, mà nó hiện hữu sinh động qua từng hành động cụ thể, mang đậm tình người và sự gắn kết xóm làng. Sự sẻ chia trong thời khắc khó khăn tiếp thêm “sức mạnh vô giá”, giúp người dân vùng bão, lũ nhanh chóng gượng dậy, xây dựng lại nhà cửa, cuộc sống.
